Đóng eo biển Hormuz: Căng thẳng Trung Đông lên nấc thang mới

Trực thăng MH-60S Sea Hawk chuẩn bị hỗ trợ cuộc tấn công Chiến dịch "Cơn thịnh nộ kinh hoàng" vào Iran. Ảnh: Reuters.

Căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang sau khi Iran tuyên bố đóng cửa Eo biển Hormuz để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Động thái này ngay lập tức làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu, trong bối cảnh khu vực vốn đã bất ổn bởi xung đột kéo dài, theo Nikkei Asia.

Eo biển Hormuz từ lâu được xem là một trong những điểm nghẽn hàng hải chiến lược quan trọng nhất thế giới. Với chiều rộng hẹp nhất khoảng 33 km và luồng tàu lưu thông chỉ vài km ở một số đoạn, tuyến đường này kết nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và đại dương mở. Khoảng 20% nhu cầu dầu mỏ toàn cầu được đáp ứng bởi lượng dầu thô vận chuyển qua đây, khiến bất kỳ biến động nào cũng có thể tạo hiệu ứng dây chuyền lên giá năng lượng và thị trường tài chính quốc tế.

Đòn bẩy địa chính trị

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố việc đóng cửa eo biển là hành động trả đũa. Một cố vấn cấp cao của Tư lệnh IRGC phát biểu trên truyền thông nhà nước: "Eo biển (Hormuz) đã bị đóng. Nếu bất kỳ ai cố gắng đi qua, các anh hùng của Vệ binh Cách mạng và hải quân chính quy sẽ thiêu rụi những con tàu đó". Theo ghi nhận của truyền thông khu vực, nhiều tàu đã neo đậu gần khu vực điểm nghẽn này.

Tuy nhiên, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) bác bỏ thông tin eo biển bị phong tỏa, khẳng định tuyến hàng hải vẫn mở, theo truyền thông Mỹ. Washington đồng thời gia tăng sức ép quân sự nhằm làm suy yếu năng lực hải quân của Iran.

"Chúng tôi đang xóa sổ hải quân của họ. Chúng tôi đã đánh chìm 10 tàu. Chúng đang nằm dưới đáy biển", Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố. Phát biểu này cho thấy mức độ quyết liệt trong phản ứng của Washington, đồng thời làm gia tăng nguy cơ đối đầu trực tiếp.

Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ vẫn đang giành quyền chủ động quanh khu vực Eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters.

Chiến lược An ninh Quốc gia của chính quyền ông Trump công bố tháng 12/2025 liệt kê việc bảo đảm Eo biển Hormuz luôn thông suốt là một trong những "lợi ích cốt lõi" của Mỹ, cùng với việc duy trì dòng chảy năng lượng từ Vùng Vịnh và bảo đảm an ninh cho Israel. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể khiến giá xăng dầu tăng vọt, vốn là một vấn đề nhạy cảm với cử tri Mỹ.

Về mặt pháp lý, Iran không có quyền phong tỏa eo biển theo luật pháp quốc tế, bởi tuyến hàng hải này nằm giữa Iran, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và một phần lãnh thổ Oman. Tuy vậy, với vị trí địa lý đặc biệt, Tehran vẫn nắm trong tay khả năng gây gián đoạn đáng kể.

Eo biển Hormuz là cửa ngõ chiến lược vì nằm ở khu vực trung tâm giữa các quốc gia phụ thuộc vào việc xuất khẩu nhiên liệu ở Vùng Vịnh. Ảnh: Nikkei Asia.

Giới phân tích nhận định, việc đe dọa đóng cửa Hormuz là một trong số ít công cụ gây sức ép mà Iran có thể sử dụng trong bối cảnh bị trừng phạt kinh tế kéo dài. Trước đây, chỉ riêng những tuyên bố đe dọa cũng đủ khiến giá dầu tăng mạnh trên thị trường quốc tế.

Kịch bản xấu nhất được đặt ra là IRGC rải thủy lôi tại eo biển. Ngay cả khi Mỹ giành lại quyền kiểm soát khu vực, việc rà phá thủy lôi sẽ mất thời gian, kéo dài tác động gián đoạn vận tải biển và năng lượng.

Nguy cơ tự cô lập

Dù mang lại đòn bẩy địa chính trị, việc phong tỏa kéo dài có thể gây tổn hại trực tiếp đến kinh tế Iran. Nước này vẫn phụ thuộc vào xuất khẩu dầu, đặc biệt sang Trung Quốc, thông qua các biện pháp né tránh lệnh trừng phạt của Mỹ để thu về nguồn ngoại tệ quan trọng.

Cảng Bandar Abbas, đầu mối xử lý khoảng một nửa tổng thương mại của Iran, nằm ở Vịnh Ba Tư và phụ thuộc vào tuyến hàng hải qua Eo biển Hormuz để tiếp cận biển khơi. Việc đóng cửa kéo dài có thể làm gián đoạn hoạt động xuất nhập khẩu của chính Iran.

Động thái này cũng tiềm ẩn nguy cơ làm gia tăng căng thẳng với các quốc gia Arab vùng Vùng Vịnh như Arab Saudi, Iraq, UAE và Qatar, những nước phụ thuộc lớn vào eo biển để xuất khẩu dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Các tuyến thay thế, như đường ống dẫn dầu, hiện rất hạn chế.

Ngoài ra, việc gián đoạn nguồn cung qua Hormuz có thể ảnh hưởng tới các đối tác thân thiện với Iran như Trung Quốc, từ đó làm gia tăng nguy cơ bị cô lập hơn nữa trên trường quốc tế.

Việc đóng cửa điểm nghẽn chiến lược Hormuz có thể đẩy Iran vào thế tự cô lập. Ảnh: Reuters.

Trong bối cảnh bất ổn leo thang, thị trường bảo hiểm hàng hải đã bắt đầu phản ứng. Các câu lạc bộ bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ tàu như Gard và NorthStandard đã tạm dừng cung cấp bảo hiểm rủi ro chiến tranh tại vùng biển Iran và Vịnh Ba Tư.

Tập đoàn môi giới bảo hiểm Aon (Anh) cho biết bảo hiểm bổ sung vẫn được cung cấp cho tàu đi qua khu vực rủi ro cao song với mức phí cao hơn đáng kể. Điều này có thể làm tăng chi phí vận tải và tiếp tục gây áp lực lên giá năng lượng toàn cầu.

Các doanh nghiệp bảo hiểm châu Á cũng thận trọng. Người phát ngôn của MS&AD Insurance Group Holdings cho biết: "Chúng tôi chưa đưa ra quyết định cụ thể tại thời điểm này nhưng sẽ cân nhắc cẩn trọng bất kỳ việc mở rộng đình chỉ bảo lãnh nào trong khi theo dõi sát diễn biến". Sompo Japan và Tokio Marine cũng cho biết đang đánh giá tình hình và áp dụng phụ phí tùy theo mức độ rủi ro.

Đại Hoàng