Đồng hành với trẻ khi sử dụng công nghệ số

“Thế giới” trên màn hình phẳng

Sau giờ học, em Vũ Anh T, lớp 8, Trường Trung học cơ sở Ngô Sĩ Liên (phường Bắc Giang) thường dành khoảng 1-2 giờ để xem video trên YouTube và TikTok. Em thích các nội dung về khám phá thiên nhiên, âm nhạc và những video hài hước. “Có những video em xem để giải trí nhưng cũng có video cung cấp nhiều thông tin về cuộc sống, học tập. Tuy nhiên, cũng có lúc định xem 1, 2 video giải trí rồi học bài nhưng thấy video này hay lại xem tiếp video khác”, T nói.

Đoàn viên, thanh niên phường Tiền Phong tuyên truyền về an toàn trên không gian mạng cho trẻ trong dịp hè.

Câu chuyện của T không phải trường hợp cá biệt. Có thể thấy, học sinh hiện nay, nhất là những em ở khu vực thành thị thường sử dụng các thiết bị như: Điện thoại thông minh, vi tính, máy tính bảng để xem TikTok, YouTube, Facebook và trong số đó không ít em từng có lúc sử dụng thiết bị lâu hơn thời gian dự định.

Ở một chiều khác, Internet cũng mở ra nhiều cơ hội cho trẻ. Nhiều học sinh sử dụng YouTube để tìm bài giảng, học ngoại ngữ, xem các video thí nghiệm khoa học hoặc học kỹ năng. Một số em bắt đầu sáng tạo nội dung, quay video giới thiệu sách, chia sẻ sản phẩm học tập, hoạt động Đội, văn nghệ, thể thao của trường. Cô giáo Trần Thị Thanh Huyền, giáo viên Trường Trung học cơ sở Hợp Thịnh số 1 (xã Hợp Thịnh) cho rằng học sinh hiện nay tiếp cận công nghệ nhanh. Nhiều em có thể tự tìm kiếm thông tin, chỉnh sửa video, thiết kế hình ảnh và sử dụng các công cụ trực tuyến phục vụ học tập.

Tuy nhiên, theo cô Huyền, khả năng sử dụng công nghệ thành thạo không đồng nghĩa với việc trẻ đã có đủ kỹ năng tự bảo vệ mình trên môi trường mạng. Sự hiện diện của Internet trong đời sống hằng ngày của trẻ, mở ra một không gian rộng lớn, đa chiều mà gia đình và nhà trường khó có thể kiểm soát hoàn toàn. Các em có thể tiếp cận nhanh với nhiều nguồn thông tin, kết nối với những người lạ, đồng thời hình thành sở thích và cách ứng xử riêng. Vì vậy, bên cạnh việc quan tâm trẻ sử dụng Internet như thế nào, gia đình và nhà trường cần trang bị cho các em kỹ năng nhận diện, lựa chọn và ứng phó với những nguy cơ trên môi trường mạng.

Trang bị kỹ năng tương tác an toàn

Thực tế tại Bắc Ninh cho thấy, việc trang bị kỹ năng tương tác an toàn trên không gian mạng cho thiếu nhi là một trong những nội dung quan trọng trong công tác Đội. Năm học 2025-2026, 99/99 Hội đồng Đội cấp xã và 100% Liên đội tổ chức ít nhất một hoạt động hỗ trợ trẻ em tương tác an toàn, sáng tạo, lành mạnh trên không gian mạng.

Tổ chức Đoàn, Đội tiếp tục duy trì các hoạt động hỗ trợ thiếu nhi tương tác an toàn, sáng tạo, lành mạnh trên không gian mạng.

Các hoạt động không chỉ hướng đến việc cảnh báo nguy cơ mà còn khuyến khích thanh thiếu nhi chủ động tham gia môi trường số. Các cấp bộ Đoàn, Đội thực hiện gần 10 nghìn sản phẩm truyền thông số; tổ chức 33 cuộc thi trực tuyến, thu hút hơn 2 triệu lượt đoàn viên, thanh thiếu nhi tham gia. Qua đó góp phần nâng cao kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, văn minh, đồng thời rèn khả năng nhận diện thông tin xấu, độc trên không gian mạng. Ngay trong dịp hè, nhiều đơn vị tiếp tục đổi mới cách tuyên truyền, tạo cơ hội để thanh, thiếu nhi trực tiếp tham gia vào quá trình sáng tạo nội dung.

Tại xã Tân Yên, Đoàn xã hướng dẫn thanh thiếu nhi sử dụng các công cụ số như: Veo, Chat GPT, Gemini… để thiết kế infographic, thực hiện video tuyên truyền và chia sẻ những thông điệp về sử dụng mạng xã hội an toàn. Chị Nguyễn Thị Yến, Bí thư Đoàn xã Tân Yên cho biết: “Thanh thiếu nhi hiện nay tiếp cận công nghệ rất nhanh nên cách tuyên truyền cũng phải phù hợp với thói quen của các em. Khi được trực tiếp làm video, thiết kế sản phẩm và chia sẻ thông tin, các em tiếp nhận nội dung, đồng thời rèn kỹ năng tìm kiếm, chọn lọc thông tin, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm”.

Kỹ năng sử dụng mạng an toàn phải được củng cố thường xuyên trong nhà trường, thông qua sinh hoạt lớp, hoạt động trải nghiệm, công tác Đội và những tình huống cụ thể. Bên cạnh đó, gia đình cũng cần đồng hành, thống nhất thời gian sử dụng thiết bị điện tử, quan tâm đến nội dung trẻ xem; đồng thời tạo sự tin cậy để các em sẵn sàng chia sẻ khi gặp vấn đề.

Theo chị Giáp Thị Ngân Hoa, Phó Trưởng Ban Công tác Đoàn và Thanh thiếu nhi (Ủy ban MTTQ tỉnh), Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Đội tỉnh Bắc Ninh, bước vào năm học 2026 - 2027, Tỉnh đoàn phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo và các đơn vị chức năng tiếp tục đưa giáo dục kỹ năng số, an toàn trên không gian mạng vào các hoạt động thường xuyên trong trường học; đồng thời tăng cường phối hợp với gia đình, nhà trường và tổ chức Đoàn, Đội. Nội dung tập trung vào những vấn đề trẻ thường gặp như bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện lừa đảo trực tuyến, phòng ngừa bắt nạt trên mạng, xử lý khi hình ảnh bị chia sẻ ngoài ý muốn và tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp nguy cơ.

Tổ chức Đoàn, Đội tiếp tục duy trì các hoạt động hỗ trợ thiếu nhi tương tác an toàn, sáng tạo, lành mạnh trên không gian mạng. Tăng cường các sân chơi văn hóa, thể thao, trải nghiệm kỹ năng sống, giúp các em có thêm môi trường giao tiếp, rèn luyện và phát triển kỹ năng xã hội.