Đồng hành với trẻ tự kỷ

Các hoạt động đồng hành với trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ được tổ chức tại Đà Nẵng. Ảnh: VANVN

Tăng cường kết nối

Theo các nghiên cứu, trung bình cứ 100 trẻ thì có 1 trẻ mắc tự kỷ hay còn gọi là rối loạn phổ tự kỷ (ASD), với những biểu hiện đa dạng về giao tiếp, hành vi và cảm xúc. Điều đáng nói, tự kỷ không phải là bệnh có thể “chữa khỏi” theo nghĩa thông thường. Đó là một rối loạn phát triển kéo dài suốt đời, mỗi trẻ là một thế giới riêng biệt, không có một công thức chung để can thiệp. Chính sự khác biệt này khiến việc chăm sóc trẻ tự kỷ trở thành một hành trình dài hơi, đòi hỏi sự kiên nhẫn, hiểu biết và cả một hệ sinh thái hỗ trợ.

Mới đây, Mạng lưới Tự kỷ Việt Nam (VAN) phối hợp Trung tâm Sáng kiến sức khỏe và dân số (CCIHP) trong khuôn khổ Dự án Hòa nhập 1 tổ chức sự kiện “Ngày Việt Nam nhận thức về tự kỷ và Đại hội thể thao thân thiện lần thứ 8”, tại thành phố Đà Nẵng. Sự kiện có sự tham gia của hơn 500 người, trong đó gần 200 người tự kỷ đến từ 16 đoàn thuộc các trung tâm, trường học và nhóm gia đình trên cả nước.

Nhiều hoạt động phong phú đã được tổ chức với mục tiêu giúp các em rèn luyện thể chất và vượt qua nỗi sợ, thử thách chính mình và tự tin hơn trong cuộc sống.

Bà Đoàn Thị Hoài Nhi, Phó Giám đốc Sở Y tế thành phố cho biết, các hoạt động trong chương trình nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy sự tự tin, hỗ trợ hòa nhập xã hội và bình đẳng cho người tự kỷ, đặc biệt là với nhóm trẻ em và thanh thiếu niên có tự kỷ. Đây cũng là dịp để các gia đình có con mắc rối loạn phổ tự kỷ gặp gỡ, giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm, qua đó tăng cường kết nối và đồng hành trong quá trình chăm sóc, giáo dục trẻ.

Thông qua chuỗi hoạt động đa dạng, sự kiện góp phần thúc đẩy sự tham gia tích cực của các tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện trách nhiệm xã hội. Đồng thời lan tỏa những giá trị nhân văn trong công tác chăm sóc, hỗ trợ các nhóm yếu thế, hướng tới xây dựng một xã hội hòa nhập, công bằng và phát triển bền vững.

Hiểu con - kiên trì cùng con

Rối loạn phổ tự kỷ là một dạng khuyết tật phát triển suốt đời, bộc lộ ngay từ những năm đầu đời. Tự kỷ là kết quả rối loạn của hệ thần kinh gây ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ. Tự kỷ có thể xảy ra ở bất kỳ cá nhân nào, không phân biệt giới tính, chủng tộc... Đặc trưng của tự kỷ bao gồm khiếm khuyết về tương tác xã hội, khó khăn về giao tiếp ngôn ngữ và phi ngôn ngữ, cùng với những hành vi, sở thích và hoạt động mang tính hạn hẹp và lặp đi lặp lại.

Hội thảo "Hiểu con - Kiên trì cùng con - Cùng con lớn lên mỗi ngày" tại cơ sở Thiện Nhân. Ảnh: X.H

Với trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ, vai trò đồng hành của cha mẹ là quan trọng nhất, trong đó hỗ trợ để trẻ được can thiệp sớm là một trong số các hoạt động cần quan tâm. Can thiệp sớm là những tác động cho trẻ nhỏ dưới 6 tuổi, lý tưởng là trước 3 tuổi đối với tất cả trẻ có nguy cơ hoặc đã được chẩn đoán mắc tự kỷ. Đây là những tác động có chủ đích, có kế hoạch, có phương pháp và được cá nhân hóa theo từng trường hợp của các nhà chuyên môn.

Tiếp cận dịch vụ y tế càng cần được quan tâm khi thực hiện can thiệp sớm với trẻ tự kỷ. Mức độ hoạt động trí tuệ ở những trẻ mắc chứng tự kỷ rất khác nhau, từ suy giảm nghiêm trọng đến mức độ cao hơn, ước tính khoảng 50% trẻ mắc chứng tự kỷ có khuyết tật trí tuệ. Trong mọi mô hình chăm sóc, gia đình luôn là trung tâm. Không phải ngẫu nhiên mà các chuyên gia gọi mái nhà là “phòng trị liệu đầu tiên”. Thực tế cho thấy, nhiều dấu hiệu tự kỷ xuất hiện rất sớm: trẻ không giao tiếp mắt, không phản ứng khi gọi tên, chậm phát triển ngôn ngữ. Nếu được phát hiện và can thiệp kịp thời, trẻ có thể cải thiện đáng kể khả năng giao tiếp và hành vi xã hội.

Mới đây, tại Cơ sở bảo trợ xã hội Thiện Nhân (phường Bàn Thạch), các chuyên gia và phụ huynh cùng nhau tổ chức hội thảo chuyên đề “Hiểu con - Kiên trì cùng con - Cùng con lớn lên mỗi ngày”. Đây là hoạt động chuyên môn mang tính đồng hành, hướng tới nâng cao vai trò của gia đình trong quá trình can thiệp và phát triển toàn diện cho trẻ đặc biệt. Đó cũng là cơ hội để cha mẹ nhìn lại hành trình đồng hành với con một cách tỉnh táo và thực tế hơn: Con đang làm được gì, đang gặp khó khăn ở đâu và cần những hỗ trợ nào trong từng giai đoạn phát triển. Từ đó, phụ huynh có thể điều chỉnh kỳ vọng, lựa chọn cách tiếp cận phù hợp, tránh rơi vào tâm lý sốt ruột hoặc áp lực không cần thiết.

Cùng sự nỗ lực của cha mẹ, các chính sách hỗ trợ đang tạo ra các hành lang an toàn để đồng hành với trẻ tự kỷ. Tháng 2 năm nay, UBND thành phố Đà Nẵng ban hành Kế hoạch số 45/KH-UBND về việc thực hiện chương trình trợ giúp xã hội và phục hồi chức năng cho người tâm thần, trẻ em tự kỷ và người rối nhiễu tâm trí dựa vào cộng đồng giai đoạn 2026 - 2030. Theo đó, Đà Nẵng đặt mục tiêu 90% người tâm thần, trẻ em tự kỷ và người rối nhiễu tâm trí được tiếp cận các dịch vụ y tế khác nhau; 80% trẻ sơ sinh đến 6 tuổi được sàng lọc sớm khuyết tật phổ tự kỷ; 90% trẻ tự kỷ ở độ tuổi mầm non và phổ thông được tiếp cận giáo dục...