Đồng sáng lập Supermicro bị bắt, CEO Nvidia làm sao giữ tên tuổi trong sạch?

Wally Liaw, đồng sáng lập nhà sản xuất máy chủ Supermicro (Super Micro Computer), đã có một khoảnh khắc đáng nhớ trong tuần qua khi cùng các đồng nghiệp chào đón một đối tác lâu năm là Jensen Huang (Giám đốc điều hành Nvidia) tại hội nghị GTC 2026 dành cho nhà phát triển của hãng chip AI số 1 thế giới.

“Chúng tôi tiếp tục mở rộng giới hạn của đổi mới”, Supermicro viết trên mạng xã hội X kèm theo bức ảnh Jensen Huang bắt tay Charles Liang (Giám đốc điều hành Supermicro), trong khi Wally Liaw đứng gần đó với vẻ mặt rạng rỡ.

Hai ngày sau bài đăng đó, Wally Liaw (71 tuổi) bị bắt.

Charles Liang giới thiệu với Jensen Huang về máy chủ Supermicro tại Nvidia GTC 2026 ở thành phố San Jose, bang California, Mỹ - Ảnh: X

Wally Liaw (khoanh đỏ) cười rạng rỡ khi Jensen Huang bắt tay Charles Liang - Ảnh: X

Các cáo buộc của Mỹ nhằm vào Wally Liaw liên quan trực tiếp đến chính sản phẩm đã tạo không khí phấn khởi tại hội nghị GTC: các máy chủ Supermicro chứa chip AI hiệu năng cao của Nvidia. Các công tố viên liên bang cho biết Wally Liaw đã giúp khách hàng Trung Quốc mua được số máy chủ trị giá 2,5 tỉ USD này, vi phạm luật kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.

Theo trang FactSet, Wally Liaw nắm giữ lượng cổ phiếu Supermicro trị giá 464 triệu USD.

Trong bản cáo trạng được công bố hôm 19.3, chính phủ Mỹ cáo buộc Wally Liaw, Ruei-Tsan Chang và Ting-Wei Sun đã phối hợp với nhau để vi phạm Đạo luật Cải cách Kiểm soát Xuất khẩu. Wally Liaw giữ chức phó chủ tịch cấp cao Supermicro phụ trách phát triển kinh doanh, Ruei-Tsan Chang là quản lý bán hàng của công ty tại Đài Loan, còn Ting-Wei Sun là nhà thầu.

Bản cáo trạng đã đặt Wally Liaw và Supermicro vào trung tâm cuộc chiến công nghệ Mỹ - Trung, khi hai quốc gia đang chạy đua phát triển các công cụ AI tiên tiến nhất thế giới.

Jensen Huang từng lập luận, gồm cả với Tổng thống Mỹ Donald Trump, rằng Nvidia nên được phép bán chip AI tiên tiến cho Trung Quốc. Dù Tổng thống Trump đã phần nào đồng ý với điều đó, Mỹ vẫn duy trì các lệnh cấm xuất khẩu từ thời chính quyền Biden với các chip AI cao cấp nhất của Nvidia.

Tháng 5.2025, Jensen Huang từng nói rằng “không có bằng chứng nào cho thấy chip AI bị chuyển hướng trái phép”. Ông viện dẫn kích thước rất lớn của các hệ thống Nvidia Grace Blackwell, một số nặng gần hai tấn, cũng như những nỗ lực của các quốc gia và doanh nghiệp nhằm đảm bảo tuân thủ.

Song chỉ một tháng trước phát biểu của Giám đốc điều hành Nvidia, Wally Liaw được cho là đang bận rộn với một kế hoạch nhằm né tránh chính các biện pháp kiểm soát này.

Vào thời điểm đó, bộ phận tuân thủ của Supermicro (có trụ sở ở thành phố San Jose) đã tạm dừng việc giao máy chủ cho một công ty Đông Nam Á mà theo công tố viên, được dùng làm trung gian để che giấu điểm đến cuối cùng của hàng hóa là Trung Quốc.

Theo cáo trạng, Wally Liaw đã khuyên các cộng sự soạn một email với “những lý do mạnh mẽ và thuyết phục” nhằm đánh lừa bộ phận tuân thủ. Vài ngày sau, bị cáo khác nhắn tin cho Wally Liaw và một đồng nghiệp của ông: “Heheheh, tin tốt cho tất cả mọi người! Email đó đã phát huy tác dụng”.

Cáo trạng cho biết Wally Liaw lập tức hành động, nhắn cho đầu mối tại công ty trung gian Đông Nam Á: “Chúng tôi sẽ đẩy nhanh việc giao hàng ngay! Hãy lập đơn đặt hàng B200 ngay lập tức!”, ông viết, đề cập đến chip thuộc dòng Blackwell của Nvidia được các nhà phát triển Trung Quốc đánh giá cao vì khả năng huấn luyện các mô hình AI.

Vài tuần tiếp theo, công ty Đông Nam Á này đã đặt mua số máy chủ trị giá 510 triệu USD và toàn bộ số hàng đã được chuyển sang Trung Quốc, theo cáo trạng.

Các công tố viên cũng mô tả những nỗ lực tinh vi nhằm tránh bị phát hiện. Wally Liaw và lãnh đạo công ty châu Á bị cáo buộc đã liên lạc với nhau để huy động 100 người, gồm cả người vận hành xe nâng, và sắp xếp bữa ăn cùng một xe buýt đưa đón 20 người để giúp dàn dựng các máy chủ giả trong kho trước khi các kiểm toán viên đến.

Các công tố viên đã công bố những bức ảnh cho thấy cấp phó của Wally Liaw cùng một trợ lý, người mà họ cáo buộc đã dùng máy sấy tóc để gỡ và dán lại nhãn cũng như tem số sê-ri lên các thùng hàng. Mục đích là khiến các thanh tra viên, gồm cả một người từ Bộ Thương mại Mỹ, tin rằng họ đang nhìn thấy các máy chủ Supermicro chính hãng có chứa chip AI Nvidia bên trong.

Nhóm của Wally Liaw còn chụp ảnh các máy chủ được dàn dựng để gửi cho một kiểm toán viên tuân thủ của Supermicro - khi đó đang ở ngoài trụ sở và tham gia các hoạt động giải trí do công ty trung gian Đông Nam Á chi trả, theo cáo trạng.

Sau khi cáo trạng được công bố vào tối 19.3, cổ phiếu Supermicro đã giảm khoảng 1/3 trong ngày 20.3, khiến công ty Mỹ mất hơn 6 tỉ USD vốn hóa thị trường. Wally Liaw, công dân Mỹ gốc Đài Loan có tên đầy đủ là Yih-Shyan Liaw, đã rời hội đồng quản trị Supermicro.

Supermicro cho biết đang hợp tác với các nhà điều tra liên bang và đã thuê một giám đốc tuân thủ mới hôm 20.3, đồng thời từ chối bình luận thêm. Cả Supermicro và Nvidia đều chưa bị cáo buộc bất kỳ hành vi sai trái nào.

“Tuân thủ nghiêm ngặt là ưu tiên hàng đầu của Nvidia. Chúng tôi tiếp tục làm việc chặt chẽ với khách hàng và chính phủ trong các chương trình tuân thủ khi các quy định xuất khẩu được mở rộng”, một người phát ngôn tại hãng chip AI số 1 thế giới cho biết.

“Jensen Huang nên tách mình và Nvidia khỏi Supermicro”

Mùa hè năm ngoái, David Sacks, cố vấn AI của Nhà Trắng, từng hạ thấp khả năng chip bị chuyển sang Trung Quốc, cho rằng việc xác minh vị trí của chúng là “rất dễ dàng”. Tuy nhiên, một số nhà phân tích cho rằng bản cáo trạng lại cho thấy điều ngược lại.

Các chi tiết trong cáo trạng là “lời nhắc nhở về mức độ phổ biến của vấn đề này. Có những người trong Nhà Trắng đang cố giảm nhẹ khái niệm buôn lậu, trong khi hoạt động buôn lậu vẫn đang diễn ra”, theo Dean Ball, cựu quan chức trong chính quyền Trump từng làm việc về công nghệ và an ninh quốc gia.

Dean Ball cho rằng chip sẽ tiếp tục bị chuyển sang Trung Quốc “chừng nào còn tồn tại các biện pháp kiểm soát xuất khẩu”.

Supermicro có mối quan hệ hợp tác lâu dài với Nvidia, tích hợp các chip từ đối tác vào máy chủ của mình. Tại hội nghị GTC tuần qua, tên và logo của Supermicro xuất hiện khắp khu triển lãm, nơi Jensen Huang đưa ra dự báo doanh thu chip có thể đạt 1.000 tỉ USD vào năm 2027.

“Nếu muốn giữ tên tuổi hoàn toàn trong sạch, Jensen Huang nên tách mình và Nvidia khỏi Supermicro”, Mark Newman, nhà phân tích của hãng nghiên cứu Bernstein theo dõi Supermicro, nhận định.

“Tuyển lại một người mà họ biết là có rủi ro”

Hoạt động bán hàng của Supermicro từng bị Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) điều tra vào năm 2020. Trong giai đoạn 2015 - 2017, công ty bị phát hiện cố gắng thổi phồng doanh số theo quý, gồm cả việc yêu cầu nhà phân phối nhận máy chủ trước khi kết thúc quý ngay cả khi khách chưa sẵn sàng nhận hàng.

Dù không bị nêu tên trong cuộc điều tra đó, Wally Liaw đã rời Supermicro vào năm 2018 cùng giám đốc tài chính - người bị buộc tội vi phạm kế toán. Supermicro đã bị hủy niêm yết trong gần hai năm do chậm trễ trong việc công bố báo cáo tài chính sau cuộc điều tra kế toán. Công ty đã trả 17,5 triệu USD để dàn xếp với SEC.

Sau đó, Wally Liaw được đưa trở lại năm 2022 để đảm nhiệm vị trí Phó chủ tịch cấp cao phụ trách phát triển kinh doanh tại Supermicro, rồi quay lại hội đồng quản trị năm 2023. Công ty kiểm toán Ernst & Young đã từ bỏ vai trò kiểm toán tại Supermicro năm 2024 với lý do liên quan đến quản trị doanh nghiệp. Vì thế, các quy trình tuyển lại nhân sự của Supermicro đã bị điều tra trong khuôn khổ nội bộ

“Tôi cho rằng Supermicro đã không làm tốt việc tuyển lại một người mà họ biết là có rủi ro”, nhà phân tích Mark Newman nhận xét về Giám đốc điều hành Charles Liang và hội đồng quản trị Supermicro.

Sơn Vân