Dòng sông kể chuyện thành phố mang tên Bác

Toàn cảnh sông Sài Gòn và trung tâm TP.HCM từ trên cao lúc bình minh.

Giữa nhịp phát triển không ngừng, sông Sài Gòn vẫn như dòng chảy kết nối quá khứ với hiện tại, lưu giữ lớp ký ức góp phần làm nên bản sắc riêng của thành phố hơn 300 năm tuổi.

Dòng sông kể câu chuyện về thành phố

Buổi sáng trên bến Bạch Đằng, mặt trời vừa lên sau tòa nhà bên kia sông. Hành trình hôm ấy được thực hiện trên tuyến du lịch đường sông do Công ty Les Rives khai thác bằng tàu cano cao tốc. Từ trung tâm TP.HCM, du khách xuôi theo sông Sài Gòn đến Địa đạo Củ Chi, vừa trải nghiệm tốc độ trên mặt nước vừa có cơ hội quan sát thành phố từ góc nhìn hoàn toàn khác.

Khu đô thị Thủ Thiêm nhìn từ sông.

Từ giữa dòng nhìn vào, thành phố hiện ra như bức tranh nhiều lớp. Những cao ốc kính vươn lên bên bờ sông, cây cầu hiện đại nối đôi bờ, phía xa là khu đô thị Thủ Thiêm đang từng ngày hoàn thiện. Chỉ vài thập niên trước nơi ấy còn là vùng đất thấp ven sông thì nay đã trở thành biểu tượng cho diện mạo mới của thành phố.

Trên khoang tàu hôm ấy có hai du khách đến từ Úc, nhiếp ảnh gia Tuấn Anh và tôi. Trong khi hướng dẫn viên Kha Nguyễn kể về lịch sử vùng đất phương Nam, mọi người chăm chú theo dõi câu chuyện gắn với dòng sông. Từng con tàu hàng lặng lẽ xuôi ngược như nhắc rằng sông Sài Gòn từ lâu đã là tuyến giao thông huyết mạch, góp phần hình thành thương cảng Sài Gòn và đô thị sầm uất bên bờ nước.

Tàu hàng trên sông, phía xa là đường chân trời TP.HCM.

Càng xa trung tâm, những tòa nhà cao tầng dần lùi lại phía sau. Hai bên bờ xuất hiện nhiều khoảng xanh, bến phà nhỏ và vài chiếc ghe neo lặng lẽ. Tuấn Anh nhìn qua ống kính rồi nói: “Đi một đoạn ngắn mà thấy như qua hai không gian khác nhau. Bên này là thành phố hiện đại, bên kia vẫn còn nét bình yên của vùng sông nước Nam Bộ”.

Tàu dần rời xa bến, khung cảnh phía xa hiện ra là các cao ốc của TP.HCM.

Nửa thế kỷ kể từ ngày thành phố mang tên Hồ Chí Minh, đường chân trời đã đổi khác rất nhiều. Nhưng dòng sông vẫn âm thầm chảy qua biến chuyển ấy như đã làm suốt hơn ba thế kỷ. Nó chứng kiến thành phố mở rộng, nhiều cây cầu mọc lên, các khu đô thị mới hình thành và vẫn tiếp tục chở những chuyến tàu đi về mỗi ngày.

Dòng sông nối lớp ký ức của vùng đất phương Nam

Khoảng 8 giờ 30 phút, tàu cập bến Củ Chi. Khác hẳn sự sôi động của trung tâm TP.HCM, không gian ở đây yên tĩnh với hàng cây xanh rợp bóng và nhịp sống chậm rãi. Từ bến sông bước lên bờ, cảm giác như vừa đi qua cánh cửa thời gian, từ đô thị hiện đại trở về phần ký ức sâu thẳm của vùng đất phương Nam.

Du khách nghe thuyết minh tại Địa đạo Củ Chi.

Địa đạo Củ Chi hôm nay vẫn lưu giữ nhiều dấu tích của một thời chiến tranh. Những đường hầm nhỏ nằm sâu dưới lòng đất, bếp Hoàng Cầm, hầm trú ẩn hay phòng họp bí mật giúp du khách hình dung phần nào cuộc sống từng diễn ra dưới lớp đất này. Chỉ vài phút di chuyển trong không gian chật hẹp cũng đủ để cảm nhận phần nào sự gian khổ mà nhiều thế hệ đã trải qua.

Du khách nước ngoài đặc biệt chăm chú lắng nghe câu chuyện về cuộc sống dưới lòng địa đạo. Họ thích thú khi tìm hiểu cách người dân sinh hoạt, nấu ăn và duy trì liên lạc trong điều kiện thiếu thốn. Những trải nghiệm ấy khiến lịch sử trở nên gần gũi và sống động hơn.

Du khách trải nghiệm di chuyển trong đường hầm tại Địa đạo Củ Chi.

Đứng giữa miền đất thép, tôi chợt nghĩ về hành trình vừa trải qua trên sông Sài Gòn. Chỉ trong vài giờ đồng hồ, con tàu đã đưa chúng tôi đi qua những lát cắt rất khác của TP.HCM. Từ đường chân trời với các tòa cao ốc bên bến Bạch Đằng đến vùng đất địa đạo từng oằn mình trong chiến tranh, từ nhịp sống hối hả của siêu đô thị đến miền ký ức về sự hy sinh và lòng kiên cường của con người phương Nam.

Buổi trưa, khi tàu rời Củ Chi để trở về trung tâm thành phố, nhìn từng lớp sóng loang dần phía sau. Hai bên bờ, hàng cây vẫn lặng lẽ soi bóng xuống mặt nước như đã làm suốt bao năm qua.

Du khách người Úc trên chuyến tàu trở về từ Địa đạo Củ Chi.

Có lẽ vì thế mà hơn ba thế kỷ qua, sông Sài Gòn không chỉ chuyên chở con người và hàng hóa mà còn chuyên chở ký ức. Dòng sông ấy chứng kiến những đoàn lưu dân mở cõi, những năm tháng chiến tranh và hành trình phát triển của thành phố mang tên Bác hôm nay.

Hướng dẫn viên Kha Nguyễn (giữa) và đoàn khách tại bến Bạch Đằng sau hành trình.

Chuyến đi khép lại, nhưng cảm giác về dòng sông vẫn còn ở lại. Trong năm thành phố kỷ niệm 50 năm mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, hành trình trên sông Sài Gòn khiến tôi nhận ra rằng giữa những đổi thay không ngừng của một đô thị hơn 14 triệu dân, vẫn có nhiều giá trị âm thầm kết nối quá khứ với hiện tại.

Và có lẽ muốn hiểu TP.HCM sâu hơn, đôi khi chỉ cần bắt đầu bằng chuyến đi trên dòng sông đã lưu giữ ký ức của vùng đất phương Nam.