Đột phá trồng lúa trên ruộng khô tại Nhật Bản

Ông Yoshio Yamazaki (Tập đoàn sản xuất nông nghiệp Yamazaki Rice) với trang trại áp dụng phương pháp gieo hạt trực tiếp trên đất khô tiết kiệm nước tại thị trấn Sugito, tỉnh Saitama (Nhật Bản). Ảnh: Jiji Press

Không chỉ là cải tiến kỹ thuật, cách làm này thể hiện tư duy đổi mới trong tái cấu trúc sản xuất lúa gạo - ngành nông nghiệp biểu tượng của xứ sở hoa anh đào, nơi công nghệ, sáng tạo và nhu cầu thực tiễn đang cùng định hình tương lai hạt gạo.

Khác biệt cốt lõi của phương pháp này là loại bỏ hoàn toàn khâu ngập nước ruộng lúa, yếu tố quan trọng của canh tác truyền thống. Thay vì cấy mạ trên nền ruộng nước, nông dân gieo hạt trực tiếp trên đất khô, bỏ qua các công đoạn tốn nhiều nhân lực như làm đất ướt hay cấy lúa.

Điều này giúp giảm đáng kể chi phí lao động và cắt giảm khối lượng công việc liên quan đến quản lý nguồn nước, một trong những thách thức lớn trong sản xuất nông nghiệp hiện đại.

Theo Jiji Press, thực tiễn tại trang trại của ông Yoshio Yamazaki ở tỉnh Saitama (Nhật Bản) cho thấy hiệu quả rõ rệt. Sau khi áp dụng phương pháp mới, chi phí đầu tư máy móc giảm tới 60%, trong khi giá thành sản xuất gạo lứt giảm mạnh từ khoảng 340 yên/kg xuống còn 75 yên/kg. Những con số này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn mở ra hy vọng về khả năng duy trì sản xuất trong bối cảnh lực lượng nông dân ngày càng già hóa.

Điều khiến phương pháp này đặc biệt thu hút sự chú ý không chỉ là hiệu quả chi phí, mà còn ở giá trị môi trường. Canh tác lúa nước truyền thống là nguồn phát thải khí mê-tan đáng kể, một loại khí nhà kính có tác động mạnh đến biến đổi khí hậu. Việc giảm sử dụng nước đồng nghĩa giảm phát thải, góp phần hướng tới nền nông nghiệp ít carbon hơn. Trong bối cảnh các quốc gia chạy đua thực hiện cam kết khí hậu, đây là hướng đi giàu tiềm năng.

Tuy nhiên, đổi mới luôn đi kèm thách thức. Khi không còn lớp nước bao phủ, cỏ dại dễ dàng phát triển, đe dọa năng suất. Đây chính là “nút thắt” khiến phương pháp này chưa thể phổ biến rộng rãi. Để giải quyết, BASF Japan Ltd., đơn vị thuộc tập đoàn hóa chất khổng lồ BASF SE của Đức, đưa vào ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo và hình ảnh vệ tinh nhằm kiểm soát cỏ dại hiệu quả hơn và giảm phụ thuộc vào thuốc diệt cỏ.

Thậm chí, doanh nghiệp này còn tiên phong triển khai dịch vụ bảo đảm năng suất. Theo đó, nếu sản lượng không đạt mức cam kết, nông dân sẽ được hoàn phí. Đây là bước tiến đáng chú ý, cho thấy sự tham gia sâu hơn của khu vực tư nhân vào quá trình đổi mới nông nghiệp.

Ở hướng tiếp cận khác, với hy vọng đảm bảo sự phát triển ổn định của cây lúa, tập đoàn thực phẩm và đồ uống khổng lồ Asahi Group Holdings Ltd. tận dụng phụ phẩm từ ngành sản xuất bia để hỗ trợ trồng lúa.

Bằng cách xử lý men bia thành dung dịch giúp tăng khả năng nảy mầm và phát triển rễ, doanh nghiệp này không chỉ góp phần nâng cao năng suất mà còn mở ra mô hình kinh tế tuần hoàn, nơi chất thải của ngành này trở thành đầu vào cho ngành khác.

Dẫu vậy, giới khoa học vẫn giữ sự thận trọng cần thiết. Giáo sư Ryuji Otani từ Đại học Tohoku (Nhật Bản) cho rằng, cần thêm dữ liệu thực nghiệm để bảo đảm tính ổn định về năng suất; đồng thời khuyến nghị chỉ nên áp dụng phương pháp này ở những khu vực dễ bị hạn hán.

Điều làm nên sức hút của phương pháp gieo sạ trên ruộng khô không chỉ nằm ở hiệu quả trước mắt, mà còn ở cách nó hội tụ nhiều yếu tố của nông nghiệp tương lai: tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải, ứng dụng công nghệ cao và thúc đẩy liên kết đa ngành.

Đây không phải là sự thay thế hoàn toàn cho phương thức truyền thống, mà là lựa chọn bổ sung thông minh, giúp ngành trồng lúa thích ứng linh hoạt hơn với những biến động, đặc biệt trong một thế giới mà an ninh lương thực và biến đổi khí hậu ngày càng trở thành vấn đề cấp bách.

THƯ LÊ