Đột phá y học: Duy trì sự sống khi cơ thể không còn phổi

Hình ảnh chụp cộng hưởng từ (MRI) y tế cho thấy tình trạng lồng ngực của bệnh nhân. Ảnh: CFP

Một tiến bộ đáng chú ý trong lĩnh vực ghép tạng và hồi sức tích cực vừa được công bố trên tạp chí y khoa Med của Cell Press, khi các bác sĩ tại Bệnh viện Northwestern Memorial (Mỹ) lần đầu tiên sử dụng thành công hệ thống Phổi nhân tạo toàn phần ngoài cơ thể (Total Artificial Lung) để duy trì sự sống cho bệnh nhân trong tình trạng không còn phổi trong cơ thể.

Theo nhóm nghiên cứu, kỹ thuật này đóng vai trò như một “liệu pháp cứu vãn” (salvage therapy) dành cho những trường hợp nhiễm trùng phổi nghiêm trọng đến mức các phương pháp điều trị thông thường không còn hiệu quả. Can thiệp y khoa đặc biệt này mở ra hướng tiếp cận mới cho những bệnh nhân nhiễm trùng phổi cấp tưởng chừng không còn cơ hội sống.

Diễn biến bệnh lý cực kỳ nguy kịch

Bệnh nhân là một nam giới 33 tuổi, trước đó khỏe mạnh, nhập viện đầu năm 2023 sau khi nhiễm virus cúm B. Diễn biến bệnh nhanh chóng trở nên nghiêm trọng, chuyển thành hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển kèm viêm phổi hoại tử - tình trạng nhiễm trùng phá hủy mô phổi.

Dù được thở máy và hỗ trợ bằng hệ thống tim phổi nhân tạo ngoài cơ thể tiêu chuẩn (ECMO), bệnh nhân vẫn rơi vào sốc nhiễm trùng kháng trị, nhiều lần ngừng tim và suy thận. Các bác sĩ nhận định ổ nhiễm trùng nằm sâu trong nhu mô phổi đến mức kháng sinh không thể kiểm soát nếu hai lá phổi bệnh vẫn còn tồn tại trong cơ thể.

Nguy cơ tử vong khi đó được ước tính vượt quá 80%.

Quyết định chưa từng có: Cắt bỏ toàn bộ hai phổi

Trước tình thế khẩn cấp, ê-kíp do bác sĩ Ankit Bharat, Trưởng khoa Phẫu thuật Lồng ngực (Trường Y Feinberg, Đại học Northwestern) dẫn đầu đã đưa ra quyết định mang tính bước ngoặt: phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn hai phổi nhằm loại bỏ trực tiếp nguồn gây nhiễm trùng huyết.

Bệnh nhân được phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn hai phổi nhằm loại bỏ trực tiếp nguồn gây nhiễm trùng huyết. Ảnh: Northwestern Medicine

Tuy nhiên, việc loại bỏ toàn bộ phổi đồng nghĩa với việc hệ tuần hoàn - hô hấp tự nhiên của bệnh nhân bị phá vỡ hoàn toàn. Để duy trì sự sống cho bệnh nhân trong giai đoạn chờ ghép tạng, nhóm đã thiết kế một hệ thống Phổi nhân tạo toàn phần ngoài cơ thể tùy chỉnh.

Không giống máy thở hay ECMO thông thường, Phổi nhân tạo toàn phần ngoài cơ thể được mô tả như một cầu nối tuần hoàn - hô hấp hoàn chỉnh. Hệ thống này sử dụng các đường nối đặc biệt và thiết bị ngoài cơ thể để:

- Oxy hóa máu

- Loại bỏ CO₂

- Điều tiết chính xác dòng máu trở về tim

Nhờ cấu trúc hai đường trả máu riêng biệt, hệ thống giúp tim duy trì hoạt động ổn định, tiếp tục bơm máu tự nhiên dù trong lồng ngực không còn phổi.

48 giờ quyết định

Hiệu quả lâm sàng xuất hiện gần như ngay sau phẫu thuật. Khi hai lá phổi nhiễm trùng được loại bỏ, nguồn gây nhiễm trùng huyết được kiểm soát. Trong vòng 48 giờ: huyết áp bệnh nhân ổn định, chức năng thận phục hồi, không còn cần thuốc vận mạch để duy trì hoạt động tim.

Sơ đồ mạch hệ thống Phổi nhân tạo toàn phần ngoài cơ thể cung cấp oxy và ổn định huyết áp tim cho bệnh nhân trong khoảng thời gian 48 giờ. Ảnh: Cell Press

Phân tích mô bệnh học hai lá phổi đã cắt bỏ cho thấy tổn thương không thể hồi phục: các phế nang bị thay thế hoàn toàn bằng mô sẹo và tế bào viêm, xác nhận ghép phổi là lựa chọn sống còn duy nhất.

Hai ngày sau, bệnh nhân được ghép hai phổi thành công.

Hơn hai năm sau ca phẫu thuật, bệnh nhân được ghi nhận có chức năng phổi tốt, không xuất hiện dấu hiệu thải ghép.

Triển vọng ứng dụng

Giới chuyên môn quốc tế đánh giá đây là thành tựu kỹ thuật “đáng chú ý”, song cũng nhấn mạnh tính phức tạp của quy trình. Theo các chuyên gia, phương pháp này đòi hỏi hạ tầng kỹ thuật cao, hệ thống thiết bị chuyên biệt, ê-kíp đa chuyên khoa trình độ cao. Hiện nay, kỹ thuật mới chỉ khả thi tại các trung tâm y khoa hàng đầu.

Dù vậy, nhóm nghiên cứu kỳ vọng hệ thống phổi nhân tạo toàn phần có thể trở thành giải pháp cầu nối tiêu chuẩn cho những bệnh nhân suy hô hấp - nhiễm trùng cấp, giúp kéo dài thời gian sống đủ để chờ ghép tạng, qua đó mở rộng cơ hội điều trị cho nhóm bệnh nhân trước đây gần như không còn khả năng cứu chữa.

Hồng Nhung