Đột quỵ không chờ tuổi: Kiểm soát huyết áp từ hôm nay

Hơn 12 giờ và quyết định trong 3 phút

Ngày 4/11/2026, Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận một bệnh nhân nam 39 tuổi trong tình trạng rối loạn ý thức, liệt hoàn toàn nửa người bên phải. Lúc nhập viện, đã hơn 12 giờ trôi qua kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên.

Với thuốc tiêu sợi huyết thông thường, cửa sổ vàng chỉ kéo dài 4,5 giờ. Chụp CT sọ não và dựng hình mạch máu cũng không thấy tắc mạch lớn, nên bệnh nhân không có chỉ định lấy huyết khối cơ học. Cơ hội tưởng như đã khép lại.

Hình ảnh phim chụp cắt lớp vi tính sọ não. Ảnh: BV

Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của GS.TS Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, ê-kíp tiến hành chụp CT tưới máu não. Kết quả cho thấy vùng não đã tổn thương không hồi phục (lõi nhồi máu) chỉ khoảng 30 ml, trong khi vùng đang thiếu máu lên tới khoảng 145 ml. Nói cách khác, vẫn còn khoảng 115 ml nhu mô não có thể cứu được.

Chỉ 3 phút sau khi có kết quả, các bác sĩ thống nhất dùng thuốc tiêu sợi huyết thế hệ mới, theo chiến lược mở rộng cửa sổ điều trị dựa trên hình ảnh tưới máu. Gia đình đồng ý sau khi được giải thích lợi ích và nguy cơ.

Bác sĩ Trung tâm Đột quỵ thăm khám cho bệnh nhân sau can thiệp. Ảnh: BV

Ngày 5/11, phim MRI cho thấy tổn thương chỉ khu trú ở vùng lõi 30 ml ban đầu; vùng thiếu máu 145 ml không chuyển thành nhồi máu. Trên giường bệnh, người đàn ông đã tự giơ được cánh tay trước đó bị liệt hoàn toàn.

Ca bệnh là một thành công chuyên môn, nhưng cũng là một lời nhắc. Theo GS.TS Mai Duy Tôn, mỗi phút mạch máu não bị tắc hoặc vỡ, khoảng 2 triệu tế bào thần kinh có thể bị tổn thương và mất đi. Đột quỵ vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế, để lại gánh nặng cho người bệnh, gia đình và xã hội.

Chủ động kiểm soát huyết áp, tầm soát các yếu tố nguy cơ và duy trì lối sống lành mạnh vẫn là những biện pháp quan trọng để phòng ngừa đột quỵ. Ảnh: PV

Các bác sĩ Trung tâm Đột quỵ lưu ý, điều trị trong cửa sổ mở rộng đòi hỏi hệ thống chẩn đoán hình ảnh hiện đại và đánh giá chuyên môn chặt chẽ. Không phải bệnh nhân đến muộn nào cũng đủ tiêu chuẩn. Với đa số, đến viện muộn đồng nghĩa với vùng não tổn thương lớn hơn và di chứng nặng hơn.

Vì thế, theo GS.TS Mai Duy Tôn, dù cấp cứu và điều trị đã có nhiều tiến bộ, chiến lược hiệu quả và bền vững nhất vẫn là chủ động phòng bệnh từ cộng đồng. Trọng tâm của chiến lược ấy là kiểm soát huyết áp.

Tăng huyết áp: “kẻ giấu mặt” sau 7/10 ca đột quỵ

Tại Phiên 24 “Đột quỵ não 2026: Những tiến bộ trong kỷ nguyên mới” thuộc Hội nghị Khoa học Quốc tế Bệnh viện Bạch Mai lần thứ 34, ThS.BS Đinh Trung Hiếu - Trung tâm Đột quỵ cho biết thống kê lâm sàng tại các đơn vị đột quỵ lớn ghi nhận 71% bệnh nhân đột quỵ có tiền sử tăng huyết áp.

Huyết áp cao kéo dài làm tổn thương lớp nội mạc, thúc đẩy xơ vữa, khiến mạch não hẹp hoặc tắc và gây nhồi máu não. Đồng thời, nó làm thành mạch yếu đi, dễ vỡ khi huyết áp tăng đột ngột, gây xuất huyết não. Đáng lo ngại, bệnh thường diễn tiến âm thầm, nhiều người chỉ phát hiện khi đã có biến chứng.

Phiên 24 với chủ đề “Đột quỵ não 2026: Những tiến bộ trong kỷ nguyên mới” đã tập trung cập nhật những tiến bộ trong dự phòng, điều trị đột quỵ não, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của kiểm soát huyết áp. Ảnh: PV

ThS.BSNT Nguyễn Minh Anh - Trung tâm Đột quỵ cho biết mục tiêu huyết áp dưới 130/80 mmHg được nhấn mạnh với nhiều nhóm người trưởng thành và người từng bị đột quỵ, tùy tình trạng sức khỏe và khả năng dung nạp điều trị. Huyết áp cần được giữ ổn định, tránh lên xuống thất thường, nhất là ở người có nguy cơ cao.

Sai lầm phổ biến là tự ý ngừng thuốc khi thấy huyết áp đã về mức bình thường. Theo bác sĩ, tăng huyết áp là bệnh mạn tính, cần theo dõi và điều trị lâu dài. Tự bỏ thuốc hoặc đổi liều có thể khiến huyết áp tăng trở lại, làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch và đột quỵ.

8 thói quen để chủ động phòng đột quỵ

Kiểm soát huyết áp cần đi cùng việc quản lý toàn diện các yếu tố nguy cơ. Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo người dân điều chỉnh lối sống theo bộ tiêu chí “Life’s Essential 8”, tức 8 yếu tố thiết yếu cho sức khỏe tim mạch do Hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) đề xuất:

1. Ăn uống lành mạnh: tăng rau xanh, trái cây, cá, các loại hạt và thực phẩm giàu chất xơ; ăn dưới 5 g muối mỗi ngày.

2. Vận động thường xuyên: ít nhất 150 phút mỗi tuần ở cường độ trung bình, hoặc 75 phút ở cường độ mạnh.

3. Không hút thuốc: tránh cả thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử và khói thuốc thụ động.

4. Ngủ đủ giấc: người trưởng thành ngủ 7-9 tiếng mỗi đêm; phát hiện và điều trị rối loạn giấc ngủ khi cần.

5. Kiểm soát cân nặng: duy trì cân nặng hợp lý, tránh thừa cân, béo phì.

6. Kiểm soát mỡ máu: theo dõi cholesterol, đặc biệt là LDL-C, và điều trị theo chỉ định.

7. Kiểm soát đường huyết: chủ động tầm soát để phát hiện sớm đái tháo đường, giữ đường huyết ổn định.

8. Theo dõi huyết áp: đo định kỳ, ghi chép kết quả và tái khám đúng hẹn.

8 yếu tố thiết yếu phòng ngừa đột quỵ.

Nhận biết sớm, hành động ngay

Phòng bệnh chủ động rất quan trọng, nhưng khi đột quỵ đã xảy ra thì mỗi phút đều quý. Khi thấy người có dấu hiệu méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói khó, cần gọi cấp cứu 115 và đưa ngay đến cơ sở y tế có năng lực cấp cứu đột quỵ. Không chờ xem triệu chứng có tự hết hay không.

Câu chuyện của người đàn ông 39 tuổi cho thấy đột quỵ không chỉ là bệnh của người già. Một lần đo huyết áp hôm nay, một viên thuốc uống đều mỗi ngày có thể là cách đơn giản nhất để không phải bước vào cuộc chạy đua với thời gian ngày mai./.