Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội: Đề nghị xây dựng cơ chế điều phối thống nhất trên toàn tuyến

Toàn cảnh phiên thảo luận Tổ 13 (Đoàn ĐBQH Quảng Trị, An Giang)

Khẩn trương cập nhật hướng tuyến vào quy hoạch sử dụng đất

Thảo luận tại Tổ 13 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh An Giang và Quảng Trị) sáng 6/8 về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, các đại biểu cơ bản tán thành với sự cần thiết đầu tư dự án. Đây là dự án mang ý nghĩa chiến lược, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường liên kết vùng, vừa góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước trong giai đoạn phát triển mới.

Tuy nhiên, ĐBQH Nguyễn Ngọc Hà (Quảng Trị) cho rằng, cần cân nhắc một số vấn đề trong quá trình triển khai.

ĐBQH Nguyễn Ngọc Hà (Quảng Trị) phát biểu

Trước hết, về quy hoạch và hướng tuyến, cần cập nhật đồng bộ vào quy hoạch sử dụng đất của các địa phương có tuyến đường đi qua nhằm tránh chồng chéo, gây độ trễ trong công tác giải phóng mặt bằng. Đại biểu lưu ý, theo Tờ trình của Chính phủ, mục tiêu là cơ bản hoàn thành dự án vào năm 2030, trong khi thời gian từ nay đến mốc này không còn nhiều. Nếu không chủ động cập nhật quy hoạch ngay từ đầu sẽ gặp nhiều khó khăn trong giải phóng mặt bằng.

Về nguồn vốn và tiến độ, đại biểu cho biết, dự án có tổng mức đầu tư rất lớn, gồm 22 dự án thành phần triển khai trong giai đoạn 2026 - 2030. Nếu không có cơ chế kiểm soát chặt chẽ, dự án có thể đối mặt với nguy cơ trượt giá, tạo áp lực lớn lên ngân sách địa phương, do đó cần có các giải pháp cụ thể.

Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị tham dự phiên thảo luận tổ

Đại biểu cũng lưu ý, dự án sẽ sử dụng khối lượng lớn đất nông nghiệp, liên quan an ninh lương thực, trong đó có hơn 500 ha đất lúa, đồng thời phải di dời nhiều công trình hạ tầng kỹ thuật và bố trí tái định cư với quy mô lớn. Vì vậy, các phương án về đất đai và giải phóng mặt bằng cần được chuẩn bị kỹ lưỡng.

Về môi trường, đại biểu Nguyễn Ngọc Hà cho rằng, tuyến đường đi qua nhiều hệ thống thủy lợi, sông, suối nên tiềm ẩn nguy cơ làm thay đổi dòng chảy tự nhiên, gây ngập úng cục bộ nếu không có giải pháp thiết kế phù hợp.

Đối với các cơ chế, chính sách đặc thù, đại biểu bày tỏ băn khoăn về việc áp dụng chỉ định thầu và cấp phép khai thác khoáng sản không thông qua đấu giá. Theo đại biểu, các cơ chế này tuy giúp đẩy nhanh tiến độ nhưng cần được giám sát chặt chẽ để tránh xảy ra tình trạng trục lợi chính sách.

Từ đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Hà đề nghị Chính phủ chỉ đạo các địa phương khẩn trương cập nhật hướng tuyến vào quy hoạch sử dụng đất; đồng thời hoàn thiện Báo cáo đánh giá tác động môi trường, tổ chức tham vấn cộng đồng và tính đúng, tính đủ chi phí bảo vệ môi trường.

Đoàn ĐBQH An Giang tham dự phiên thảo luận tổ

Bên cạnh đó, các địa phương có tuyến đường đi qua cần cam kết bố trí đủ vốn theo tiến độ đã đề ra, đồng thời rà soát tỷ lệ dự phòng vốn hợp lý. Quá trình triển khai cần xây dựng cơ chế điều phối thống nhất trên toàn tuyến, xác định rõ trách nhiệm của cơ quan điều phối trung tâm, tránh tình trạng mỗi địa phương triển khai một cách rời rạc.

Đại biểu cũng đề nghị hoàn thiện quy hoạch đô thị, công nghiệp và dịch vụ dọc tuyến gắn với quản lý chặt chẽ đất đai, ngăn ngừa tình trạng đầu cơ, chia nhỏ quỹ đất. Đồng thời, nghiên cứu đề xuất của tỉnh Quảng Ninh về tuyến cao tốc đấu nối và tính toán đồng bộ các nút giao ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Chính phủ cần tích hợp vào báo cáo trình Quốc hội, qua đó phát huy vai trò của Vành đai 5 như một trục liên kết vùng, hạn chế phải điều chỉnh quy hoạch nhiều lần.

Không bỏ qua yêu cầu về quốc phòng, an ninh

ĐBQH Võ Tiến Nghị (Quảng Trị) đề nghị rà soát quy định tại khoản 7 Điều 3 dự thảo Nghị quyết về trường hợp nội dung của dự án khác với quy hoạch có liên quan.

ĐBQH Võ Tiến Nghị (Quảng Trị) phát biểu

Cụ thể: “Trường hợp việc lập, thẩm định, phê duyệt Dự án có nội dung khác với quy hoạch có liên quan thì Dự án được phê duyệt mà không phải thực hiện thủ tục điều chỉnh quy hoạch. Sau khi Dự án được phê duyệt, các quy hoạch có liên quan phải được kịp thời rà soát, điều chỉnh, cập nhật và công bố”.

Theo đại biểu, mặc dù dự thảo cho phép dự án được phê duyệt trước, sau đó các quy hoạch liên quan sẽ được rà soát, điều chỉnh và cập nhật, song cơ chế này không được bỏ qua yêu cầu bắt buộc về quốc phòng, an ninh.

Đại biểu dẫn quy định tại điểm c khoản 2 Điều 12 Luật Quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự 2023. Theo đó, việc chuyển mục đích sử dụng công trình quốc phòng, khu quân sự còn nhu cầu sử dụng phải được Bộ Quốc phòng thống nhất bằng văn bản.

Đại biểu cho biết, dự án đi qua 7 tỉnh, thành phố với phạm vi sử dụng đất lớn. Nếu không rà soát ngay từ bước xác định hướng tuyến có thể phát sinh điều chỉnh thiết kế, hồ sơ đất đai và ảnh hưởng đến tiến độ các dự án thành phần.

Đoàn ĐBQH Quảng Trị tham dự phiên thảo luận tổ

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định: trường hợp hướng tuyến, công trình hoặc phạm vi sử dụng đất liên quan đến đất quốc phòng, công trình quốc phòng, khu quân sự hoặc vành đai an toàn thì phải lấy ý kiến, thẩm định, thống nhất và quyết định theo đúng thẩm quyền trước khi cập nhật vào các quy hoạch có liên quan.

Về nguồn lực đầu tư, đại biểu Võ Tiến Nghị dẫn Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, trong đó yêu cầu bảo đảm cân đối bền vững, an toàn tài chính quốc gia và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư công.

Đoàn ĐBQH Quảng Trị tham dự phiên thảo luận tổ

Theo đại biểu, dự án có quy mô vốn rất lớn, với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 288.268 tỷ đồng, nhu cầu vốn giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 59.700 tỷ đồng. Vì vậy, cần đánh giá kỹ nguồn vốn, khả năng cân đối và phương án bố trí vốn ngay từ đầu để tránh phát sinh thiếu vốn, phải điều chỉnh tiến độ trong quá trình triển khai.