Dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi): Bổ sung một số quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên đáp ứng yêu cầu, tình hình mới

Tham dự cuộc họp có Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thị Quyên Thanh, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng cùng đại diện Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Xây dựng và đại diện Sở Tư pháp thành phố Hà Nội.

Toàn cảnh cuộc họp

Tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc đã trao đổi một số nội dung về đặc điểm, vai trò, ý nghĩa của công tác hòa giải ở cơ sở, cơ sở chính trị, pháp lý, cơ sở thực tiễn của những chính sách, nội dung mà Bộ Tư pháp đề xuất trong dự thảo Luật, đặc biệt vấn đề về yêu cầu công nhận kết quả hòa giải thành ở cơ sở cũng như đề xuất sửa đổi quy định về kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu tại cuộc họp

Tại cuộc họp, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp Cù Thu Anh, đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo, đã báo cáo chi tiết để các đại biểu nắm được tổng quan về nội dung dự án Luật. Theo đó, quá trình xây dựng hồ sơ dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) đã bảo đảm thực hiện đúng trình tự, thủ tục quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) gồm 5 chương, 35 điều (tăng 2 điều so với Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013) với những nội dung cơ bản, điểm mới, trọng tâm là Luật bổ sung quy định về cơ chế "chỉ định hòa giải viên" nhằm khắc phục vướng mắc trong Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 trong một số trường hợp không thể tổ chức bầu hòa giải viên ở cơ sở (do nhiều nguyên nhân như sự kiện bất khả kháng hoặc việc tổ chức bầu không thành công; bổ sung một số quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên để đáp ứng yêu cầu, tình hình mới; Quy định rõ ràng phạm vi tham gia và quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở; Luật quy định các bên có quyền yêu cầu Tòa án nhân dân có thẩm quyền công nhận kết quả hòa giải thành theo theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự và quy định "Trường hợp một hoặc các bên yêu cầu Tòa án nhân dân có thẩm quyền công nhận kết quả hòa giải thành thì thực hiện theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự"; Luật bổ sung một số quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở như quy định việc bầu hòa giải viên, bầu tổ trưởng tổ hòa giải bằng hình thức trực tuyến phù hợp với mức độ ứng dụng công nghệ thông tin và được người dân, hòa giải viên thống nhất lựa chọn; các bên có thể thỏa thuận tiến hành hòa giải bằng hình thức trực tuyến, quy định trách nhiệm trong quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở; quyền của hòa giải viên và trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc triển khai ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở; Luật cũng đã sửa đổi quy định về kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở từ "hỗ trợ" sang "bảo đảm"… nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh phát biểu tại cuộc họp

Để góp phần hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), đại diện các bộ, ngành tham dự cuộc họp đã có một số ý kiến góp ý, trong đó, tập trung đề xuất Bộ Tư pháp với vai trò là cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng quy định kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở từ "hỗ trợ" sang "bảo đảm" để phù hợp, khả thi; quy định rõ việc xây dựng hệ thống thông tin về hòa giải ở cơ sở theo hướng dùng chung nhằm tiết kiệm nguồn lực, tránh lãng phí; việc chỉ định hòa giải viên chỉ được áp dụng trong những trường hợp nhất định khi không thể tổ chức bầu hòa giải viên nhằm bảo đảm nguyên tắc dân chủ; việc thành lập các tổ hòa giải và bầu hòa giải viên phải đặt trong bối cảnh sắp xếp thôn, tổ dân phố hiện nay; làm rõ vai trò tham gia quản lý nhà nước trong công tác hòa giải ở cơ sở của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận cũng như phát huy vai trò của Ban thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã trong công nhận, cho thôi hòa giải viên, tổ trưởng tổ hòa giải…

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu khẳng định, công tác hòa giải có vị trí, vai trò, ý nghĩa quan trọng trong giải quyết xung đột, hòa giải các mâu thuẫn trong nội bộ Nhân dân. Thông qua công tác hòa giải ở cơ sở, những mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh tại cơ sở đã được giải quyết kịp thời, dứt điểm; xây dựng sự đồng thuận cộng đồng, vun đắp tình làng, nghĩa xóm, xây dựng cơ sở, khu dân cư ngày càng ấm no, yên bình, hạnh phúc.

Tuy nhiên, thực tiễn sau 12 năm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở đã phát sinh những vướng mắc, bất cập cần phải sửa đổi, bổ sung, thay thế. Phó Thủ tướng đánh giá cao hồ sơ dự án Luật mà Bộ Tư pháp đã xây dựng và khẳng định, việc đánh giá chính sách là khâu hết sức quan trọng trong quy định xây dựng văn bản quy phạm pháp luật để các quy định sau khi được ban hành sẽ đi vào cuộc sống và đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Phó Thủ tướng lưu ý, cho ý kiến về vấn đề ứng dụng công nghệ thông tin, hòa giải trực tuyến, thành phần tham gia hòa giải, kinh phí bảo đảm cho công tác hòa giải ở cơ sở… Đồng thời giao Bộ Tư pháp chủ trì tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến của các đại biểu tham dự cuộc họp; phối hợp chặt chẽ với Văn phòng Chính phủ để lấy ý kiến Thành viên Chính phủ và xây dựng Nghị quyết của Chính phủ thông qua dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) để trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ.