Du lịch Lào Cai: Từ tài nguyên đến kiến tạo giá trị

Ngày 30/9/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 461/KH-UBND triển khai Bài toán lớn số 04 về phát triển du lịch văn hóa, nghỉ dưỡng thông minh gắn với chăm sóc sức khỏe và hệ sinh thái du lịch bản sắc. Đây là bước chuyển trong tư duy phát triển du lịch của tỉnh, từ khai thác lợi thế sẵn có sang kiến tạo giá trị mới, lấy văn hóa làm nền tảng, công nghệ và chuyển đổi số làm công cụ, hướng tới xây dựng hệ sinh thái du lịch xanh, thông minh, giàu bản sắc và có sức cạnh tranh cao.

Lào Cai có nguồn tài nguyên du lịch phong phú, đa dạng và giàu bản sắc. Bài toán đặt ra là làm thế nào để kết nối những nguồn lực đang phân tán thành sản phẩm, chuỗi sản phẩm và hệ sinh thái có giá trị gia tăng cao; để du khách không chỉ “đến và xem”, mà có thêm lý do để trải nghiệm, lưu trú lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và quay trở lại.

Tư duy xuyên suốt là thực hiện những chuyển đổi căn bản: Từ khai thác tài nguyên sang kiến tạo giá trị; từ tăng số lượng khách sang nâng cao giá trị và trải nghiệm; từ phát triển điểm đến riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái kinh tế du lịch; từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ Nhà nước đầu tư trực tiếp sang Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp dẫn dắt, Nhân dân tham gia và thụ hưởng.

Trong đó, văn hóa được xác định là nền tảng; nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe - wellness là động lực nâng giá trị; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là công cụ kết nối. Văn hóa, di sản, bản sắc các dân tộc và tri thức bản địa tạo nên “phần hồn” và sự khác biệt của sản phẩm.

Lào Cai sở hữu hệ sinh thái tự nhiên đa dạng, tạo điều kiện phát triển nhiều loại hình du lịch nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe và trải nghiệm đặc thù. (Ảnh: Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai)

Khí hậu, khoáng nóng, dược liệu, y học cổ truyền, ẩm thực dưỡng sinh được chuyển hóa thành những trải nghiệm nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe có giá trị cao. Đưa công nghệ và dữ liệu kết nối tài nguyên, điểm đến, doanh nghiệp, cộng đồng và du khách thành một hành trình liền mạch.

Đây chính là nền tảng để Lào Cai không chỉ trao “cảnh đẹp”, mà còn đem đến trải nghiệm, câu chuyện, sức khỏe, văn hóa và những giá trị khác biệt cho du khách mà khó có thể tìm thấy ở nơi khác.

Điểm nhấn có tính nhận diện cao của Bài toán lớn số 04 là xây dựng “Vành đai Wellness Lào Cai”. Điểm đáng chú ý là “Vành đai Wellness” không đơn thuần là một tuyến du lịch chăm sóc sức khỏe.

Đây được định hướng trở thành hệ sinh thái sản phẩm liên kết văn hóa, thiên nhiên, nghỉ dưỡng, khoáng nóng, dược liệu, y học cổ truyền, ẩm thực dưỡng sinh, nông nghiệp và trải nghiệm cộng đồng.

Theo kế hoạch, vành đai được hình thành trên hai tuyến đặc trưng. Một tuyến kết nối không gian Mậu A - Văn Chấn - Mường Lò - Hạnh Phúc - Tú Lệ và khu vực Mù Cang Chải, phát huy thế mạnh khoáng nóng, dược liệu, y học cổ truyền, thiên nhiên và du lịch cộng đồng.

Ruộng bậc thang Mù Cang Chải là danh thắng độc đáo và nổi tiếng nhất của Việt Nam, gắn liền với đời sống của đồng bào dân tộc Mông.

Lào Cai là điểm đến bốn mùa, nơi du khách có thể tìm thấy những trải nghiệm khác biệt quanh năm. (Ảnh: Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai)

Tuyến còn lại kết nối Sa Pa - Y Tý - Tả Phìn - Bắc Hà - Bảo Hà, khai thác thế mạnh nghỉ dưỡng núi, khí hậu, dược liệu, y học cổ truyền, văn hóa truyền thống và không gian văn hóa tâm linh.

Điều quan trọng hơn, những “điểm” trên tuyến là khả năng tạo thành chuỗi giá trị. Du khách đến Lào Cai có thể đồng thời trải nghiệm nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, thuốc tắm truyền thống, dược liệu, thiền, trà, ẩm thực dưỡng sinh, văn hóa bản địa, thiên nhiên và các dịch vụ thông minh.

Nếu Wellness tạo thêm giá trị kinh tế thì văn hóa là yếu tố bảo đảm sự khác biệt và bền vững của hệ sinh thái. Bài toán lớn số 4 đặt mục tiêu triển khai các chương trình, mô hình bảo tồn và phát huy giá trị gắn với du lịch đối với 4 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh trên địa bàn tỉnh; hình thành 5 chuỗi sản phẩm du lịch văn hóa: Trải nghiệm di sản văn hóa phi vật thể UNESCO và nghệ thuật dân gian; du lịch sinh thái nông nghiệp và văn hóa trà Shan tuyết cổ thụ; trải nghiệm làng nghề truyền thống và quà tặng di sản; văn hóa ẩm thực dân tộc kết hợp y dược học cổ truyền; khám phá chợ phiên và sắc màu văn hóa vùng cao.

Lào Cai hấp dẫn du khách không chỉ bởi cảnh sắc thiên nhiên mà còn bởi những giá trị văn hóa đặc trưng giàu bản sắc và sức sống. (Ảnh: Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai)

Điểm mới là ở cách nhìn nhận mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển. Bảo tồn không chỉ gìn giữ, mà phải tạo điều kiện để cộng đồng nắm giữ di sản trực tiếp tham gia và hưởng lợi. Người dân có thể tạo thu nhập từ trình diễn, truyền dạy, hướng dẫn trải nghiệm, sản xuất sản phẩm thủ công, cung cấp ẩm thực, lưu trú và các dịch vụ gắn với văn hóa truyền thống.

Cùng với đó, di sản từng bước được số hóa, xây dựng kho nội dung số, ứng dụng công nghệ 3D, VR/AR và kể chuyện điểm đến. Những câu chuyện về vùng đất, văn hóa, con người và sản vật Lào Cai không chỉ hiện diện tại điểm đến mà có thể tiếp cận du khách từ trước chuyến đi, đồng hành trong hành trình và tiếp tục kết nối sau khi chuyến đi kết thúc.

Chuyển đổi số là một trụ cột quan trọng của Bài toán lớn số 04, nhưng điểm đáng chú ý là kế hoạch không đặt công nghệ như một mục tiêu độc lập. Công nghệ phải giải quyết được bài toán thực tiễn. Lào Cai sẽ kế thừa và từng bước hoàn thiện hệ sinh thái số du lịch; xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, bộ dữ liệu cốt lõi, bản đồ du lịch số, kho nội dung số và dashboard quản trị; triển khai QR tại điểm đến, giao diện đa ngôn ngữ; nghiên cứu ứng dụng AI, Big Data, GIS, IoT.

Đối với du khách, công nghệ phải giúp tìm kiếm thông tin dễ hơn, cá nhân hóa hành trình, đặt dịch vụ và thanh toán thuận tiện hơn, nâng cao trải nghiệm trước, trong và sau chuyến đi.

Đối với doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và cộng đồng, công nghệ phải hỗ trợ quản trị, marketing số, thương mại điện tử và tiếp cận trực tiếp thị trường.

Đối với cơ quan quản lý, dữ liệu phải trở thành cơ sở để dự báo thị trường, theo dõi dòng khách, đánh giá hiệu quả sản phẩm và ra quyết định. Đó cũng là lý do Bài toán lớn số 4 gắn tiến độ triển khai với hệ thống KPI và dashboard quản trị, thực hiện nguyên tắc “6 rõ”: Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ nguồn lực, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm; đồng thời triển khai theo chu trình “thí điểm - đánh giá - chuẩn hóa - nhân rộng”.

Vai trò của các chủ thể cũng được xác định rõ hơn. Nhà nước tập trung kiến tạo thể chế, tiêu chuẩn, dữ liệu, nền tảng dùng chung, bảo tồn, đào tạo, nghiên cứu và xúc tiến điểm đến. Doanh nghiệp là chủ thể chính đầu tư và vận hành sản phẩm, dịch vụ thương mại. Cộng đồng tham gia bảo tồn văn hóa, cung cấp dịch vụ và trực tiếp hưởng lợi từ phát triển du lịch. Nguồn lực đầu tư cũng được phân định theo hướng ngân sách ưu tiên cho hàng hóa công và nhiệm vụ quản lý nhà nước; những cơ sở lưu trú, khu nghỉ dưỡng, Wellness, vui chơi giải trí và dịch vụ có khả năng tạo doanh thu chủ yếu huy động nguồn lực doanh nghiệp và xã hội hóa.

Trong 9 tháng năm 2026, toàn tỉnh đón hơn 9,83 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế đạt hơn 1,3 triệu lượt; tổng thu từ du lịch ước khoảng 40.880 tỷ đồng, bằng 83% kế hoạch năm. (Ảnh: Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai)

Tuy nhiên, phía sau những chỉ tiêu ấy, giá trị cốt lõi của Bài toán lớn số 04 chính là một sự chuyển đổi về tư duy phát triển.

Từ “có tài nguyên” đến “có sản phẩm”; từ “có sản phẩm” đến “có chuỗi giá trị”; từ “có điểm đến” đến “có hệ sinh thái” - Đó chính là bước chuyển cần thiết để du lịch Lào Cai tạo dựng lợi thế cạnh tranh mới, khẳng định vị thế một trung tâm du lịch chất lượng cao, xanh, thông minh và giàu bản sắc của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.