Du lịch Thái Nguyên: Mở rộng không gian, nâng tầm điểm đến (kỳ 2)

Từ nền tảng hạ tầng, dịch vụ và nguồn lực đã được tạo dựng, Thái Nguyên có thêm điều kiện mở rộng không gian phát triển, đa dạng sản phẩm và kết nối các điểm đến. Cùng với nguồn lực đầu tư của Nhà nước, người dân ngày càng chủ động tham gia làm du lịch, phát triển homestay, dịch vụ trải nghiệm, ẩm thực gắn với văn hóa, cảnh quan và đời sống cộng đồng.

Để các nguồn lực phát huy hiệu quả, điểm đến cần sản phẩm phù hợp, gắn với thị trường và dòng khách ổn định. Những cách làm mới trong quảng bá, khai thác di sản, phát triển du lịch cộng đồng và liên kết sản phẩm đang mở ra hướng đi thiết thực.

Một góc vùng chè Tân Cương, nơi cảnh quan, văn hóa trà và trải nghiệm sản xuất chè tạo thêm sức hút cho du lịch Thái Nguyên.

Để điểm đến có dòng khách

Trong phát triển du lịch cộng đồng, ngày càng nhiều người dân Thái Nguyên tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch. Tại La Bằng, Phú Đình, Ba Bể, Tân Cương…, các hộ dân phát triển homestay, nhà hàng, dịch vụ trải nghiệm gắn với văn hóa trà, cảnh quan tự nhiên và bản sắc văn hóa dân tộc. Một số gia đình mạnh dạn vay vốn đầu tư cơ sở vật chất, tạo cảnh quan, kỳ vọng có thêm sinh kế và nguồn thu nhập.

Tuy nhiên, đầu tư cơ sở vật chất mới là một phần của quá trình hình thành điểm đến. Một homestay có thể phải đầu tư hàng trăm triệu đồng để cải tạo nhà ở, làm phòng nghỉ, nhà ăn, sân vườn, bể bơi và các hạng mục phục vụ du khách.

Nếu mỗi tháng chỉ có một vài đoàn khách, chủ yếu tập trung vào cuối tuần, mùa thấp điểm gần như không có khách, nguồn thu khó bù đắp chi phí đầu tư và vận hành.

Khu vực sườn Đông Tam Đảo sở hữu nhiều cảnh quan thiên nhiên đẹp, phù hợp phát triển du lịch khám phá, trải nghiệm.

Xóm Khau Tý (xã Phú Đình) là một trường hợp như vậy. Năm 2025, gia đình ông Ma Đình Soạn đón 7 đoàn khách nước ngoài, gần 50 người, chủ yếu đến trải nghiệm công việc nhà nông và mua sản phẩm do gia đình làm ra. Đến trung tuần tháng 9-2026, homestay chưa đón thêm lượt khách nào.

Homestay của gia đình ông Nông Đình Dược cũng thường xuyên vắng khách. Gia đình luôn mở cửa chờ đón nhưng nhiều khi phải cất biển homestay vì lâu ngày không có người đến.

Khau Tý có nhiều điều kiện để phát triển du lịch cộng đồng với những ngôi nhà sàn truyền thống, cảnh quan vùng ATK Phú Đình, các cánh đồng, đồi cọ, nương chè. Đây cũng là nơi gắn với sự kiện năm 1947 Chủ tịch Hồ Chí Minh chọn đồi Khau Tý làm điểm dừng chân đầu tiên khi trở về ATK Thái Nguyên lãnh đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Năm 2007, đồi Khau Tý được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cấp Bằng công nhận Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia.

Khu vực sườn Đông Tam Đảo sở hữu nhiều cảnh quan thiên nhiên đẹp, phù hợp phát triển du lịch khám phá, trải nghiệm. Ảnh: Thái Nguyên Adventure.

Từ những giá trị đó, năm 2009, Dự án phát triển du lịch cộng đồng lựa chọn 15 ngôi nhà sàn để hỗ trợ sửa chữa, nâng cấp phục vụ khách du lịch. Năm 2016, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục triển khai Dự án xây dựng, vận hành mô hình du lịch cộng đồng thôn Bản Quyên, nay là Khau Tý, với tổng vốn đầu tư hơn 1,5 tỷ đồng. Dự án hoàn thiện năm 2017, song chưa đầy một năm sau, các hạng mục công trình đã hư hỏng.

Điều đáng ghi nhận là người dân Khau Tý vẫn sẵn sàng làm du lịch, chủ động chuẩn bị cơ sở vật chất, trồng rau, nuôi gà đồi, thành lập đội văn nghệ và phục vụ khi có khách. Du khách có thể ở nhà sàn, thưởng thức ẩm thực địa phương, nghe hát then, đàn tính và trải nghiệm đời sống nông nghiệp. Vấn đề đặt ra là điểm đến vẫn thiếu sự kết nối với thị trường và dòng khách ổn định.

Câu chuyện Khau Tý cho thấy đầu tư du lịch cần đi cùng sản phẩm, thị trường và cộng đồng, đồng thời tính toán khả năng hình thành dòng khách, kết nối tuyến, tour trước khi mở rộng đầu tư. Khi các yếu tố được kết nối, nguồn lực mới có thể tạo giá trị kinh tế và sinh kế cho người dân.

Cách nghĩ khác về di sản

Thái Nguyên sở hữu hệ thống di sản phong phú, cảnh quan tự nhiên đa dạng, văn hóa các dân tộc đặc sắc và thương hiệu “Đệ nhất danh trà”. Đây là nền tảng để địa phương mở rộng không gian phát triển, nâng cao sức hấp dẫn và tạo thêm trải nghiệm cho du khách.

Du khách nước ngoài trải nghiệm làm nông dân tại vùng chè Thái Nguyên.

Thời gian qua, công tác quảng bá, xúc tiến du lịch của tỉnh có nhiều chuyển biến theo hướng tăng trải nghiệm, kết hợp văn hóa, thể thao và du lịch.

Ông Nguyễn Chu Thu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho biết: Năm 2026, Chương trình Khai mạc Mùa du lịch tỉnh Thái Nguyên với chủ đề “Bản giao hưởng Hồ trên núi - Trà trong mây” trở thành điểm nhấn nổi bật. Sự kiện được tổ chức như một không gian tổng hợp văn hóa, thể thao và du lịch, tạo hiệu ứng lan tỏa trực tiếp và trên môi trường số.

Với gần 1.200 di tích lịch sử, văn hóa, hàng trăm lễ hội và hàng trăm di sản văn hóa phi vật thể, Thái Nguyên có nguồn tài nguyên lớn để phát triển du lịch gắn với di sản. Các “địa chỉ đỏ” như ATK Định Hóa - Chợ Đồn, Khu di tích lịch sử Quốc gia 60 liệt sĩ Thanh niên xung phong (TNXP) Đại đội 915; cụm di tích lịch sử - cách mạng xã Kha Sơn; cụm di tích lịch sử về khởi nghĩa Thái Nguyên 1917… có thể kết nối thành những hành trình giáo dục truyền thống, trải nghiệm và khám phá.

Hồ Núi Cốc, hồ Ba Bể, vùng núi Tam Đảo, hệ thống hang động ở Võ Nhai, Thần Sa, Ba Bể cùng nhiều cảnh quan khác mở ra không gian cho du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, thể thao ngoài trời, khám phá và nghiên cứu.

Văn hóa trà cũng là một lợi thế riêng. Du khách có thể đội nón lá, đeo sọt lên đồi hái chè cùng người dân, trực tiếp sao, sấy chè trên chảo rồi thưởng thức sản phẩm do mình làm ra. Những câu chuyện về lịch sử cây chè Thái Nguyên, các huyền sử, giai thoại về ẩm trà có thể được lồng ghép để làm sâu thêm trải nghiệm.

Mỗi sản phẩm du lịch tại Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải đều gắn với một câu chuyện về văn hóa và đời sống cộng đồng.

Một hướng đi có nhiều dư địa là phát triển kinh tế di sản, trong đó người dân giữ vai trò chủ thể kể chuyện, biểu diễn, hướng dẫn và tổ chức trải nghiệm. Các điệu dân ca, dân vũ của đồng bào Tày, Nùng, Dao, Mông, Sán Dìu, Sán Chay cùng phong tục, tập quán và nghề truyền thống có thể trở thành sản phẩm du lịch nếu được tổ chức phù hợp, giữ được tính chân thực và gắn với đời sống cộng đồng.

Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải, xã Tân Cương là một ví dụ. Những nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc Tày, Nùng Việt Bắc được tái hiện trong không gian nhà sàn, trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng và được Tổ chức Du lịch Thế giới vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới”.

Giá trị của mô hình nằm ở việc di sản được bảo tồn trong đời sống, được cộng đồng gìn giữ, trao truyền và tổ chức thành trải nghiệm cho du khách.

Từ những cách làm này, khai thác di sản cần hướng tới tạo ra trải nghiệm có chiều sâu, thay vì chỉ giới thiệu hiện vật hoặc tổ chức những màn trình diễn đơn lẻ. Mỗi điểm đến có thể bắt đầu từ câu chuyện riêng, gắn với con người, cảnh quan, lịch sử và sản phẩm địa phương.

Cú hích từ chuyển đổi số và liên kết

Cùng với đổi mới sản phẩm, chuyển đổi số mở thêm phương thức quảng bá và kết nối du khách. Các workshop, lớp tập huấn truyền thông cho khu, điểm du lịch cộng đồng, hợp tác xã và chủ thể kinh doanh cho thấy tỉnh ngày càng quan tâm đến năng lực truyền thông của người làm du lịch. Từ đó, nhiều sản phẩm quảng bá được tạo ra.

Cuộc thi sáng tác video clip quảng bá du lịch năm 2026 thu hút 325 tác phẩm, có 176 tác phẩm được lựa chọn đăng tải phục vụ tuyên truyền. Cùng với các kênh chính thức, TikTok, Facebook, YouTube, nền tảng bản đồ và nội dung do du khách chia sẻ đang mở thêm cơ hội để các điểm đến, hộ kinh doanh, hướng dẫn viên, nghệ nhân và cộng đồng cùng kể câu chuyện về Thái Nguyên.

Múa bát, hoạt động văn hóa tạo trải nghiệm và thu hút du khách tham gia tại điểm du lịch cộng đồng.

Bà Lê Thị Nga, Phó Giám đốc Khu bảo tồn Làng nhà sàn du lịch sinh thái Thái Hải, xã Tân Cương, chia sẻ: Mỗi điểm đến cần trở thành một “nhà sáng tạo nội dung” theo cách riêng. Người dân, hướng dẫn viên, doanh nghiệp, nghệ nhân và du khách đều có thể góp phần kể câu chuyện về Thái Nguyên.

Ông Bùi Trọng Dương, thành viên HTX trà và du lịch cộng đồng Tiến Yên, xã Tân Cương, cho rằng: Một điểm đến không thể phát triển mạnh nếu đứng một mình. Thái Nguyên cần nằm trong những hành trình liên vùng, nơi du khách có thể kết nối các giá trị văn hóa, thiên nhiên và lịch sử.

Quảng bá cần đi cùng liên kết. Các chương trình hợp tác với TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh Đông Bắc, Tây Bắc, cùng sự phối hợp với các đơn vị vận tải, hàng không, đường sắt, tạo điều kiện mở rộng thị trường khách. Lượng khách quốc tế đến Thái Nguyên tăng qua các năm, từ hơn 20.000 lượt năm 2023 lên hơn 150.000 lượt năm 2024 và hơn 292.000 lượt năm 2025. Dự ước 8 tháng đầu năm 2026, các khu, điểm đến của tỉnh đón hơn 182.000 lượt khách quốc tế.

Lượng khách quốc tế tăng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng sản phẩm, nhân lực và khả năng đáp ứng từng thị trường. Để hướng tới mục tiêu 1 triệu lượt khách quốc tế mỗi năm vào năm 2030, ngành du lịch tỉnh xác định các nhiệm vụ về nâng chất lượng nhân lực, nhất là ngoại ngữ và kỹ năng phục vụ; phát triển sản phẩm phù hợp từng thị trường; xây dựng hệ thống thông tin đa ngôn ngữ; cải thiện dịch vụ lưu trú, vận chuyển, thanh toán và hình thành các tour chuyên biệt.

Các tổ chức, cá nhân làm du lịch cũng cần chủ động nghiên cứu nhu cầu để tạo sản phẩm phù hợp từng nhóm khách.

Sau sáp nhập, không gian du lịch Thái Nguyên được mở rộng, tạo điều kiện kết nối các vùng chè, vùng hồ, vùng núi, vùng di sản và vùng cách mạng. Hạ tầng giao thông tiếp tục được đầu tư, tăng khả năng kết nối ATK, hồ Núi Cốc, hồ Ba Bể và các khu vực giàu tiềm năng.

Tuy nhiên, hạ tầng chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với sản phẩm và dịch vụ phù hợp. Không gian du lịch mở rộng là điều kiện để Thái Nguyên kết nối các nguồn lực, còn sức hút điểm đến được tạo nên từ khả năng biến tài nguyên thành sản phẩm và kết nối thành hành trình.

Khi hạ tầng, di sản, công nghệ, doanh nghiệp và cộng đồng cùng tham gia, những giá trị riêng của Thái Nguyên sẽ có thêm cơ hội lan tỏa, tạo sức hút, kéo dài thời gian lưu trú và mở thêm sinh kế cho người dân. Đó cũng là hướng để du lịch Thái Nguyên nâng cao giá trị và phát triển bền vững.