Du lịch theo các sự kiện thiên văn trở thành xu hướng mới

Một hiện tượng thiên văn chỉ kéo dài vài phút cũng có thể tạo ra một “mùa du lịch” đặc biệt. Sự kiện ấy có thể khiến giá phòng khách sạn tăng mạnh, các chuyến bay kín chỗ và đưa những thành phố vốn không nằm trên bản đồ du lịch đại chúng trở thành điểm đến được săn đón.

DU LỊCH THIÊN VĂN BÙNG NỔ

Mới đây, giá khách sạn đã tăng vọt tại các thành phố lớn của châu Âu khi hàng trăm nghìn du khách đổ xô đến xem hiện tượng nhật thực toàn phần đầu tiên có thể quan sát được từ lục địa này kể từ năm 1999. Sự kiện này được diễn ra vào chiều 12/8 (tức đêm 12/8 giờ Việt Nam).

Theo tờ The Guardian, thủ đô Reykjavík của Iceland đã chứng kiến ​​một trong những đợt tăng giá phòng khách sạn lớn nhất, vì đây là một trong số ít địa điểm có thể quan sát toàn bộ nhật thực trước tối thứ Tư.

Khách du lịch ở Reykjavik trung bình phải trả 587 bảng Anh cho một phòng

Theo dữ liệu từ nhóm nghiên cứu du lịch và khách sạn Lighthouse Intelligence, khách du lịch tại đây đã phải chi trung bình 793 đô la Mỹ (587 bảng Anh) để đặt phòng vào thứ Tư, tăng 98% so với cùng ngày năm ngoái.

Tây Ban Nha cũng đón một lượng lớn khách du lịch, bởi đây là một trong những địa điểm tốt nhất ở châu Âu để quan sát nhật thực toàn phần . Bộ Tài chính nước này cho biết hôm thứ Hai, dự kiến ​​sẽ có 460.000 khách du lịch nước ngoài đến đây chỉ để xem nhật thực.

Giá phòng khách sạn ở A Coruña, miền bắc Tây Ban Nha, đã tăng 135% so với năm ngoái, lên mức trung bình 451 đô la. Trong khi giá ở Mallorca - nơi dự kiến ​​sẽ quan sát được nhật thực trên đường chân trời lúc hoàng hôn, đã tăng 24% lên khoảng 448 đô la. Tại Santiago de Compostela và Bilbao, giá phòng khách sạn đã tăng lần lượt 34% và 67%.

Ryan Connolly, đồng sáng lập công ty du lịch hạng sang Hidden Iceland, cho biết ông nhận được đặt chỗ đầu tiên cho sự kiện nhật thực vào tháng 9 năm 2024. Ông cho biết mình đã phải từ chối thêm các đặt chỗ khác vào tháng 3 năm nay vì tình hình đã "quá tải và kín chỗ trên toàn quốc".

Tận dụng thời cơ này, hãng hàng không Icelandair đã tăng thêm các chuyến bay để đáp ứng nhu cầu tăng cao, đặc biệt là từ Mỹ, và sẽ hoạt động ở "công suất tối đa", theo lời giám đốc điều hành Bogi Nils Bogason. Hãng hàng không đối thủ Delta cũng đã bổ sung thêm các chuyến bay từ New York đến Reykjavík. Theo công ty phân tích AirDNA, hoạt động cho thuê ngắn hạn trên các trang web như Airbnb cũng tăng mạnh, với mức giá tăng 53,7% so với cùng kỳ năm ngoái đối với các bất động sản ở Iceland nằm trong vùng nhật thực toàn phần vào đêm diễn ra nhật thực, theo tờ Financial Times

Khu bảo tồn thiên nhiên AlUla Manara và AlGharameel được DarkSky International vinh danh là Công viên bầu trời đêm đầu tiên trong khu vực

Tiếp theo, dự báo thiên văn cho biết vào lúc 16h17 ngày 22/7/2028, mặt trăng sẽ che khuất mặt trời, tạo ra một dải bóng tối rộng khoảng 100km trên một số khu vực phía nam New Zealand. Tất cả các địa điểm nằm trong dải bóng tối đó – từ điểm du lịch nổi tiếng Queenstown ở phía tây đến thành phố Dunedin ở phía đông – sẽ chìm trong bóng tối ban ngày trong 2 phút 51 giây.

Mặc dù còn hai năm nữa mới đến nhật thực, các khách sạn đã bắt đầu nhận được yêu cầu đặt phòng, trong đó có Dunedin Leisure Lodge, nơi mà đến thứ Năm đã kín chỗ cho "gói xem nhật thực" bao gồm cả kính xem nhật thực miễn phí.

Tiến sĩ Ian Griffin, một nhà thiên văn học kiêm giám đốc Bảo tàng Tūhura Otago, cho biết: “Lần cuối cùng người ta nhìn thấy nhật thực toàn phần từ Dunedin là vào năm 1163, trước khi con người đặt chân đến New Zealand.

“Vậy là chúng tôi sẽ là những người đầu tiên ở Dunedin được chứng kiến ​​nhật thực toàn phần từ khu vực này trên thế giới, điều đó thật thú vị.”

Đây cũng sẽ là lần nhật thực toàn phần đầu tiên có thể quan sát được ở bất kỳ đâu tại New Zealand kể từ năm 1965.

“Ba phút tối tăm đó, nếu trời quang đãng, chắc chắn sẽ là khoảnh khắc khó quên đối với bất kỳ ai chứng kiến,” Griffin nói.

Hôm 22/7 vừa qua, Bảo tàng Tūhura Otago của New Zealand đã chính thức khởi động đồng hồ đếm ngược hai năm đến ngày diễn ra hiện tượng thiên văn này. Thành phố Dunedin kỳ vọng sẽ đón khoảng 35.000 du khách đổ về thành phố, trong khi nơi này có dân số khoảng 130.000 người. Nhân dịp này, thành phố Dunedin dự kiến tổ chức Lễ hội Bầu trời đêm, bắt đầu từ lễ Matariki - dịp năm mới truyền thống của người Māori - và kéo dài đến khi diễn ra nhật thực toàn phần, tờ Guardian cho biết.

Có thể thấy, du lịch thiên văn đang nổi lên như một phân khúc mới của du lịch bền vững, với tiềm năng tạo nguồn thu đáng kể cho các điểm đến sở hữu bầu trời đêm chất lượng cao. Theo Cục Công viên Quốc gia Mỹ, những du khách quan tâm đến các hiện tượng thiên văn có xu hướng sẵn sàng chi trả cho dịch vụ lưu trú qua đêm để có điều kiện quan sát thuận lợi.

Nhiều du khách sẵn sàng chi trả cho các trải nghiệm du lịch thiên văn

Xu hướng này cũng được ghi nhận tại nhiều quốc gia như Ấn Độ và Australia, khi lượng khách lưu trú tăng vào những thời điểm diễn ra các hiện tượng thiên thể, đặc biệt là nhật thực.

Ông Dan Oakley, đại diện DarkSky International, tổ chức hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ bầu trời đêm - cho rằng những điểm đến quan sát bầu trời thường nằm ở các khu vực tương đối tách biệt với các đô thị lớn, nơi ánh sáng nhân tạo thấp và có thể quan sát Dải Ngân hà rõ hơn.

VIỆT NAM BẮT ĐẦU KHAI THÁC “TÀI NGUYÊN” BẦU TRỜI ĐÊM

Tại Việt Nam, du lịch thiên văn đang từ những trải nghiệm tự phát dần trở thành một hướng khai thác mới. Theo báo cáo của Booking.com năm 2025, 74% du khách Việt Nam cho biết muốn khám phá những điểm đến phù hợp với các hoạt động về đêm. Đáng chú ý, 70% bày tỏ hứng thú với các trải nghiệm thiên văn, từ quan sát các chòm sao đến tìm hiểu những hiện tượng hiếm gặp trong vũ trụ. Điều này cho thấy nhu cầu du lịch đang mở rộng từ nghỉ dưỡng, tham quan ban ngày sang những trải nghiệm gắn với bầu trời và không gian về đêm.

Xu hướng này cũng gắn với mối quan tâm ngày càng lớn đến du lịch bền vững. Theo Booking.com, 72% du khách Việt sẵn sàng lựa chọn các cơ sở lưu trú được thiết kế nhằm giảm tác động đến môi trường. Với những điểm đến ít ô nhiễm ánh sáng và được quy hoạch phù hợp, việc lưu trú qua đêm không chỉ mang đến trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên mà còn tạo điều kiện để du khách quan sát bầu trời rõ hơn.

Thực tế cho thấy, những năm gần đây, Dải Ngân hà trở thành một trong những hình ảnh được du khách tìm kiếm khi đến các điểm có điều kiện quan sát bầu trời thuận lợi. Tại Côn Đảo, hoạt động chụp ảnh Milky Way thu hút sự quan tâm của du khách, kéo theo sự xuất hiện của các dịch vụ dẫn khách đến những vị trí phù hợp để săn sao.

Theo đó, trong năm 2026, mùa Milky Way tại Côn Đảo trở thành một xu hướng check-in, nhiều thợ ảnh kín lịch. Các dịch vụ đưa khách đi “săn Dải Ngân hà” đang xuất hiện, cho thấy hoạt động ngắm sao đã bắt đầu có yếu tố thương mại.

Khoảnh khắc lãng mạn dưới bầu trời đầy sao ở Côn Đảo

Không chỉ Côn Đảo, Tà Xùa cũng được du khách tìm đến để kết hợp săn mây ban ngày và ngắm sao vào ban đêm. Khu vực núi cao thuộc Sơn La có những thời điểm thời tiết thuận lợi, ít mây và hạn chế ánh sáng nhân tạo, tạo điều kiện quan sát Dải Ngân hà.

Tuy nhiên, tại hai điểm đến này, du lịch thiên văn vẫn chủ yếu phát triển từ nhu cầu của du khách và cộng đồng nhiếp ảnh. Các sản phẩm chuyên biệt, cơ sở quan sát hay chương trình được tổ chức định kỳ chưa thực sự hoàn thiện.

Ở Quy Nhơn (Bình Định cũ), hoạt động này đã được tổ chức bài bản hơn. Trung tâm Khám phá khoa học và Đổi mới sáng tạo Quy Nhơn đưa quan sát thiên văn vào chương trình trải nghiệm dành cho du khách. Bên cạnh các hoạt động khám phá khoa học, trung tâm tổ chức quan sát bầu trời ban đêm bằng kính thiên văn tại đài quan sát.

Từ tháng 3/2024, chương trình “Hành trình đêm” được đưa vào hoạt động. Chương trình này từng giới hạn khoảng 200 khách mỗi đêm, trong đó trải nghiệm tại đài thiên văn có mức giá 150.000 đồng/người.

Đến năm 2026, các chương trình quan sát bầu trời vẫn được duy trì vào cuối tuần. Trung tâm sử dụng kính thiên văn PlaneWave CDK600 đường kính 600 mm cho hoạt động quan sát.

Tháng 7/2026, Quy Nhơn tổ chức Tuần lễ Thiên văn Cộng đồng Quốc tế “Gateway to the Stars”, với các hoạt động cắm trại và quan sát thiên văn. Việc hình thành một sự kiện riêng cho thấy thiên văn đang được thử nghiệm như một nội dung có thể thu hút khách, thay vì chỉ là hoạt động bổ trợ cho các chương trình khoa học.

Ngoài những điểm đến đã bắt đầu hình thành trải nghiệm, các vùng núi, cao nguyên và hải đảo như Mộc Châu, Đồng Văn, Sa Pa, Đà Lạt còn nhiều dư địa để phát triển du lịch dựa trên bầu trời đêm. Một số cơ sở lưu trú đã đưa hình ảnh Dải Ngân hà, đêm sao vào sản phẩm nghỉ dưỡng. Tuy nhiên, quảng bá một bầu trời đẹp chưa đồng nghĩa với việc đã có một sản phẩm du lịch thiên văn.

Để biến tài nguyên này thành sản phẩm, điểm đến cần đánh giá chất lượng bầu trời, xác định mùa và khung giờ quan sát, lựa chọn khu vực ít ánh sáng nhân tạo, đồng thời tính đến thời tiết, khả năng tiếp cận và hạ tầng lưu trú. Quan trọng hơn là phải có thiết bị quan sát, người hướng dẫn và các hoạt động đủ hấp dẫn để du khách không chỉ “đến ngắm sao”, mà thực sự có một trải nghiệm về thiên văn.

Bài toán lớn nhất nằm ở ánh sáng. Khi đô thị, khu nghỉ dưỡng và các điểm du lịch mở rộng, hệ thống chiếu sáng cũng tăng theo, vô tình làm suy giảm chính tài nguyên mà du lịch thiên văn cần nhất. Vì vậy, phát triển loại hình này không thể tách rời việc bảo vệ bầu trời đêm, từ kiểm soát ánh sáng, quy hoạch khu quan sát đến xác định những vùng có giá trị đặc biệt về chất lượng bầu trời.

Đây cũng là dư địa để Việt Nam tạo ra những sản phẩm du lịch theo mùa. Mưa sao băng, nguyệt thực, giao hội hành tinh hay mùa Dải Ngân hà có thể trở thành những “sự kiện trên trời”, kết hợp với camping, trekking, nhiếp ảnh, nghỉ dưỡng và giáo dục khoa học. Khi đó, bầu trời không còn chỉ là phông nền của một chuyến đi mà trở thành lý do để du khách lên đường.