Du lịch TP.HCM - Kích cung sáng tạo 48 giờ cuối tuần: Cần gì và làm thế nào? (Bài 1)

* Theo ông, tại TP.HCM, 48 giờ cuối tuần có thể được nhìn nhận như một “không gian kinh tế” đặc thù không và dư địa ở mức nào?

- Với TP.HCM, 48 giờ cuối tuần có thể được nhìn nhận như một "không gian kinh tế" đặc thù, và đây chính là nhận định được đồng thuận cao bởi nhiều chuyên gia, nhà khoa học.

Sau hợp nhất, TP.HCM đã hình thành "tam giác vàng" gồm ba trục không gian bổ trợ lẫn nhau: Lõi đô thị cũ - vành đai sáng tạo Bình Dương - hệ sinh thái biển đảo Vũng Tàu - Cần Giờ. TP.HCM có thể ứng dụng cơ chế tái cấu trúc kinh tế theo thời gian (TRE) để trong phát triển kinh tế cuối tuần.

Cụ thể, TRE xây dựng trên chuỗi logic chặt chẽ: Bắt đầu từ việc tái cấu trúc thời gian làm trung tâm, dẫn đến tối ưu hóa dòng di chuyển của người dân và du khách, từ đó tái phân bổ và tái thiết không gian một cách hiệu quả, cuối cùng hình thành hệ sinh thái bền vững và số hóa hoàn chỉnh. Nhờ logic này, 48 giờ cuối tuần không còn là khoảng thời gian nghỉ ngơi thụ động hay hoạt động tự phát rời rạc, mà trở thành một không gian kinh tế có tổ chức, có nhịp điệu riêng, có thể được quản trị chủ động và khai thác triệt để để tạo ra giá trị gia tăng vượt trội. Đây chính là bước chuyển tư duy then chốt từ "quản lý không gian tĩnh" sang "quản trị thời gian động" - nền tảng khoa học để TP.HCM biến 48 giờ vàng thành động lực tăng trưởng thực chất và bền vững.

Hiện nay, dư địa phát triển kinh tế cuối tuần trên địa bàn Thành phố rất lớn, nhưng hoạt động hiện vẫn mang tính tự phát, phân mảnh; người dân và du khách còn hạn chế chi tiêu do thời gian lưu trú ngắn, giao thông ách tắc, hạ tầng phục vụ cuối tuần chưa đồng bộ... Do đó, cần thiết phải có những giải pháp phù hợp để khai thác tiềm năng và khắc phục những bất cập còn tồn tại.

* Thưa ông, bên cạnh việc kích cầu thì kích cung các sản phẩm cuối tuần mang tính sáng tạo nên được hiểu như thế nào?

Ông Phạm Bình An

- "Kích cung sáng tạo" là một khái niệm rất hay, chuyển tư duy then chốt từ "tăng đáp ứng nhu cầu hiện có" sang "tạo ra nhu cầu mới". Không phải chỉ mở rộng điểm đến hay kéo dài giờ hoạt động một cách đơn giản, mà phải chủ động thiết kế các sản phẩm tiêu dùng mới, trải nghiệm mới và hấp dẫn trong “48 giờ vàng”, khiến người dân và du khách sẵn sàng chi tiêu nhiều hơn, lưu trú lâu hơn và quay lại thường xuyên hơn.

"Kích cung sáng tạo" được xây dựng trên bốn trụ cột có tính nền tảng: Tái cấu trúc thời gian; Tối ưu dòng di chuyển; Tái thiết không gian; Xây dựng hệ sinh thái số - bền vững. Tiếp theo là phát triển các sản phẩm trong các lĩnh vực trọng tâm: Văn hóa - sự kiện - biểu diễn nghệ thuật; Ẩm thực và kinh tế đêm; Du lịch trải nghiệm đa giác quan; Mua sắm - bán lẻ gia đình; Kinh tế sáng tạo; Du lịch nông nghiệp - sinh thái xanh.

Mục tiêu là "nén" tối đa giá trị trải nghiệm vào 48 giờ vàng, triệt tiêu thời gian chết (kẹt xe, chờ đợi, ra quyết định), giúp người dân và du khách chỉ cần một lần chọn lựa là đã được hưởng trọn vẹn chuỗi dịch vụ liền mạch. Nhờ đó, chi tiêu sẽ tăng mạnh, thời gian lưu trú kéo dài, và người dân sẵn sàng quay lại thường xuyên hơn; nhằm thay đổi 48 giờ cuối tuần từ khoảng thời gian nghỉ ngơi thụ động thành động lực tăng trưởng thực chất và bền vững.

* Theo ông, điểm nghẽn trong việc tạo ra các sản phẩm cuối tuần là gì?

- Đó là thiếu một hệ sinh thái và cơ chế phối hợp để tạo ra sản phẩm và dịch vụ cuối tuần. Trong đó, một số yếu tố tác động tiêu cực đến việc tạo ra các sản phẩm cuối tuần có thể kể đến như sau:

Thứ nhất, chưa có khung chính sách để tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho kinh tế cuối tuần. Các hoạt động cuối tuần hiện nay chủ yếu phát triển theo hướng tự phát hoặc dựa vào các chương trình kích cầu ngắn hạn, thiếu tính ổn định và khó tạo ra hiệu ứng lan tỏa dài hạn. Trong khi đó, Thành phố chưa có một đề án tổng thể về kinh tế cuối tuần với các mục tiêu định lượng, chỉ tiêu đánh giá, cơ chế phối hợp liên ngành và công cụ điều tiết thị trường, từ đó định hình khung khổ thể chế cho phát triển.

Thứ hai, công tác quản lý đô thị và hạ tầng chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Những vấn đề về trật tự đô thị, giao thông, ô nhiễm môi trường, tiếng ồn… tác động tiêu cực đến trải nghiệm của du khách và đời sống cộng đồng dân cư chưa được quản trị tốt. Hệ thống hạ tầng giao thông và hạ tầng hỗ trợ (như bãi giữ xe, nhà vệ sinh công cộng, chiếu sáng...) chưa đồng bộ, làm giảm chất lượng trải nghiệm.

Thứ ba, thiếu các không gian công cộng phục vụ hoạt động kinh tế cuối tuần hay cho phép thử nghiệm các mô hình sáng tạo cuối tuần. Hoạt động tiêu dùng cuối tuần chủ yếu diễn ra tại một số khu vực, trung tâm thương mại lớn, tuyến phố ẩm thực và một số điểm du lịch. Số lượng địa điểm tổ chức các sự kiện lễ hội còn hạn chế; dẫn đến tình trạng tập trung đông tại một vài không gian quen thuộc (Phố đi bộ Nguyễn Huệ, đường Lê Lợi...) nhưng mức độ đa dạng dịch vụ và khả năng kéo dài thời gian tiêu dùng chưa cao. Song song đó, sự thiếu vắng các không gian đủ lớn tạo ra lực cản lớn cho việc mở rộng quy mô các sự kiện văn hóa ngoài trời.

Thứ tư, hạn chế về cơ chế phối hợp liên ngành, liên vùng. Dư địa phát triển tại các đô thị vệ tinh và không gian cận biên còn lớn nhưng chưa được khai thác xứng tầm; do thiếu sự kết nối về hạ tầng và chiến lược marketing điểm đến. Hệ quả là kinh tế cuối tuần vẫn chủ yếu diễn ra trong từng khu vực không gian riêng lẻ, làm giảm hiệu quả khai thác lợi thế quy mô. Chuỗi cung ứng dịch vụ cũng còn rời rạc, thiếu sự hợp tác giữa doanh nghiệp lữ hành, dịch vụ lưu trú trong hình thành "sản phẩm cuối tuần trọn gói" nên du khách phải tự thiết kế lịch trình dựa trên kinh nghiệm cá nhân, người thân giới thiệu... làm giảm đi giá trị trải nhiệm tổng thể.

* Theo ông, vệc thiết kế các sản phẩm liên kết cần được tổ chức theo mô hình nào để tạo trải nghiệm liền mạch?

- Kinh nghiệm quốc tế trong hình thành những "gói sản phẩm cuối tuần" có thể được minh họa bằng một số điển hình như sau:

Mô hình "Chuyến tàu du lịch đặc biệt" tại Ấn Độ: Chính quyền bang Kerala thí điểm chuyển đổi một số chuyến tàu hành khách thông thường do Cơ quan Vận tải Thủy bộ bang vận hành thành các “chuyến du lịch đặc biệt” vào dịp cuối tuần và ngày lễ. Các tuyến tàu này được điều chỉnh về lịch trình, tích hợp thêm các dịch vụ giải trí, ẩm thực và trải nghiệm văn hóa trên tàu nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho du khách

Mô hình "Tuyến phố đi bộ tích hợp thương mại - giải trí cuối tuần (Hokoten)" tại Tokyo, Nhật Bản: Mô hình này vận hành dựa trên cơ chế đồng quản trị giữa khu vực công và tư; trong đó, chính quyền địa phương thiết lập hành lang pháp lý vững chắc (ban hành lệnh cấm phương tiện cơ giới theo khung giờ nghiêm ngặt) và bảo đảm các tiện ích công cộng về an ninh, vệ sinh; các hiệp hội doanh nghiệp địa phương được trao quyền tự quản trong việc trực tiếp thiết kế, tổ chức và điều phối các chuỗi hoạt động kinh doanh, tạo ra sự linh hoạt và gắn kết cộng đồng.

Mô hình "Chợ cuối tuần quy mô siêu lớn - Chatuchak" tại Bangkok, Thái Lan: Mô hình này được quy hoạch vi mô và phân rã thành 27 phân khu một cách có hệ thống, đảm bảo tính mạch lạc trong luồng luân chuyển của hàng trăm nghìn lượt khách mỗi ngày. Lợi thế của mô hình này được khuyếch đại thông qua các yếu tố văn hóa đặc sắc từ mạng lưới ẩm thực đường phố, dịch vụ trị liệu massage truyền thống được cung cấp ngay giữa không gian mua sắm.

TP.HCM có nhiều lợi thế để xây dựng “Một hành trình - nhiều trải nghiệm” trên cơ sở tham khảo, nhưng không sao chép các mô hình trên thế giới. Trong đó, thiết kế các sản phẩm liên kết (du lịch - ẩm thực - mua sắm - giải trí), khai thác hệ sinh thái du lịch đa trung tâm tích hợp đồng thời không gian đô thị, công nghiệp sáng tạo, sinh thái ven xong, nông nghiệp ngoại vi và biển đảo nghỉ dưỡng trong cùng một cấu trúc trải nghiệm liên hoàn.

* TP.HCM có thể thí điểm những mô hình cụ thể nào trong ngắn hạn để nhanh chóng hình thành “cung sáng tạo” cho 48 giờ cuối tuần? Cần những nhóm giải pháp nào để doanh nghiệp dám đầu tư và thử nghiệm sản phẩm mới?

- Với lợi thế sẵn có, doanh nghiệp có thể xây dựng các tour du lịch cuối tuần kéo dài 2-3 ngày với hệ thống đa điểm đến, chuỗi hoạt động đa dạng từ phố đi bộ, chợ đêm, trung tâm mua sắm, kết hợp tham quan nội đô, du lịch biển và du lịch văn hóa, tâm linh liên vùng.

Song song đó, Thành phố có thể thí điểm thiết kế hai mô hình kinh tế cuối tuần tiêu biểu”: Tuyến phố đêm kinh tế sáng tạo và Sông nước cuối tuần.

Về "Phố đêm kinh tế sáng tạo" theo cách nâng cấp và thiết kế lại hoàn toàn vào Thứ Bảy và Chủ Nhật một số tuyến phố tiêu biểu: Kết hợp biểu diễn nghệ thuật đường phố, pop-up store của thương hiệu địa phương, workshop mở, gian hàng thủ công mỹ nghệ và công nghệ, cùng trải nghiệm ẩm thực đa dạng. Các tuyến có thể có quy mô liên phường, đồng bộ với các tuyến phố được định vị kinh tế đêm hiện nay.

Về “Sông nước cuối tuần” lấy cảm hứng từ dịch vụ của Sun Group - Phú Quốc trong thời gian gần đây, nhằm khai thác hệ thống sông kênh độc đáo của TP.HCM. Trong đó, thiết kế chuỗi trải nghiệm dọc sông Sài Gòn: Chợ nông sản cuối tuần; triển lãm ngoài trời ven sông; thể thao nước; ẩm thực trên sông; biểu diễn âm nhạc và ánh sáng hoành tráng vào buổi chiều tối; nhằm thu hút du khách.

Để thúc đẩy sự tham gia của các doanh nghiệp vào đầu tư, phát triển của kinh tế cuối tuần trên địa bàn, Thành phố cần tập trung một số chính sách cụ thể như sau:

Thứ nhất, quy hoạch và hình thành các tổ hợp vui chơi - giải trí đáp ứng đa dạng nhu cầu của dòng khách cuối tuần. Trong đó, Thành phố giữ vai trò chủ trì xây dựng, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng phục vụ; các doanh nghiệp và hộ kinh doanh hoạt động trong cụm được sử dụng miễn phí hạ tầng chung nhằm giảm chi phí đầu vào và khuyến khích tham gia kinh doạnh dịch vụ cuối tuần. Thiết kế “Không gian thử nghiệm được chỉ định” về một số mặt bằng cho phép doanh nghiệp được thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ mới với ưu đãi mạnh, để giúp doanh nghiệp định hình các sản phẩm khác biệt.

Thứ hai, đẩy mạnh hợp tác công - tư trong xây dựng và tổ chức các tour, tuyến du lịch phụ vụ nhu cầu cuối tuần. Thành phố cần nghiên cứu áp dụng cơ chế đặt hàng hoặc hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn hình thành sản phẩm, nhằm chia sẻ rủi ro và khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư. Đồng thời, cần tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp khai thác các điểm tham quan do Nhà nước quản lý.

Thứ ba, xây dựng cơ chế ưu đãi phát triển mô hình "cụm du lịch cuối tuần" liên vùng và quốc tế theo hệ sinh thái, hỗ trợ phát triển các mô hình kinh doanh mới dựa trên trải nghiệm, công nghệ số và cá nhân hóa dịch vụ; tạo động lực để doanh nghiệp dịch vụ, du lịch tham gia sâu vào chuỗi giá trị

Thứ tư, thiết lập cơ chế quản trị liên ngành về kinh tế cuối tuần, với Sở Du lịch, Sở Văn hóa, Sở Công Thương, Hiệp hội doanh nghiệp Thành phố làm trụ cột, huy động các chuyên gia và cộng đồng sáng tạo.

* Xin cảm ơn ông!