Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi): Sự kết hợp hài hòa giữa nghiêm trị, nghiêm minh với khoan hồng, nhân đạo

Chỉ giữ lại hình phạt tử hình tại 4 tội danh

Dự thảo Bộ luật Hình sự dự kiến bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội danh, chỉ giữ lại hình phạt tử hình tại 4 tội danh gồm Tội phản bội tổ quốc, Tội giết người, Tội sản xuất trái phép chất ma túy, Tội khủng bố), dựa trên các căn cứ sau đây:

Đề xuất trên dựa trên những căn cứ xác đáng, chặt chẽ về chính trị và pháp lý. Trước hết, thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình là chủ trương đã được xác định trong đường lối cải cách tư pháp của Đảng. Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị đã định hướng hạn chế áp dụng hình phạt tử hình theo hướng chỉ áp dụng đối với một số loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Định hướng này tiếp tục được khẳng định tại Kết luận số 92, số 84 của Bộ Chính trị.

Bên cạnh đó, việc tiếp tục thu hẹp hình phạt tử hình cũng phù hợp với định hướng của Hiến pháp năm 2013 về tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, trong đó quyền sống có vị trí đặc biệt và nguyên tắc hạn chế quyền con người chỉ trong trường hợp thật sự cần thiết.

Thực tiễn thi hành BLHS nhận thấy, nhiều tội danh áp dụng hình phạt tử hình nhưng tình hình tội phạm vẫn diễn biến phức tạp với tính chất, mức độ nguy hiểm ngày càng cao, điển hình là các tội về ma túy.

Quang cảnh một phiên toà xét xử các đối tượng phạm tội

Không chỉ có vậy, chính sách này đáp ứng yêu cầu của Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị mà Việt Nam là thành viên, trong đó, yêu cầu đối với quốc gia chưa xóa bỏ tử hình là chỉ áp dụng hình phạt này đối với “những tội phạm nghiêm trọng nhất” được hiểu là những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến việc cố ý tước đoạt tính mạng.

Đồng thời, việc bỏ tử hình góp phần nâng cao mức độ tương thích của pháp luật Việt Nam với xu hướng luật pháp quốc tế.

Ngoài ra, quá trình hoàn thiện pháp luật hình sự những năm gần đây cho thấy xu hướng nhất quán là từng bước thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt này; Bộ luật Hình sự năm 1985 quy định hình phạt tử hình 44 tội danh, BLHS năm 1999 giảm xuống còn 29 tội danh, Luật sửa đổi năm 2009 tiếp tục giảm còn 22 tội danh; BLHS năm 2015 quy định còn 18 tội danh, Luật sửa đổi năm 2015 chỉ còn 10 tội danh. Đến lần sửa đổi này, dự kiến tiếp tục bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội danh; giữ lại ở 4 tội danh.

Bổ sung các tội danh mới, hành vi phạm tội mới

Không chỉ đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, Dự thảo Bộ luật Hình sự còn bổ sung 11 tội danh mới và bổ sung một số hành vi phạm tội mới. Các chính sách hình sự về việc bổ sung các tội danh mới, hành vi phạm tội mới và các quy định nghiêm khắc hơn đối với người phạm tội trong dự thảo là bảo đảm sự hài hòa, kết hợp giữa nghiêm trị với khoan hồng, giữa nghiêm minh với nhân đạo, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, phù hợp với quan điểm của Đảng về xây dựng, bảo vệ đất nước và phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới, phù hợp với xu hướng và luật pháp quốc tế.

Về cơ sở chính trị, việc bổ sung các tội danh mới, các hành vi mới trong cấu thành các tội danh hiện hành và các chế tài nghiêm khắc hơn nhằm thể chế hóa Kết luận số 56 của Bộ Chính trị; Nghị quyết số 18-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển;

Ở góc độ pháp lý, việc bổ sung tội danh, hành vi mới xuất phát từ yêu cầu thực tiễn. Quá trình tổng kết thi hành Bộ luật Hình sự cho thấy còn những hành vi nguy hiểm cho xã hội chưa được quy định đầy đủ, nhất là trong lĩnh vực kinh tế, công nghệ, an ninh mạng, an toàn thực phẩm, môi trường... Đây là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, xâm hại đến các khách thể quan trọng được Bộ luật Hình sự bảo vệ, ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.

Có thể nói, dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) kết hợp hài hòa giữa nghiêm trị, nghiêm minh với khoan hồng, nhân đạo, đó là việc bổ sung căn cứ xử lý hành vi nguy hiểm, bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội danh, bỏ 3 tội danh và 38 hành vi khỏi các tội danh hiện hành; xóa bỏ 2 loại hình phạt đối với pháp nhân thương mại; hoàn thiện các chế định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự...

Ngoài các nội dung trên, dự thảo Luật còn mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Các tội phạm mới bổ sung quy định trách nhiệm hình sự của Pháp nhân thương mại đều được xem xét đầy đủ cơ sở lý luận và thực tiễn. Đó là, tội phạm được quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại khi hành vi phạm tội theo quy định của pháp luật chuyên ngành vốn thuộc nghĩa vụ, trách nhiệm của pháp nhân thương mại.