Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi: Cải thiện đời sống sinh kế của người bị thu hồi đất

Quốc hội Khóa XVI

Sáng 22/10, thay mặt Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp trình Quốc hội Dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng. Ảnh: QH

Không quy định giá đất cụ thể

Bộ trưởng cho biết, qua 2 năm thi hành, Luật Đất đai năm 2024 đã có nhiều đổi mới quan trọng, song thực tiễn vẫn bộc lộ một số vướng mắc, bất cập. Trong bối cảnh đất nước phấn đấu đạt mức tăng trưởng “hai con số”, việc sửa đổi Luật nhằm khơi thông nguồn lực đất đai là yêu cầu cấp thiết.

So với Luật Đất đai năm 2024, dự thảo Luật không còn quy định về giá đất cụ thể và tổ chức tư vấn xác định giá đất.

Thay vào đó, dự thảo kế thừa và hoàn thiện các quy định về nguyên tắc, căn cứ định giá đất của Nhà nước; bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và phương pháp xác định giá đất theo bảng giá đất kết hợp với hệ số điều chỉnh giá đất.

Theo dự thảo, Nhà nước quyết định giá đất phải bảo đảm các nguyên tắc trung thực, khách quan, công khai, minh bạch, phù hợp với mục tiêu phát triển trong từng thời kỳ; tuân thủ đúng trình tự, thủ tục định giá đất; dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành có liên quan; bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư.

Thu hồi đất với dự án đã thỏa thuận trên 75%

Về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, dự thảo Luật cơ bản kế thừa các trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đã được quy định tại Luật Đất đai năm 2024 và Nghị quyết số 254/2025/QH15.

Dự thảo bổ sung 1 trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh và 2 trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Trong đó điểm i khoản 4 Điều 34 quy định trường hợp sử dụng đất để thực hiện dự án thông qua nhận chuyển quyền sử dụng đất đã hết thời hạn mà đã nhận chuyển quyền sử dụng đất được trên 75% diện tích đất và trên 75% số lượng người sử dụng đất thì HĐND cấp tỉnh xem xét, thông qua việc thu hồi phần diện tích đất còn lại để giao đất, cho thuê đất cho chủ đầu tư.

Các đại biểu làm việc tại hội trường. Ảnh: QH

Đối với các dự án đầu tư không sử dụng đất hoặc chậm đưa đất vào sử dụng, dự thảo quy định thu khoản tiền lũy tiến, tăng dần theo thời gian vi phạm. Nếu quá 60 tháng mà chủ đầu tư vẫn không đưa đất vào sử dụng, Nhà nước sẽ thu hồi đất.

Để bảo đảm quyền và lợi ích của người có đất bị thu hồi, đồng thời cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người dân, dự thảo quy định người có đất ở bị thu hồi được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng với đất bị thu hồi, bằng loại đất khác hoặc bằng tiền.

Người có đất bị thu hồi còn được bố trí tái định cư tại chỗ; được hoán đổi phần đất ở bị thu hồi sang phần diện tích còn lại của thửa đất hoặc sang thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong địa bàn cấp xã nơi có đất bị thu hồi.

Trường hợp người sử dụng đất có nhu cầu thu hồi phần diện tích đất còn lại, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét, quyết định. Khu tái định cư được bố trí nhiều cấp nhà, với mức diện tích phù hợp với mức bồi thường và khả năng chi trả của người dân.

Cải thiện nơi ở, sinh kế của người bị thu hồi đất

Thẩm tra dự án Luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhận thấy, chủ trương chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất” là nội dung quan trọng tại Nghị quyết số 21-NQ/TW, có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát dự thảo Luật, đồng thời quy định cụ thể trong các văn bản hướng dẫn thi hành, nhằm bảo đảm thể chế hóa đầy đủ yêu cầu cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất ở bị thu hồi.

Trong đó, Ủy ban đề nghị làm rõ cơ sở đề xuất quy định tại điểm a khoản 1 Điều 48. Theo quy định này, hộ gia đình, cá nhân đủ điều kiện được bồi thường về đất phải đáp ứng thêm điều kiện “không còn đất ở, nhà ở nào khác trên địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi” mới được bồi thường bằng việc giao đất ở hoặc nhà ở tại khu tái định cư hoặc tại địa điểm khác.

Ủy ban cũng đề nghị rà soát, đối chiếu quy định này với khoản 2 Điều 41 để tránh cách hiểu khác nhau về điều kiện được bồi thường về đất và điều kiện được bố trí tái định cư.