Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa: Khơi thông nguồn lực, hoàn thiện chính sách đặc thù

Sáng 24/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày Tờ trình và Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.

Tạo khung pháp lý cho công nghiệp văn hóa phát triển

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh sự cần thiết ban hành luật nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng, Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và các kết luận, chỉ đạo có liên quan. Việc xây dựng luật xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, hướng tới giải phóng sức sáng tạo, khơi thông nguồn lực, tạo động lực tăng trưởng mới cho đất nước.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày Tờ trình.

Dự thảo được xây dựng theo hướng tiếp cận công nghiệp văn hóa trên toàn bộ chuỗi giá trị, xác định đây là ngành kinh tế chiến lược của quốc gia. Thay vì quy định lại các chính sách đã có trong luật chuyên ngành, dự thảo tập trung bổ sung những nội dung còn thiếu, tháo gỡ điểm nghẽn trong tổ chức thực thi; đồng thời thiết lập các nguyên tắc, cơ chế, chính sách then chốt thuộc thẩm quyền của Quốc hội, hạn chế phát sinh thủ tục hành chính mới, tăng cường phân cấp và hậu kiểm.

Gồm 8 chương, 39 điều, dự thảo Luật tập trung vào 6 nhóm chính sách trọng tâm. Trong đó, đáng chú ý là quy định về phần mềm phục vụ sáng tạo và nền tảng số hỗ trợ quyền sở hữu trí tuệ, góp phần lưu vết quá trình sáng tạo, phục vụ chứng minh, bảo hộ và khai thác thương mại; chính sách phát triển nhân lực, thu hút nghệ sĩ, nghệ nhân, chuyên gia và hỗ trợ đào tạo.

Dự thảo cũng đề xuất cơ chế phát triển tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm và khu công nghiệp sáng tạo văn hóa; phát triển hệ sinh thái, thử nghiệm có kiểm soát và sản phẩm có giá trị gắn với bản sắc Việt Nam. Cùng với đó là hình thành sàn giao dịch công nghiệp văn hóa, hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã phát triển thương hiệu, thị trường, thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm; xây dựng chính sách tài chính, hỗ trợ và ưu đãi đầu tư nhằm huy động nguồn lực xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh của công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Hoàn thiện chính sách, bảo đảm tính khả thi và đồng bộ

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh báo cáo thẩm tra dự án Luật.

Báo cáo thẩm tra dự án, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành luật, cơ bản nhất trí với bố cục và 6 nhóm chính sách của dự thảo. Tuy nhiên, đây là dự án luật mới, đặt ra nhiều cơ chế đặc thù, trong đó có chính sách hỗ trợ tài chính và ưu đãi đầu tư tác động trực tiếp đến ngân sách nhà nước, quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trên nhiều lĩnh vực. Vì vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đánh giá cụ thể hơn tính khả thi của chính sách mới và nghiên cứu bổ sung quy định về bình đẳng giới, chính sách dân tộc, bảo vệ lao động nữ và trẻ em.

Về phát triển hệ sinh thái và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, Ủy ban đề nghị làm rõ, thống nhất khái niệm chủ thể sáng tạo, bảo đảm bao quát cả cộng đồng dân cư, hộ gia đình, làng nghề. Dự thảo cần tránh trùng lặp với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời cân nhắc kỹ việc giao Chính phủ quy định trình tự, thủ tục, hồ sơ và phương thức giám sát.

Đối với chính sách nhân lực, cơ quan thẩm tra cho rằng việc coi các danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú, Nghệ sĩ nhân dân, Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú là căn cứ đáp ứng yêu cầu về trình độ đào tạo chưa hợp lý, bởi đây là các danh hiệu vinh dự nhà nước, khác với trình độ đào tạo theo pháp luật về giáo dục. Các chính sách về giảng viên đồng cơ hữu, phụ cấp ưu đãi nghề và thu hút nhân tài cũng cần được rà soát để tránh mâu thuẫn với pháp luật liên quan, đồng thời có cơ chế kiểm soát việc thực hiện.

Về hạ tầng, Ủy ban đề nghị bảo đảm thống nhất với pháp luật về đất đai, quy hoạch; cân nhắc thẩm quyền chấp thuận nhà đầu tư không qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu đối với một số dự án đặc thù. Đáng chú ý, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về chủ quyền văn hóa trên không gian mạng, cơ chế phối hợp và phân định trách nhiệm giữa cơ quan quản lý văn hóa với cơ quan quản lý an ninh mạng trong kiểm soát nền tảng xuyên biên giới, bảo vệ kho dữ liệu văn hóa số quốc gia.

Đối với thị trường và chính sách tài chính, dự thảo cần thống nhất các khái niệm, tiêu chí về sản phẩm công nghiệp văn hóa; làm rõ phạm vi, điều kiện bảo lãnh tín dụng, bổ sung cơ chế hậu kiểm và thu hồi ưu đãi khi nhà đầu tư nước ngoài không thực hiện cam kết. Các quy định về ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và hoàn thuế giá trị gia tăng cũng cần được rà soát, xác định nguyên tắc hoặc khung, trần mức hoàn thuế, bảo đảm đồng bộ với các luật thuế đang được Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2.

Báo cáo thẩm tra đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng vừa tạo cơ chế đủ mạnh để phát triển công nghiệp văn hóa, vừa bảo đảm tính minh bạch, khả thi và thống nhất của hệ thống pháp luật.