Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội: Nghiên cứu cơ chế đóng linh hoạt và hỗ trợ cho nhóm thu nhập thấp

Các đại biểu dự Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất. Ảnh: Hồ Long

Xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng

Tán thành với đề xuất người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) hoạt động chuyên trách nêu rõ, quy định trên đã thể chế hoá Điều 34, Hiến pháp đã quy định công dân có quyền được bảo đảm an sinh xã hội, không phân biệt người lao động tham gia quan hệ lao động hay không có quan hệ lao động.

ĐBQH Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) phát biểu

ĐBQH Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) cho rằng, người lao động phi chính thức và người làm việc trên nền tảng số là khái niệm rất rộng, vì làm việc theo nhiều phương thức và mức độ phụ thuộc khác nhau, do vậy, cần xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng, tránh việc chỉ căn cứ vào tên hợp đồng hoặc hình thức làm việc.

Đối với người làm việc trên nền tảng số, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị làm rõ trách nhiệm của nền tảng trong việc xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu đóng bảo hiểm và phối hợp thu, nộp trong trường hợp nền tảng trực tiếp kiểm soát việc phân công, giá dịch vụ hoặc quyền tiếp tục làm việc của người cung cấp dịch vụ. Đồng thời, cần có cách xử lý phù hợp đối với người làm việc trên nhiều nền tảng, có thu nhập không đều hoặc chỉ làm việc bán thời gian.

Cũng theo đại biểu Thạch Phước Bình, trước khi quy định nghĩa vụ bắt buộc, cần đánh giá cụ thể mức đóng, căn cứ đóng, trách nhiệm của người lao động trên nền tảng số cũng như chế độ được hưởng. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu cơ chế đóng linh hoạt và hỗ trợ phù hợp cho nhóm thu nhập thấp, tránh đóng trùng khi người lao động đã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quan hệ lao động khác, đại biểu Thạch Phước Bình nhấn mạnh.

ĐBQH Lý Thị Lan (Tuyên Quang) phát biểu

ĐBQH Lý Thị Lan (Tuyên Quang) nêu quan điểm, việc chuyển từ khuyến khích sang bắt buộc phải quy định rõ về đối tượng, thời điểm và căn cứ đóng. Người làm việc trên nền tảng số có người làm việc thường xuyên, lấy thu nhập từ nền tảng số làm thu nhập chính; nhưng có người chỉ làm thêm thời vụ, người có thể làm trên nhiều nền tảng. Người làm việc không có quan hệ lao động phạm vi còn rộng hơn. Nếu chỉ quy định chung chung, dừng ở tiêu chí “có việc làm, thu nhập ổn định thường xuyên” thì khi triển khai sẽ vướng mắc về cách hiểu “thường xuyên”, căn cứ đóng và chủ thể kê khai, thu nộp. Do vậy, đại biểu Lý Thị Lan đề nghị cần xác định ngay trong luật các tiêu chí, nguyên tắc để nhận diện đối tượng và làm căn cứ phát sinh nghĩa vụ tham gia; còn mức đóng, phương thức thu, lộ trình có thể giao cơ quan có thẩm quyền quy định để bảo đảm tính linh hoạt và minh bạch.

Giữ quyền kiểm tra của cơ quan bảo hiểm xã hội

Dự thảo Luật đề xuất bãi bỏ khoản 5, Điều 17, Luật hiện hành về quyền kiểm tra của cơ quan bảo hiểm xã hội, nhưng ĐBQH Lâm Văn Đoan (Lâm Đồng) đề nghị giữ nguyên quy định này để bảo đảm việc thi hành chính sách pháp luật bảo hiểm xã hội hiệu quả, toàn diện.

ĐBQH Lâm Văn Đoan (Lâm Đồng) phát biểu

Đại biểu Lâm Văn Đoan nêu rõ, cần thực hiện đúng Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong quá trình xem xét dự án luật là rà soát, kế thừa các quy định hiện triển khai ổn định, phù hợp với thực tiễn, thông lệ quốc tế và quyền kiểm tra của cơ quan bảo hiểm xã hội, tránh chồng chéo và khoảng trống trách nhiệm.

Đại biểu Lâm Văn Đoan cho rằng, “nếu không có quy định kiểm tra đủ mạnh giao cho cơ quan bảo hiểm xã hội thì quyền lợi của người lao động sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, nhất là trong quá trình người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng”.

Hơn nữa, cơ quan bảo hiểm xã hội mới sở hữu cơ sở dữ liệu toàn diện, đầy đủ nhất, do đó, đại biểu khẳng định, chỉ có cơ quan này có thể xác định các vấn đề thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm nhanh chóng, kịp thời dựa trên thời gian thực.

ĐBQH Thạch Phước Bình cũng đề nghị giữ quy định cho phép cơ quan bảo hiểm xã hội kiểm tra việc thực hiện pháp luật về đóng, hưởng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp. Đồng thời, phân định rõ với chức năng thanh tra chuyên ngành của cơ quan có thẩm quyền.

“Cơ quan bảo hiểm xã hội trực tiếp quản lý dữ liệu người tham gia, quá trình đóng và giải quyết chế độ. Vì vậy, kiểm tra dựa trên dữ liệu và quản trị rủi ro là cần thiết để phát hiện chậm đóng, trốn đóng hoặc gian lận hưởng chế độ”, đại biểu nhận định.

Để tránh chồng chéo và bảo đảm quyền của doanh nghiệp, người lao động, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị, luật quy định phạm vi kiểm tra, trách nhiệm thông báo, quyền giải trình, nghĩa vụ cung cấp tài liệu và cơ chế chuyển vụ việc sang cơ quan thanh tra khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.