Dự thảo Thông tư về phòng, chống rửa tiền không nhắm vào khách VIP hay lãnh đạo TCTD
Gần đây, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đang xin ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng. Tuy nhiên, dư luận có một số thông tin chưa đúng.
Hiểu chưa đúng giữa "Giám sát tổ chức (TCTD)" và "Giám sát/theo dõi cá nhân (Khách hàng VIP, Lãnh đạo, quản lý của TCTD)"
Dư luận gần đây rộ lên thông tin Dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng hướng đến kiểm soát đối với với khách hàng VIP, hoặc lãnh đạo, nhà quản lý ngân hàng. Một số tài khoản trên mạng xã hội Facebook cho rằng Dự thảo "Đưa khách VIP, lãnh đạo ngân hàng vào diện giám sát chống rửa tiền"; "Những nhóm khách hàng đặc thù, khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên... đều phải được thống kê và theo dõi riêng biệt".
Dự thảo Thông tư không thực hiện giám sát, không lập danh sách theo dõi khách hàng là khách VIP, PEP, khách hàng ưu tiên, khách hàng tổ chức. (Ảnh minh hoạ)
Tuy nhiên, theo nội dung quy định tại Dự thảo Thông tư, căn cứ khoản 2 Điều 1 và khoản 2 Điều 2 Dự thảo Thông tư, đối tượng giám sát của Thông tư này là các đối tượng báo cáo (tức các TCTD), chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức trung gian thanh toán...), là các pháp nhân, hoàn toàn không phải là các cá nhân khách hàng hay cá nhân lãnh đạo ngân hàng.
Về thu thập thông tin về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành, kiểm soát tại đối tượng giám sát (bao gồm thông tin về Hội đồng quản trị, Ban Giám đốc, Tỷ lệ sở, Ban kiểm soát, cổ đông lớn, quy mô vốn…): đây là các thông tin mà các ngân hàng đang có trách nhiệm báo cáo tại Báo cáo giám sát an toàn vi mô theo quy định tại Thông tư 08/2022/TT-NHNN, Luật Tổ chức tín dụng và pháp luật về chứng khoán). Đây là các thông tin cơ bản, tổng quan phục vụ việc giám sát và đánh giá về TCTD nhìn từ góc độ cơ cấu lãnh đạo quản lý, quy mô, cấu trúc của đơn vị.
Không thực hiện giám sát, không lập danh sách theo dõi khách hàng là khách VIP, PEP, khách hàng ưu tiên, khách hàng tổ chức
Thu thập số liệu là các chỉ tiêu đầu vào để đánh giá tổng thể rủi ro của đối tượng báo cáo, không thực hiện giám sát, không lập danh sách theo dõi khách hàng là khách VIP, PEP, khách hàng ưu tiên, khách hàng tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực có rủi ro.
Một số thông tin dư luận đồn đoán:"Những nhóm khách hàng đặc thù, khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên và khách hàng tổ chức đều phải được thống kê và theo dõi riêng biệt"; "Dự thảo yêu cầu thống kê chuyên sâu số lượng khách hàng tổ chức đang hoạt động trong các lĩnh vực có mức độ rủi ro rửa tiền đáng quan tâm gồm: dịch vụ tài sản mã hóa, kinh doanh bất động sản và các đại lý bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức, sòng bạc và trò chơi có thưởng"…
Theo dự thảo Thông tư, các TCTD có trách nhiệm báo cáo về tổng số lượng khách hàng, được phân tách thành các nhóm theo các đặc điểm khác nhau (như các nhóm khách hàng cá nhân, khách hàng tổ chức, khách VIP, khách hàng là doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực được phân loại phục vụ mục đích giám sát PCRT như tổ chức cung cấp dịch vụ chuyển tiền, kinh doanh ngoại tệ, sòng bạc, kinh doanh bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức…).
Các thông tin cần báo cáo và cách phân loại thông tin được quy định trên cơ sở phương pháp luận và khuyến nghị của FATF và IMF, nhằm phục vụ việc đánh giá mức độ rủi ro của TCTD xuất phát từ đặc điểm hoạt động kinh doanh và khách hàng của các TCTD.. Các thông tin về khách hàng, cổ đông, người quản lý và các chủ thể liên quan được thu thập làm dữ liệu đầu vào để phân tích, đánh giá bức tranh rủi ro tổng thể của đối tượng báo cáo, không có nghĩa các chủ thể này trở thành đối tượng giám sát riêng hoặc được mặc định là có rủi ro, vi phạm quy định về PCRT.
Không mở rộng thêm bất kỳ "đối tượng báo cáo" hay "đối tượng giám sát"
Một số nguồn tin cho rằng "việc mở rộng thêm các đối tượng từ lãnh đạo trong ngân hàng đến khách hàng VIP, các tổ chức trong những lĩnh vực có mức độ rủi ro rửa tiền đáng quan tâm thì sẽ giúp việc kiểm soát chặt chẽ hơn".
Theo quy định tại Dự thảo Thông tư, Dự thảo Thông tư không mở rộng thêm bất kỳ "đối tượng báo cáo" hay "đối tượng giám sát" nào so với Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022. Thông tư này chỉ quy định về trình tự, thủ tục nghiệp vụ giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với các tổ chức thuộc phạm vi quản lý.
Việc một số nguồn tin nhận định "mở rộng đối tượng từ lãnh đạo ngân hàng đến khách VIP" tạo ra cảm giác cơ quan nhà nước coi lãnh đạo ngân hàng và người gửi tiền nhiều tiền là đối tượng tiềm ẩn tội phạm, đi ngược lại nguyên tắc pháp quyền và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền.
Rửa tiền, tài trợ khủng bố (TTKB) và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (TTPBVKHL) là những loại hình tội phạm có tính chất xuyên quốc gia, gắn liền với dòng chảy tài chính bất hợp pháp và có khả năng gây tổn hại nghiêm trọng đến sự ổn định của hệ thống tài chính, an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội. Trong bối cảnh hệ thống tài chính, ngân hàng Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới, để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của công tác phòng, chống rửa tiền (PCRT), chức năng và hoạt động giám sát của cơ quan quản lý nhà nước đối với các tổ chức tài chính đóng vai trò quan trọng và cần thường xuyên được rà soát, hoàn thiện để đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn.
Gần đây, Dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng đang được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam lấy ý kiến rộng rãi, với một số nội dung mới tác động trực tiếp đến cơ quan quản lý và các đối tượng giám sát.
Dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng hướng tới ba mục tiêu trọng tâm: Thể chế hóa đầy đủ, cụ thể các quy định của Luật Phòng, chống rửa tiền theo hướng đáp ứng các khuyến nghị của FATF về giám sát trên cơ sở rủi ro; Khắc phục những hạn chế, bất cập trong công tác giám sát hiện hành – tình trạng thiếu khuôn khổ pháp lý đồng bộ, thiếu công cụ và tiêu chí thống nhất để triển khai giám sát dựa trên rủi ro trên phạm vi toàn hệ thống; và Đáp ứng yêu cầu của hội nhập, cam kết quốc tế.
