Dự thảo tuyên bố COP31 không đề cập đến nhiên liệu hóa thạch
Dự thảo thỏa thuận mới nhất và có thể là cuối cùng tại Hội nghị Thượng đỉnh khí hậu Liên hợp quốc COP31 không có cụm từ "nhiên liệu hóa thạch".

Dự thảo thỏa thuận mới nhất tại COP31 không có cụm từ "nhiên liệu hóa thạch", nguyên nhân chính gây ra tình trạng nóng lên toàn cầu, cũng không đưa ra lời kêu gọi cụ thể về việc chuyển đổi khỏi các nguồn năng lượng than đá, dầu mỏ và khí đốt - những nguồn phát thải carbon dioxide và các khí nhà kính khác vào khí quyển.
Dự thảo do Bộ trưởng Môi trường Thổ Nhĩ Kỳ Murat Kurum, Chủ tịch COP31, công bố vào rạng sáng Chủ nhật (22/11), tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ. Ông Kurum chỉ dành cho các nhà đàm phán khoảng 3 giờ để đưa ra phản đối hoặc đề nghị chỉnh sửa trước khi văn bản được trình lên phiên họp toàn thể của hội nghị.
Thỏa thuận cần đạt được sự đồng thuận gần như tuyệt đối của các quốc gia tham dự. Trong các vòng đàm phán trước đó, một số nước đã phản đối mạnh mẽ việc dự thảo loại bỏ lời kêu gọi chấm dứt sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
Tuy nhiên, đề xuất lần này lại đưa ra một mục tiêu cụ thể liên quan đến công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon - lĩnh vực nhận được sự ủng hộ của ngành công nghiệp dầu khí.
Do văn bản được gửi đến các nhà đàm phán và công bố với công chúng sau 3 giờ sáng, các quốc gia và tổ chức hoạt động vì môi trường chưa lập tức đưa ra phản ứng đối với phiên bản mới nhất.
Hội nghị ban đầu dự kiến kết thúc vào thứ Sáu, nhưng hiện đã bước sang giai đoạn đàm phán gia hạn lần thứ hai. Ban tổ chức lo ngại rằng khi các đại biểu lần lượt rời đi, hội nghị có thể không còn đủ số lượng đại biểu tham dự theo quy định để thông qua dự thảo. Theo quy định, cần có ít nhất 2/3 số đại biểu tham dự để tiến hành thông qua văn bản.
Trước đó, Panama tuyên bố sẽ chính thức phản đối bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào không đưa ra giới hạn đối với hoạt động khai thác dầu mỏ, không thừa nhận việc các mục tiêu hạn chế nhiệt độ toàn cầu đã không đạt được và không tăng cường nguồn tài chính hỗ trợ các quốc gia thích ứng với biến đổi khí hậu.
Bộ trưởng Môi trường Panama Juan Carlos Navarro thì cho rằng các cuộc đàm phán đang bị một "mafia dầu mỏ" thao túng và cần được cải tổ.

Nhiên liệu hóa thạch cũng không được đề cập trong các quyết định cuối cùng của những hội nghị khí hậu trong hơn 25 năm, phần lớn do sự phản đối của Saudi Arabia, theo Alden Meyer, chuyên gia phân tích lâu năm tại tổ chức nghiên cứu châu Âu E3G.
Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng thế giới đã nhất trí về mục tiêu "chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch" tại hội nghị COP28 ở Dubai năm 2023.
Ông Meyer nhận định: "Sẽ là một bước thụt lùi thực sự nếu chúng ta rời khỏi hội nghị lần này mà không có bất kỳ tín hiệu nào cho thấy thế giới nghiêm túc thực hiện những gì đã nhất trí cách đây 3 năm".
Dự thảo thỏa thuận mới nhất có đề cập đến thỏa thuận Dubai ngay trong dòng đầu tiên, với nội dung nhắc lại toàn bộ Đồng thuận Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE Consensus). Tuy nhiên, các từ ngữ như "nhiên liệu hóa thạch", "dầu mỏ", "than đá" hay "loại bỏ dần" đều không xuất hiện trong toàn bộ văn bản dài 10 trang.
Thỏa thuận cũng kêu gọi các quốc gia nâng tỷ trọng điện năng trong tổng mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng từ khoảng 21% hiện nay lên 35% vào năm 2035. Mục tiêu này bao gồm việc chuyển đổi các phương tiện giao thông như ô tô, xe tải và máy bay từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang điện năng. Đây là một trong những sáng kiến trọng tâm mà Thổ Nhĩ Kỳ thúc đẩy tại COP31.
Các nhà hoạt động khí hậu cũng muốn đưa vào văn bản điều khoản yêu cầu nguồn điện bổ sung phải được sản xuất từ năng lượng tái tạo, chẳng hạn như điện gió và điện mặt trời. Họ cho rằng nếu cho phép sử dụng điện sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch để đáp ứng mục tiêu điện khí hóa thì nỗ lực giảm phát thải sẽ mất đi ý nghĩa.
Nhà khoa học khí hậu Bill Hare, Giám đốc điều hành tổ chức Climate Analytics, nhận định: "Điện khí hóa dựa trên than đá và khí đốt không giúp hạn chế tình trạng nóng lên toàn cầu. Việc tiếp tục phụ thuộc vào than đá và khí đốt có nguy cơ chỉ chuyển địa điểm đốt nhiên liệu hóa thạch sang nơi khác và khiến lượng phát thải tiếp tục gia tăng".
Tuy nhiên, Thổ Nhĩ Kỳ và người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho rằng sáng kiến này vẫn có thể giúp giảm phát thải carbon, bởi khoảng 80% lượng điện năng mới dự kiến sẽ được cung cấp từ các nguồn năng lượng tái tạo.
Nhiều quốc gia đang phát triển muốn các hội nghị trước đây làm rõ hơn cam kết tăng gấp ba nguồn hỗ trợ tài chính dành cho những nước nghèo nhằm giúp họ thích ứng với các tác động của biến đổi khí hậu.
Tại các hội nghị trước, các nước đã thảo luận về việc tăng gấp ba nguồn tài chính thích ứng so với mức trước đó, nhưng chưa xác định rõ mức cơ sở để tính toán. Một số quốc gia muốn đưa mức cơ sở cụ thể vào thỏa thuận lần này, song yêu cầu đó không được đáp ứng.
Dự thảo thỏa thuận mới cũng đưa vào ý tưởng gây tranh cãi về thu giữ và lưu trữ carbon, với mục tiêu cụ thể là 1 tỷ tấn.
Đề xuất này hướng đến các ngành công nghiệp gây ô nhiễm và những lĩnh vực khó chuyển đổi sang năng lượng tái tạo. Theo đó, các doanh nghiệp sẽ tìm cách thu giữ khí CO2 phát sinh trong quá trình sản xuất, sau đó lưu trữ dưới lòng đất.
Cách tiếp cận này có quy mô và phạm vi tập trung hơn, khác với những nỗ lực loại bỏ carbon quy mô lớn trên toàn cầu.


