Du xuân giữa miền đất cổ đền Làng Vạc xứ Nghệ

Mùng 2 tết Bính Ngọ, trong làn mưa xuân lất phất bay, đi qua dòng sông Hiếu hiền hòa, uốn lượn như dải lụa, đồi núi xanh ngắt trập trùng, từ trung tâm, men theo con đường trải nhựa êm ru, hai bên là những nếp nhà khang trang, cánh đồng cỏ mênh mông, đền Làng Vạc (phường Thái Hòa, Nghệ An) hiện ra uy nghi, trầm mặc.

Mùa xuân mới, đền Làng Vạc như khoác lên mình tấm áo xuân mỏng nhẹ, bảng lảng khói hương quyện cùng sắc cờ hội rực rỡ, khiến mỗi bước chân về đất cổ thêm phần lắng sâu và thành kính, an yên.

Đền Làng Vạc uy nghi, trầm mặc. Ảnh: Bảo Thoa

Đền Làng Vạc là di tích khảo cổ học thuộc nền văn hóa Đông Sơn, được phát hiện và khai quật lần đầu vào năm 1972. Qua nhiều đợt khảo cổ, các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã phát hiện 347 ngôi mộ cùng 1.228 hiện vật bằng đồng, đá, thủy tinh mang đậm hoa văn thời kỳ Đông Sơn. Những con số ấy không chỉ phản ánh quy mô của một khu cư trú cổ, mà còn khẳng định vị thế đặc biệt của Làng Vạc trong dòng chảy văn hóa cách đây 2.000 đến 2.500 năm.

Người dân du xuân tại đền Làng Vạc. Ảnh: Bảo Thoa

Năm 1999, đền Làng Vạc chính thức được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia. Từ dấu mốc ấy, lễ hội tại đền Làng Vạc được địa phương duy trì tổ chức vào tháng 2 âm lịch hàng năm, trở thành hoạt động văn hóa tiêu biểu của tỉnh Nghệ An. Lễ hội đền Làng Vạc là dịp để cộng đồng tìm về cội nguồn, tri ân tổ tiên và gửi gắm những ước vọng cho một năm mới bình an, mưa thuận gió hòa.

Khung cảnh yên bình của đền Làng Vạc đầu năm. Ảnh: Bảo Thoa

Theo truyền thuyết lưu truyền trong dân gian, đền Làng Vạc gắn liền với sự tích “Cái vạc tám quai” có thể luộc được cả một con trâu hay nấu cơm đủ cho hàng trăm người ăn. Chuyện kể rằng, thời xa xưa, vào một năm, mưa thuận gió hòa mùa màng tươi tốt người dân được mùa lớn, dân làng xóm Đình nghĩ rằng nên tổ chức lễ hội để bái tạ trời đất, tổ tiên. Vị già làng đêm, ngày trăn trở, ngày mai tổ chức lễ hội không biết lấy vật dụng gì để có thể nấu đủ cho cả dân làng ăn.

Vào một đêm trước ngày diễn ra lễ hội, có một cụ già đến báo mộng với già làng rằng: Sáng ngày mai, hãy ra ngoài đầm phía trước làng thắp hương khấn nguyện sẽ có đồ cho dân làng sử dụng, nhưng sử dụng xong thì phải đem giả lại đầm... Sáng hôm sau, già làng ra đầm và thắp hương khấn vái, bỗng nhiên có cái vạc tám quai nổi lên mặt nước, người dân cùng nhau khiêng Vạc về làng và tổ chức lễ hội. Lễ hội xong, dân làng lại khiêng vạc tám quai ra đầm trả, vạc từ từ chìm xuống đầm. Cứ như vậy, năm này qua năm khác, trước ngày diễn ra lễ hội, vạc tám quai lại nổi lên để dân làng rước về sử dụng… từ đó có tên là đầm Vạc, làng Vạc.

Đền Làng Vạc mùa xuân. Ảnh: Bảo Thoa

Du xuân về đền Làng Vạc không chỉ là thưởng ngoạn cảnh sắc đầu năm, mà còn là cuộc trở về với những tầng sâu văn hóa, nơi mỗi nén hương thắp lên là một lời tri ân quá khứ và một niềm tin gửi vào tương lai. Chính sự hòa quyện giữa giá trị khảo cổ, lịch sử và đời sống tín ngưỡng đã khiến đền Làng Vạc trở thành điểm hẹn mùa xuân giàu ý nghĩa của vùng đất Phủ Quỳ - miền Tây xứ Nghệ.

Bảo Thoa