Đưa âm nhạc ra ngoài lớp học: Tăng thực hành, mở rộng không gian học tập

Nhà trường tăng thực hành, trải nghiệm trong dạy học âm nhạc. Ảnh: Lê Nguyễn

Cùng với đó, không gian học tập môn âm nhạc cũng được mở rộng, để học sinh có thêm cơ hội đến gần sân khấu và đời sống nghệ thuật.

Học âm nhạc từ những nhạc cụ quen thuộc

Từ thực tế các nhà trường trên địa bàn thành phố cho thấy, việc dạy học âm nhạc đang có thêm những thay đổi theo hướng tăng thực hành và hoạt động của học sinh.

Tọa đàm tìm giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc trong trường học. Ảnh: Lê Nguyễn

Từ cuối tháng 7, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội phối hợp với Công ty TNHH Âm nhạc Yamaha Việt Nam tập huấn sử dụng sáo recorder và kèn phím cho hơn 1.000 giáo viên âm nhạc các trường trung học cơ sở, trung học phổ thông. Giáo viên không chỉ làm quen với nhạc cụ mà còn thực hành theo nhóm, hòa tấu, biểu diễn, thiết kế bài dạy và trao đổi cách tổ chức hoạt động trong lớp đông học sinh.

Việc đưa nhạc cụ vào giờ học được thực hiện theo lộ trình, phù hợp với điều kiện thực tế. Học sinh lớp 6 làm quen với kỹ thuật cơ bản, những lớp sau tiếp tục củng cố, luyện tập, biểu diễn rồi vận dụng, sáng tạo. Mục tiêu không phải đào tạo những người chơi nhạc chuyên nghiệp, mà để học sinh có cơ hội biết chơi một nhạc cụ phù hợp và duy trì được hứng thú thực hành.

Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Phạm Quốc Toản cho biết, các nhà trường đều căn cứ điều kiện thực tế để lựa chọn cách triển khai phù hợp, tận dụng thiết bị, nhạc cụ hiện có. Sau các đợt tập huấn, giáo viên có thêm điều kiện rèn luyện và đưa nhạc cụ vào tiết học, hoạt động trải nghiệm, câu lạc bộ nghệ thuật, tùy điều kiện từng trường.

Hiệu quả của cách làm này được cảm nhận khá rõ qua những giờ học. Thầy giáo Trương Văn Tùng, giáo viên âm nhạc Trường Trung học cơ sở Tiến Thắng (xã Tiến Thắng) cho biết, khi được trực tiếp chơi nhạc cụ, học sinh thường hào hứng hơn. Các em không chỉ hát theo hướng dẫn mà còn tự tạo âm thanh, tập chơi một giai điệu và phối hợp với bạn bè. Theo thầy Tùng, chính việc được tự tay làm, tự nghe kết quả từ những gì mình vừa thực hiện khiến giờ học gần gũi hơn.

Với cô Lê Thị Kim Hưng, giáo viên âm nhạc Trường Trung học cơ sở Trưng Vương (phường Cửa Nam), những buổi tập huấn giúp giáo viên có thêm năng lực để đưa nhạc cụ vào giờ học. Cô từng thấy không dễ khi làm quen với kỹ thuật hơi của sáo recorder, nhưng càng luyện tập càng tự tin hơn. Theo cô, giáo viên phải nắm được cách chơi thì mới có thể hướng dẫn học sinh và sửa cho các em từ những động tác đầu tiên.

Thêm trải nghiệm ngoài lớp học

Nếu việc chơi nhạc cụ giúp giờ học âm nhạc gần với hoạt động thực hành hơn, thì những buổi nghe nhạc, xem biểu diễn cũng giúp học sinh có thêm một cách khác để cảm nhận âm nhạc. Thay vì chỉ nghe các tác phẩm qua loa hoặc màn hình trong lớp, học sinh ở nhiều trường học hiện nay có thể trực tiếp đến những không gian biểu diễn âm nhạc.

Tại Hà Nội, các nhà trường có thể tổ chức cho học sinh giao lưu, biểu diễn, trải nghiệm tại Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam, Nhà hát Âu Cơ, Nhà hát Lớn Hà Nội, Nhà hát Hồ Gươm... Đây cũng là những địa chỉ để các em có dịp quan sát một buổi biểu diễn, nghe nhạc trực tiếp và hiểu thêm công việc phía sau sân khấu.

Với Nguyễn Quỳnh Anh, học sinh Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Chương Dương (phường Hồng Hà), những giờ học âm nhạc trở nên dễ nhớ hơn khi kiến thức trong sách được tiếp nối bằng những buổi đi xem biểu diễn thực tế. Những trải nghiệm ấy giúp em thấy âm nhạc gần gũi hơn và mong có thêm nhiều dịp được nghe, xem, trải nghiệm để hiểu hơn về môn học.

Học sinh Hà Nội thể hiện tài năng. Ảnh: Lê Nguyễn

Điều đáng chú ý với nhiều học sinh là những chuyến đi này không đơn thuần là một buổi tham quan. Những tác phẩm học sinh đã được nghe, tìm hiểu trong giờ học có thể được gặp lại trên sân khấu. Khi ấy, những kiến thức trong sách và lời giảng của giáo viên có thêm một hình ảnh cụ thể để học sinh cảm nhận.

Năm học 2026-2027, Hà Nội còn dự kiến thí điểm chương trình giáo dục trải nghiệm, thưởng thức nghệ thuật âm nhạc tại các thiết chế văn hóa, nghệ thuật cho học sinh phổ thông tại 20 trường trung học cơ sở và 10 trường trung học phổ thông. Với cách tổ chức này, một buổi nghe nhạc có thể bắt đầu từ việc chuẩn bị ở lớp, tiếp đó là trải nghiệm trực tiếp và trở lại lớp học để chia sẻ những điều học sinh đã nghe, đã thấy.

Cùng với việc đưa học sinh ra khỏi không gian lớp học, việc sử dụng học liệu mở và tổ chức lớp học hỗn hợp cũng đang tạo thêm cách tiếp cận với môn âm nhạc. Giáo viên có thể chia sẻ bản nhạc, video, tư liệu nghe trước; học sinh có thể chuẩn bị ở nhà rồi dành thời gian trên lớp cho việc hát, chơi nhạc cụ, luyện tập hoặc trao đổi về tác phẩm.