Đua, bơi trong tâm thức người Lệ Thủy

Kiến Giang vào mùa lễ hội

Từ bao đời nay, dòng Kiến Giang không chỉ bồi đắp phù sa cho những cánh đồng, nuôi dưỡng đời sống, tâm hồn của cư dân vùng sông nước Lệ Thủy, mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của quê hương xứ Lệ. Mỗi dịp Quốc khánh 2/9, dòng sông ấy lại trở thành tâm điểm của một lễ hội đã ăn sâu vào tâm thức và đời sống tinh thần của người dân, lễ hội đua, bơi thuyền truyền thống trên sông Kiến Giang, một ngày hội mà người Lệ Thủy dù ở quê hay xa quê đều mong chờ.

Từ giữa tháng 8, không khí chuẩn bị cho lễ hội đã rộn ràng ở nhiều làng quê. Những chiếc thuyền được chăm chút, sửa sang; các đội bơi, đội đua miệt mài tập luyện. Trên dòng Kiến Giang, tiếng mõ, tiếng hò và những nhịp chèo đều đặn vang lên, báo hiệu mùa lễ hội đang đến thật gần.

Trong tâm thức của người Lệ Thủy, lễ hội đua, bơi thuyền truyền thống trên sông Kiến Giang không đơn thuần là một hoạt động thể thao, mà còn là một phần của đời sống văn hóa, tinh thần, gắn với ký ức của mỗi người, mỗi làng quê ven sông.

Dòng Kiến Giang dậy sóng trong mùa lễ hội - Ảnh: H.N

Thông qua lễ hội, người dân gửi gắm những ước vọng giản dị mà sâu sắc, cầu cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống bình yên, ấm no, hạnh phúc. Bởi vậy, mỗi mùa lễ hội không chỉ có niềm vui của những cuộc tranh tài, mà còn có niềm tin và sự kỳ vọng của cả cộng đồng.

Từ những ngày đầu chuẩn bị, không khí lễ hội đã lan tỏa đến từng thôn, xóm. Người góp công, người góp sức, người lo hậu cần, người tham gia luyện tập. Những trai bơi, gái đua trên thuyền mang theo niềm tin và kỳ vọng của cả làng.

Ông Đỗ Trung Tý, ở thôn Xuân Giang, xã Lệ Thủy, chia sẻ: “Tôi đã xem đua, bơi từ khi còn nhỏ. Ngày ấy điều kiện còn khó khăn nhưng cứ đến dịp 2/9 là cả làng háo hức. Bây giờ cuộc sống thay đổi nhiều, lễ hội cũng được tổ chức quy mô hơn, nhưng cảm xúc thì gần như vẫn nguyên vẹn. Chỉ cần nghe tiếng mõ, nhìn những chiếc thuyền rẽ sóng trên sông là ký ức lại ùa về vẹn nguyên”.

Sức hấp dẫn của lễ hội đua, bơi thuyền truyền thống trên sông Kiến Giang không chỉ nằm ở cuộc tranh tài quyết liệt giữa các thuyền bơi, đò đua. Đó còn là không khí náo nhiệt trên hai bờ sông. Hàng nghìn người tập trung từ rất sớm, tìm cho mình một vị trí thuận lợi để dõi theo từng chặng đua. Khi những chiếc thuyền lao về phía trước, tiếng reo hò, tiếng trống, tiếng mõ hòa vào nhau tạo nên một âm thanh đặc trưng của lễ hội.

“Điều tôi thích nhất là không khí đoàn kết. Khi thuyền của mình tham gia lễ hội trên sông, mọi người cùng cổ vũ, cùng hồi hộp, cùng vui khi đội nhà giành được thành tích cao. Nhưng quan trọng hơn là sau mỗi mùa lễ hội, tình làng nghĩa xóm càng thêm gắn bó, bền chặt”, bà Trần Thị Lan, ở thôn Tuy Lộc, xã Lệ Thủy, chia sẻ.

Từ một hoạt động gắn với đời sống cư dân vùng sông nước, đua, bơi thuyền truyền thống trên sông Kiến Giang đã trở thành một lễ hội văn hóa-thể thao đặc sắc. Qua mỗi mùa lễ hội, những giá trị truyền thống lại được khơi dậy, bồi đắp và trao truyền cho thế hệ hôm nay và mai sau.

Trở về trong tiếng mõ gọi mời

Với những người con Lệ Thủy xa quê, Quốc khánh 2/9 không chỉ là một kỳ nghỉ, mà còn là dịp để trở về với gia đình, với làng xóm, với dòng Kiến Giang thân thuộc. Nhiều người sắp xếp công việc, vượt hàng trăm, thậm chí hàng nghìn cây số để kịp có mặt bên dòng sông quê trong ngày lễ hội.

Bởi trong ký ức của nhiều người Lệ Thủy, ngày hội đua, bơi gắn với tuổi thơ, với những ngày theo cha mẹ ra bờ sông, với tiếng reo hò vang vọng trên dòng Kiến Giang. Vì thế, dù đi đâu, làm gì, nhiều người vẫn mong được trở về quê mỗi dịp Quốc khánh.

Anh Võ Minh Tuấn, một người con Lệ Thủy đang làm việc tại TP. Hồ Chí Minh, chia sẻ: “Công việc của tôi khá bận nên không phải năm nào cũng thu xếp được để về quê. Nhưng cứ đến gần 2/9 là lại nhớ quê, nhớ dòng Kiến Giang và không khí đua, bơi. Năm nay, tôi sắp xếp công việc để trở về. Dẫu chỉ là những ngày các đò bơi, thuyền đua tập luyện, nhưng đứng bên dòng sông, nghe tiếng hò reo của bà con, cảm giác rất đặc biệt, như mình được trở về với một phần tuổi thơ và nguồn cội của mình”.

Lễ hội thu hút sự tham gia cổ vũ của đông đảo người dân và du khách - Ảnh: H.N

Với lễ hội đua, bơi, dòng Kiến Giang không chỉ là nơi diễn ra một cuộc tranh tài sôi nổi mà còn trở thành sợi dây nối dài tình quê, tình người Lệ Thủy. Mỗi độ Quốc khánh 2/9, dù đang làm gì, mọi người đều sắp xếp công việc về bên dòng sông quê để gặp gỡ người thân, bạn bè, cùng ôn lại những câu chuyện thân thương đã đi qua theo năm tháng. Trong không khí rộn ràng của tiếng trống, tiếng hò reo cổ vũ, những khoảng cách dường như được xóa nhòa, chỉ còn lại niềm vui sum họp và tình yêu quê hương.

“Lễ hội giống như một cuộc hẹn chung của người Lệ Thủy. Đứng bên dòng Kiến Giang, xem những con thuyền rẽ nước, nghe tiếng hò reo vang dậy hai bờ sông, cảm xúc thật khó diễn tả. Chỉ thấy trong lòng trào dâng niềm tự hào khi quê mình có một nét văn hóa đặc sắc, được mọi người nâng niu, gìn giữ”, anh Nguyễn Việt Anh, ở thôn Xuân Giang, xã Lệ Thủy, chia sẻ.

Tham gia lễ hội đã trở thành nét đẹp trong tâm thức người Lệ Thủy - Ảnh: H.N

Không chỉ người xa quê, những người cao tuổi cũng xem lễ hội như một phần ký ức không thể tách rời khỏi quê hương. Qua mỗi mùa lễ hội, họ lại thấy hình ảnh của chính mình trong những đứa trẻ đang háo hức chờ đợi bên bờ sông; thấy những giá trị văn hóa mà cha ông để lại tiếp tục được thế hệ sau đón nhận.

Ông Phạm Văn Thành, ở thôn Lộc Thượng, xã Lệ Thủy, bày tỏ: “Điều đáng quý nhất là lớp trẻ luôn yêu và hào hứng với lễ hội. Đua, bơi không chỉ để giành giải mà còn để gìn giữ phong tục, giữ tình làng nghĩa xóm. Khi người trẻ tiếp tục tham gia, cổ vũ và tìm hiểu về lễ hội thì chúng tôi tin rằng nét đẹp văn hóa của quê hương sẽ mãi được gìn giữ”.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, lễ hội đua, bơi thuyền truyền thống trên sông Kiến Giang vẫn giữ được sức sống riêng. Sức sống ấy bắt nguồn từ tính cộng đồng và tình yêu của mỗi người dân Lệ Thủy đối với lễ hội, với quê hương.

Cũng vì thế, với người Lệ Thủy, Kiến Giang không chỉ là một dòng sông. Đó còn là nơi lưu giữ ký ức, văn hóa và hồn quê qua bao thế hệ. Để rồi, mỗi mùa lễ hội đua, bơi trở về, dòng sông lại rộn ràng sức sống, đánh thức những giá trị truyền thống đã ăn sâu vào tâm thức của mỗi người dân.

Và rồi, khi những tiếng mõ thúc giục, khi tiếng hò reo vang lên dọc theo hai bờ sông, cũng là lúc một phần hồn quê được đánh thức, để bản sắc văn hóa vùng quê Lệ Thủy tiếp tục được trao truyền, lan tỏa và ngân vang trên dòng Kiến Giang.