Đưa chăm sóc sức khỏe chủ động vào trường học

Sức khỏe học đường đang đối mặt nhiều thách thức

Ngày 11/8, Trung tâm Truyền thông và Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng (CCHC) thuộc Tổng Hội Y học Việt Nam và Hệ thống Trường Alfred Nobel (ANS) ký kết biên bản ghi nhớ triển khai chương trình "Chăm sóc sức khỏe chủ động và toàn diện trong học đường".

Phát biểu tại chương trình, ông Nguyễn Chính Nghĩa, Giám đốc CCHC, cho rằng Việt Nam đang đứng trước những thách thức ngày càng rõ về sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ em, học sinh.

PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Tổng Hội Y học Việt Nam phát biểu. Ảnh: Xuân Hương

Ở khía cạnh thể chất, các vấn đề như trẻ thấp còi, thừa cân, béo phì, bệnh mắt học đường, cong vẹo cột sống... vẫn cần được quan tâm. Trong khi đó, sức khỏe tinh thần của học sinh cũng đứng trước nhiều nguy cơ, từ stress, các vấn đề phát triển tâm lý đến bạo lực học đường.

Một vấn đề khác là tai nạn thương tích trong trường học và đời sống, trong đó có hóc dị vật, đuối nước, chấn thương hoặc các tình huống liên quan đến bạo lực học đường. Khi thiếu kiến thức và kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu, những tình huống tưởng như có thể xử trí kịp thời có thể để lại hậu quả nghiêm trọng.

Theo ông Nguyễn Chính Nghĩa, điểm đáng lưu ý là nhiều vấn đề sức khỏe chỉ được phát hiện khi đã trở nên rõ rệt, khiến việc can thiệp trở nên khó khăn và hậu quả không phải lúc nào cũng có thể giải quyết triệt để.

Từ góc nhìn này, giáo dục sức khỏe cần được bắt đầu ngay từ tuổi học đường, khi trẻ đang hình thành những thói quen có thể theo mình trong suốt cuộc đời. Mục tiêu không chỉ là truyền đạt kiến thức mà quan trọng hơn là giúp học sinh hình thành năng lực thực hành.

Theo ông Nghĩa, đó chính là nền tảng của "năng lực sống khỏe", một năng lực quan trọng không kém bất kỳ môn học nào. Từ nhận thức đó, hai bên thống nhất xây dựng chương trình "Chăm sóc sức khỏe chủ động và toàn diện trong học đường". Đây không phải là chuỗi hoạt động ngắn hạn hay chỉ dừng ở những buổi truyền thông, khám sức khỏe định kỳ, mà hướng tới một mô hình chăm sóc sức khỏe được tích hợp vào quá trình giáo dục.

Chăm sóc sức khỏe theo từng lứa tuổi

Theo định hướng của chương trình, nội dung chăm sóc sức khỏe sẽ được thiết kế phù hợp với từng giai đoạn phát triển của học sinh. Với trẻ ở bậc mầm non và tiểu học, trọng tâm là những nền tảng cơ bản như dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động và hình thành các thói quen lành mạnh hằng ngày.

Các chuyên gia của Tổng Hội Y học Việt Nam phát biểu. Ảnh: Xuân Hương

Đối với học sinh trung học, bên cạnh các nội dung về thể chất, chương trình sẽ chú trọng hơn đến khả năng tự nhận thức, quản lý cảm xúc, xác lập mục tiêu sống khỏe, kỹ năng tự bảo vệ bản thân và những người xung quanh, tái tạo sức khỏe tinh thần cũng như trách nhiệm đối với các lựa chọn của chính mình.

TS.BS Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học Ứng dụng Việt Nam thuộc Tổng Hội Y học Việt Nam, phân tích thêm về vai trò của dinh dưỡng trong chăm sóc sức khỏe học đường.

Theo ông, bữa ăn học đường hiện nay chưa thực sự chú trọng đến mục tiêu phát triển chiều cao cho trẻ. Một số bữa ăn của học sinh vẫn được tổ chức theo cách tương tự khẩu phần dành cho người lao động tại các nhà máy, trong khi nhu cầu dinh dưỡng của trẻ em và học sinh có những đặc thù riêng theo độ tuổi và giai đoạn phát triển.

Điều này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục rà soát, tư vấn và xây dựng khẩu phần phù hợp, gắn dinh dưỡng với vận động, giấc ngủ và quá trình phát triển thể chất toàn diện của học sinh.

Trang bị kỹ năng sơ cấp cứu ngay trong trường học

Một nội dung quan trọng khác của chương trình là phòng chống tai nạn thương tích và nâng cao năng lực ứng phó trong những tình huống khẩn cấp.

GS.TS.BS Nguyễn Gia Bình, nguyên Trưởng Khoa Hồi sức Tích cực, Bệnh viện Bạch Mai, Chủ tịch Hội Hồi sức cấp cứu và Chống độc Việt Nam, nhấn mạnh ý nghĩa của việc sơ cấp cứu đúng cách.

Theo đó, việc giáo dục kỹ năng sơ cấp cứu cần được thiết kế phù hợp với khả năng tiếp nhận của từng nhóm tuổi, giúp học sinh biết nhận diện nguy cơ, biết cách tìm kiếm sự trợ giúp và thực hiện những thao tác ban đầu đúng phạm vi được hướng dẫn.

Cách tiếp cận này giúp chuyển phòng chống tai nạn thương tích từ việc chỉ "cảnh báo nguy cơ" sang chủ động trang bị kỹ năng ứng phó cho học sinh, giáo viên và nhân viên nhà trường.

Các đại biểu chứng kiến lễ ký kết. Ảnh: Xuân Hương

4 nhóm hoạt động trọng tâm

Theo biên bản ghi nhớ, chương trình sẽ tập trung vào 4 nhóm hoạt động chính.

Thứ nhất, dinh dưỡng và phát triển thể chất. Hai bên phối hợp rà soát, tư vấn thực đơn phù hợp với cấp học, độ tuổi, mùa trong năm và điều kiện tổ chức bữa ăn; đồng thời giáo dục về dinh dưỡng hợp lý, vận động thể lực, giấc ngủ và các thói quen sống lành mạnh.

Thứ hai, giáo dục và truyền thông sức khỏe. Các chuyên đề dành cho học sinh, giáo viên và phụ huynh dự kiến tập trung vào vệ sinh cá nhân, phòng bệnh, sức khỏe tinh thần, kỹ năng tự bảo vệ, sử dụng thông tin sức khỏe an toàn và xây dựng hành vi có lợi cho sức khỏe...

Thứ ba, phòng chống tai nạn thương tích và nâng cao năng lực ứng phó. Chương trình chú trọng nhận diện và phòng ngừa rủi ro trong học đường, trang bị kiến thức, kỹ năng sơ cấp cứu phù hợp cho giáo viên, nhân viên và học sinh.

Thứ tư, theo dõi, tư vấn và kết nối chăm sóc sức khỏe. Hai bên phối hợp xây dựng kế hoạch và kết nối các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, đơn vị chuyên môn và nhân sự đủ điều kiện để triển khai khám sức khỏe định kỳ, tư vấn và các hoạt động hỗ trợ sức khỏe học sinh theo quy định.

Phát biểu tại lễ ký kết, PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Tổng Hội Y học Việt Nam nhấn mạnh, việc đưa kiến thức y học chính thống, dựa trên bằng chứng khoa học đến gần hơn với người dân là một nhiệm vụ quan trọng của Tổng Hội Y học Việt Nam.

Chủ tịch Tổng Hội Y học Việt Nam đề nghị chương trình sau khi ký kết cần bảo đảm ba yêu cầu: mọi hoạt động dựa trên cơ sở khoa học, phù hợp lứa tuổi và đặt sự an toàn, phát triển lành mạnh của học sinh lên hàng đầu; triển khai thực chất, liên tục và có đánh giá kết quả; đồng thời tổng kết, chuẩn hóa những mô hình hiệu quả để có thể chia sẻ và nhân rộng.

Bà Hoàng Thị Ngọc Mai phát biểu. Ảnh: Xuân Hương

Bà Hoàng Thị Ngọc Mai, Chủ tịch Trường ANS, cho biết việc hợp tác với Trung tâm nhằm tăng cường tham vấn, trao đổi những kiến thức cốt lõi về chăm sóc sức khỏe học đường tới cán bộ, giáo viên, học sinh và phụ huynh. Qua đó, nhà trường và gia đình có thêm nguồn kiến thức, tư liệu khoa học để đồng hành cùng học sinh trong quá trình phát triển từ bậc mầm non, tiểu học đến trung học cơ sở và trung học phổ thông.

Trong năm học 2026–2027, hai bên dự kiến khảo sát nhu cầu và điều kiện thực tế, xác định nhóm vấn đề ưu tiên, xây dựng kế hoạch chuyên môn và nội dung truyền thông theo từng cấp học. Các hoạt động từng bước được triển khai gồm chuyên đề cho học sinh, giáo viên và phụ huynh, chương trình "Ngày Sức khỏe ANS", đào tạo kỹ năng, tư vấn dinh dưỡng và các nội dung chăm sóc sức khỏe phù hợp.