Đưa chuyển đổi số đến từng thôn, bản

Quảng Ninh có 42 thành phần dân tộc thiểu số với gần 163.000 người, sinh sống trên hơn 85% diện tích toàn tỉnh, tập trung chủ yếu tại các địa bàn miền núi như Bình Liêu, Ba Chẽ, Tiên Yên… Đặc điểm địa lý, dân cư đặt ra yêu cầu phải có những giải pháp phù hợp để đưa công nghệ số đến gần hơn với người dân, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.

Những năm gần đây, cùng với đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, điều hành, Quảng Ninh chú trọng phổ cập kỹ năng số, đưa các tiện ích công nghệ vào đời sống, sản xuất và bảo tồn văn hóa truyền thống.

Triển khai chuyển đổi số cho người dân tộc tại Quảng Ninh. Ảnh: HP

Đến từng ngõ, gõ cửa từng nhà

Trước đây, công tác tuyên truyền, hướng dẫn chuyển đổi số tại nhiều địa phương chủ yếu được tổ chức thông qua các hội nghị tập trung ở nhà văn hóa xã. Nội dung phổ biến là sử dụng dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng VNeID và thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường mạng.

Tuy nhiên, cách làm này chưa thực sự hiệu quả. Do bận công việc gia đình, sản xuất, số lượng người tham dự còn hạn chế, chủ yếu là người cao tuổi. Trong khi đó, thanh niên tại nhiều thôn, bản thường xuyên đi học, đi làm xa, khiến việc tập hợp người dân tham gia các hoạt động hướng dẫn kỹ năng số gặp khó khăn.

Từ thực tế đó, Đoàn Thanh niên xã Lương Minh lựa chọn cách làm gần dân, sát nhu cầu thực tiễn. Thay vì tổ chức lớp học tập trung tại trụ sở xã, Bí thư Đoàn Thanh niên xã Nguyễn Đức Mạnh cùng cán bộ, đoàn viên đưa các lớp “Bình dân học vụ số” về từng thôn, tổ chức tại nhà văn hóa vào buổi tối, sau giờ lao động.

Nội dung các buổi học tập trung vào những kỹ năng thiết thực như sử dụng VNeID mức độ 2, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào cuộc sống, bảo mật tài khoản mạng xã hội và nhận diện, phòng tránh các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng.

Những buổi học đầu tiên được tổ chức khoảng tháng 1-2026 tại các thôn xa trung tâm như Khe Nà, Đồng Cầu, Khe Giấy, với khoảng 10 người tham gia mỗi buổi. Cán bộ, đoàn viên trực tiếp hướng dẫn trên điện thoại thông minh, giải thích từng thao tác để người dân thực hành; những nội dung chưa hiểu được hướng dẫn lại ngay tại chỗ.

Bằng cách làm kiên trì, gần gũi, mô hình dần thu hút đông đảo người dân. Từ tháng 4 đến tháng 9-2026, các lớp học tại những thôn Phủ Liễn, Tân Ốc 1, Xóm Mới, Minh Cầm, Đồng Tán ghi nhận số lượng học viên tăng rõ rệt. Có buổi thu hút tới 50 người, nhà văn hóa thôn kín chỗ. Người dân không chỉ theo dõi hướng dẫn trên màn hình tivi mà còn trực tiếp thực hành trên điện thoại cá nhân.

Mô hình từng bước được nhân rộng tại cả 7 thôn của xã sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính từ ngày 1-7-2026. Tính đến hết tháng 9-2026, Đoàn Thanh niên xã Lương Minh đã tổ chức 26 lớp “Bình dân học vụ số”, với hơn 750 lượt học viên tham gia.

Từ những thao tác đơn giản trên điện thoại thông minh, người dân từng bước hình thành thói quen sử dụng công nghệ trong đời sống, chủ động tiếp cận dịch vụ số và nâng cao khả năng tự bảo vệ trước những rủi ro trên không gian mạng. Đây cũng là nền tảng để công nghệ từng bước đi vào sản xuất, kinh doanh, góp phần phát huy tiềm năng, lợi thế địa phương.

Công an hướng dẫn cài đặt ứng dụng cho người dân xã Lục Hồn, Quảng Ninh. Ảnh: HP

Chuyển đổi số từng bước thay đổi diện mạo bản làng

Không chỉ phổ cập kỹ năng số cho người dân, Quảng Ninh còn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý, điều hành và quảng bá các giá trị văn hóa địa phương.

Tại xã miền núi Điền Xá, công nghệ số được ứng dụng trong tổ chức, điều hành các kỳ họp HĐND xã. Đại biểu điểm danh bằng ứng dụng nhận diện khuôn mặt; tài liệu kỳ họp được số hóa, truy cập qua mã QR trên điện thoại thông minh. Khi biểu quyết thông qua nghị quyết, kết quả được hệ thống tự động tổng hợp và hiển thị trên màn hình LED tại hội trường.

Việc ứng dụng công nghệ giúp giảm tài liệu giấy, rút ngắn thời gian xử lý công việc, nâng cao tính công khai, minh bạch trong quá trình biểu quyết, góp phần đổi mới phương thức hoạt động của chính quyền cơ sở.

Trong công tác xây dựng Đảng, Điền Xá cũng đạt kết quả tích cực. Tính đến ngày 13-10-2026, Đảng ủy xã đã hoàn thành số hóa, tạo lập dữ liệu hồ sơ đảng viên điện tử đối với 470 hồ sơ thuộc phạm vi triển khai, đạt 100% kế hoạch và sớm hơn một tháng so với thời hạn đề ra. Qua đó, công tác quản lý, lưu trữ và tra cứu hồ sơ đảng viên thuận tiện hơn.

Trong khi đó, tại xã Quảng La, công nghệ số được ứng dụng để quảng bá văn hóa truyền thống. Ở Khu bảo tồn văn hóa người Dao Thanh Y, hệ thống mã QR giúp du khách tra cứu thông tin về lịch sử hình thành, phong tục, tập quán và những nét văn hóa đặc sắc của cộng đồng người Dao ngay trên điện thoại thông minh.

Cách làm này mở thêm kênh tiếp cận văn hóa bản địa, giúp du khách chủ động khám phá các giá trị truyền thống, đồng thời đổi mới phương thức giới thiệu, quảng bá di sản, tạo thêm sức hấp dẫn cho du lịch địa phương.

Thực tế từ Lương Minh, Điền Xá đến Quảng La cho thấy, chuyển đổi số không chỉ là đầu tư hạ tầng hay triển khai các nền tảng công nghệ, mà quan trọng hơn là đưa tiện ích số đến gần người dân, gắn với nhu cầu cụ thể của từng địa bàn, từng lĩnh vực.

Với mục tiêu bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận và thụ hưởng thành quả phát triển, Quảng Ninh đang từng bước mở rộng cơ hội tiếp cận công nghệ, thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền. Sự đồng hành của chính quyền, tính chủ động của cộng đồng cùng những cách làm linh hoạt tại cơ sở sẽ là nền tảng để chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và xây dựng những vùng quê hiện đại, bền vững.