Đưa công nghệ vào sản xuất

ĐBP - Từ nhà màng thông minh, thiết bị bay không người lái đến hệ thống tưới tự động và cơ sở dữ liệu vùng trồng, khoa học, công nghệ đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất nông nghiệp tại Điện Biên. Những mô hình ban đầu mở ra triển vọng nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, để công nghệ phát huy hiệu quả và có thể nhân rộng, bài toán thích ứng với điều kiện địa phương, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và nâng cao năng lực vận hành vẫn cần được giải quyết.

Cán bộ Trung tâm Khuyến nông - Giống cây trồng vật nuôi trộn đất làm giá thể ươm giống cây trồng.

Tại Trung tâm Khuyến nông - Giống cây trồng, vật nuôi ở thôn Yên Trường, xã Thanh Yên, mô hình nhà màng ứng dụng công nghệ cao đang được triển khai với quy mô khoảng 1.080m2, tổng kinh phí đầu tư trên 13 tỷ đồng. Dự án sử dụng các công nghệ của Nhật Bản, gồm hệ thống tưới nhỏ giọt tự động, kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, cảm biến dinh dưỡng và phần mềm quản lý sản xuất.

Theo thiết kế, hệ thống hướng tới tiết kiệm 30 - 40% lượng nước tưới, hạn chế sâu bệnh, nâng năng suất cây trồng lên 1,5 - 2 lần so với phương thức canh tác truyền thống. Giai đoạn đầu, mô hình tập trung sản xuất rau, quả an toàn, dự kiến đạt sản lượng 80 - 100 tấn mỗi năm, tạo việc làm thường xuyên cho 15 - 20 lao động địa phương.

Dự án được triển khai thông qua hợp tác giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên với Công ty TNHH Niinuma Tomofarm (Nhật Bản), hướng tới xây dựng mô hình quản lý nông nghiệp thông minh và phổ biến phương thức canh tác có hiệu quả kinh tế thông qua hỗ trợ kỹ thuật từ xa. Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp hỗ trợ công nghệ tương tác, kết nối các bên trong quá trình triển khai.

Cũng tại xã Thanh Yên, hai điểm nhà màng thông minh đã cơ bản hoàn thành, đưa vào trồng cà chua công nghệ cao và bắt đầu thu hoạch từ giữa tháng 6/2026. Cảm biến và hệ thống tự động hóa cho phép theo dõi, quản lý sản xuất từ xa, tạo điều kiện để cán bộ kỹ thuật, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân tiếp cận phương thức canh tác hiện đại.

Tuy nhiên, quá trình vận hành cho thấy công nghệ mới vẫn cần thời gian thích nghi với điều kiện thực tế. Thời tiết và phần mềm điều khiển chưa ổn định đã ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây trồng. Đối tác Nhật Bản đang tiếp tục hoàn thiện quy trình kỹ thuật, hướng tới chuyển giao đồng bộ, phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng và năng lực vận hành tại địa phương.

Nếu nhà màng hướng tới kiểm soát môi trường canh tác, thì tại Hợp tác xã Vì một Điện Biên phát triển, công nghệ được đưa trực tiếp vào các khâu chăm sóc cây trồng. Trên khoảng 10ha sản xuất chanh leo, ớt J xanh, rau và các loại quả theo mùa tại phường Điện Biên Phủ và xã Núa Ngam, hợp tác xã sử dụng máy đo dinh dưỡng đất tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích các chỉ số, đưa ra khuyến nghị điều chỉnh theo từng giai đoạn sinh trưởng.

Dữ liệu thu thập được là cơ sở để hệ thống tưới nhỏ giọt kết hợp máy pha dinh dưỡng tự động cung cấp nước và dưỡng chất phù hợp cho từng loại cây. Cách làm này giúp người sản xuất kiểm soát tốt hơn quá trình chăm sóc, hướng tới sử dụng hiệu quả nguồn nước, phân bón và các yếu tố đầu vào.

Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu hình thành 50.000ha vùng trồng được xây dựng cơ sở dữ liệu và quản lý bằng công nghệ số, trong đó có 300ha sản xuất theo mô hình nông nghiệp công nghệ cao. Để đạt mục tiêu này, việc ứng dụng thiết bị trên đồng ruộng cần được triển khai song song với xây dựng dữ liệu vùng trồng, chuẩn hóa quy trình sản xuất và nâng cao khả năng quản lý.

Với địa hình chia cắt, giao thông đến nhiều vùng sản xuất còn khó khăn, thiết bị bay không người lái được nghiên cứu ứng dụng nhằm hỗ trợ vận chuyển nông sản và chăm sóc cây trồng. Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam khảo sát, lựa chọn 12 điểm thí điểm trong khuôn khổ sandbox phát triển kinh tế tầm thấp.

Các nhiệm vụ tập trung vào vận chuyển chè, cà phê, mắc ca và phun thuốc bảo vệ thực vật, phân bón cho cây cà phê, lúa. Đến nay, mô hình đã thực hiện các chuyến bay vận chuyển chè tại xã Sính Phình và phun phân bón cho cây cà phê tại xã Mường Ảng.

Cùng với ứng dụng thiết bị hiện đại, tỉnh khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có để sản xuất phân hữu cơ, góp phần tái sử dụng phụ phẩm và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Một số vùng sản xuất đã đạt các tiêu chuẩn chất lượng: 13ha bí xanh của Hợp tác xã Nam Dương tại xã Mường Chà đạt chứng nhận VietGAP; 1,29ha rau, củ, quả của Công ty Cổ phần Thương mại Xuất nhập khẩu Điện Biên đạt chứng nhận GlobalGAP. Diện tích được chứng nhận hữu cơ đạt 8,5ha, gồm 5ha chè của cơ sở Phan Thanh Ngọt tại xã Mường Lạn và 3,5ha cây ăn quả của Công ty TNHH Cara Farm Việt Nam tại phường Mường Thanh.

Những mô hình đang triển khai cho thấy Điện Biên từng bước mở rộng ứng dụng khoa học, công nghệ trong nông nghiệp, từ kiểm soát điều kiện canh tác, chăm sóc cây trồng đến vận chuyển nông sản và quản lý vùng nguyên liệu. Tuy nhiên, để các mô hình phát huy hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục hoàn thiện quy trình kỹ thuật, bảo đảm thiết bị phù hợp với điều kiện khí hậu, địa hình; đồng thời nâng cao năng lực tiếp nhận, vận hành công nghệ của doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân.