Đưa di sản ra phố

Lạng Sơn có hệ thống di sản vật thể, phi vật thể phong phú, từ di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, lễ hội truyền thống đến dân ca, dân vũ, trang phục, ẩm thực... Tuy nhiên, để di sản thực sự sống trong cộng đồng, việc kiểm kê, số hóa, lưu trữ là chưa đủ. Quan trọng hơn là tạo những không gian mở để người dân, nhất là thế hệ trẻ, có thể dễ dàng tiếp cận và trực tiếp tham gia thực hành, trải nghiệm.

Người dân tham quan, mua sắm các sản phẩm dân gian truyền thống tại Không gian văn hóa đường Hùng Vương

Từ ngày 11/7/2026, Không gian văn hóa đường Hùng Vương chính thức khai trương thí điểm. Không gian được bố trí với nhiều khu vực, trong đó, đặc biệt có sân khấu biểu diễn di sản dân ca truyền thống; khu trưng bày, giới thiệu sản phẩm văn hóa, du lịch; khu trải nghiệm văn hóa, trò chơi dân gian... Đến nay, không gian đã tổ chức được 5 buổi, từng bước tạo điểm sinh hoạt văn hóa mới trong lòng thành phố.

Cứ vào 19 giờ 30 phút tối thứ 7, tuyến đường Hùng Vương trở nên nhộn nhịp hơn. Nổi bật giữa không gian ấy là những chương trình biểu diễn dân ca, dân vũ, nhạc cụ truyền thống. Tiếng đàn tính, những làn điệu sli, lượn, hát then cùng các điệu múa truyền thống vang lên giữa phố, thu hút đông đảo người dân, du khách.

Đáng chú ý, nhiều giá trị văn hóa truyền thống được tái hiện dưới hình thức diễn xướng, giúp công chúng hiểu sâu hơn về đời sống tinh thần của đồng bào các dân tộc. Đơn cử, tối ngày 25/7, các diễn viên, nghệ sĩ của Trung tâm Văn hóa tỉnh đã trình diễn trích đoạn Then cổ “Pủ Bjoóc - Pủ Va” (Vun gốc hoa). Theo quan niệm dân gian Tày, Nùng, con người được ví như một bông hoa do Bà Va, Bà Mụ tạo nên. Nghi lễ mang ý nghĩa cầu chúc, vun đắp cho cuộc đời mỗi con người ngay từ lúc mới sinh ra. Phần biểu diễn giúp người xem cảm nhận rõ hơn thế giới quan, nhân sinh quan và những khát vọng bình an, hạnh phúc của đồng bào Tày, Nùng.

Lần đầu đến Lạng Sơn đúng dịp cuối tuần, chị Trần Vân Anh, xã Mậu A, tỉnh Lào Cai chia sẻ: Tôi khá bất ngờ vì không gian được tổ chức sạch đẹp, văn minh. Tôi được trải nghiệm rất nhiều loại hình di sản văn hóa của Lạng Sơn, trong đó, ấn tượng nhất là tiết mục hát then, đàn tính. Qua phần tái hiện trích đoạn then cổ trên sân khấu giúp tôi cảm nhận rõ hơn thế giới quan, nhân sinh quan và những khát vọng bình an, hạnh phúc của đồng bào Tày, Nùng. Ngoài ra, tôi đặc biệt thích màn múa chầu Then và nghĩ đây là điểm đến đáng trải nghiệm khi đến Lạng Sơn.

Điểm đáng chú ý của Không gian văn hóa đường Hùng Vương không nằm ở quy mô mà ở cách kết nối văn hóa với đời sống. Tại đây, người dân có thể vừa thưởng thức nghệ thuật truyền thống, vừa trải nghiệm ẩm thực, mua sắm sản phẩm đặc trưng, tìm hiểu văn hóa và quảng bá các điểm đến của tỉnh trong cùng một không gian. Di sản vì thế không còn chỉ ở trong không gian bó hẹp mà bước vào đời sống thường nhật của phố thị.

Ông Hoàng Văn Páo, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa tỉnh, cho biết: Việc đưa di sản ra không gian mở để trưng bày, diễn xướng và thực hành, trong đó có Không gian văn hóa đường Hùng Vương, là hướng đi phù hợp với yêu cầu bảo tồn di sản trong đời sống đương đại. Di sản chỉ có thể được gìn giữ bền vững khi trở thành một phần của đời sống cộng đồng, được người dân trực tiếp tham gia, trải nghiệm và trao truyền, thay vì chỉ lưu giữ trong hồ sơ, bảo tàng hay các thiết chế văn hóa.

Cùng với hoạt động diễn xướng, việc đưa tư liệu, hiện vật đến không gian công cộng cũng tạo thêm cách tiếp cận mới với di sản. Bảo tàng tỉnh đã trưng bày hơn 100 ảnh tư liệu, hiện vật giới thiệu về văn hóa, danh lam thắng cảnh, di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, nghề thủ công truyền thống tiêu biểu của đồng bào các dân tộc của tỉnh tại không gian văn hóa đường Hùng Vương; đồng thời mở cửa Nhà trưng bày vào tối thứ 7 hằng tuần.

Ông Nông Đức Kiên, Giám đốc Bảo tàng tỉnh cho biết: Từ khi không gian văn hóa được thí điểm, nhà trưng bày đã đón khoảng 2.500 lượt khách. Việc đưa tư liệu, hiện vật và các giá trị di sản đến không gian công cộng giúp cách tiếp cận di sản trở nên gần gũi, trực quan hơn. Đây cũng là cách để phát huy tốt hơn giá trị của tư liệu, hiện vật, đồng thời góp phần làm cho không gian văn hóa đường Hùng Vương trở thành điểm sinh hoạt, trải nghiệm văn hóa hấp dẫn.

Thực tế cho thấy, sức sống của di sản không chỉ nằm trong những giá trị được lưu giữ mà còn ở khả năng hiện diện trong đời sống hôm nay. Đưa di sản ra phố vì thế không đơn thuần là tạo thêm một điểm vui chơi cuối tuần, mà còn là cách mở rộng không gian bảo tồn, để cộng đồng trở thành chủ thể tiếp nhận, thực hành và trao truyền văn hóa. Đây cũng là hướng đi góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, tạo thêm sức hút cho không gian đô thị và đưa những giá trị văn hóa đặc sắc của Xứ Lạng đến gần hơn với người dân, du khách.