Đưa di sản truyền thống trở thành điểm nhấn phát triển công nghiệp văn hóa

Đây không chỉ là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại mà còn đang đứng trước vận hội mới để trở thành một thương hiệu công nghiệp văn hóa mạnh mẽ, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng đất cố đô.

Lễ rước kiệu với màn kiệu xoay độc đáo tại Lễ hội Hoa Lư 2026. Ảnh: Đức Phương/TTXVN

Những giá trị cốt lõi

Từ thời nhà Lý, vùng đất Ninh Bình được gọi là phủ Trường Yên. Tên gọi Trường Yên, Trường An hay Tràng An đều có nghĩa là vùng đất bình yên. Vì vậy, lễ hội lớn nhất vùng đất này cũng mang tên là Lễ hội Trường Yên. Ngày 21/11/2016, lễ hội này đã được điều chỉnh tên gọi, trở thành Lễ Hội Hoa Lư.

Lễ hội có quy mô lớn nhất vào những năm có số hàng đơn vị là 8 vì tròn năm gắn với sự kiện Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế và lập đô ở Hoa Lư năm 968. Lễ hội có lịch sử lâu đời, phản ánh đậm nét, sinh động cuộc đời, thân thế và sự nghiệp của vua Đinh Tiên Hoàng và nhà nước phong kiến trung ương tập quyền đầu tiên của Việt Nam qua ba triều đại Đinh, Lê, Lý. Lễ hội Hoa Lư xưa được các vương triều phong kiến tổ chức trang trọng ở cấp Nhà nước. Hiện nay, Lễ hội Hoa Lư được tổ chức theo quy mô cấp tỉnh với vị thế là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, là nơi lưu giữ những yếu tố văn hóa, văn nghệ dân gian đặc sắc, hấp dẫn, trở thành nét sinh hoạt văn hóa tinh thần của người dân Cố đô nói riêng và nhân dân cả nước nói chung.

Lễ hội Hoa Lư năm nay diễn ra từ ngày 25-27/4 (tức ngày mùng 9-11/3 âm lịch) gắn với nhiều hoạt động đặc sắc mang đậm bản sắc văn hóa của đất và người cố đô.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình cho biết, kinh thành Hoa Lư với 3 triều đại Đinh, Tiền Lê, Lý đã đóng góp to lớn, giữ vị trí, vai trò quan trọng trong tiến trình lịch sử của dân tộc, khẳng định mạnh mẽ nền độc lập, tự chủ, ý chí tự cường, tự tôn dân tộc, tạo nền tảng vững chắc để các triều đại phong kiến sau này kế thừa và phát triển. Hơn một nghìn năm trôi qua, nhưng âm hưởng của kinh đô Hoa Lư xưa vẫn còn vang vọng tới tận hôm nay.

Linh khí chốn kinh kỳ, công đức dựng nước, giữ nước, chăm lo cho muôn dân của các bậc quân vương, hiền minh vẫn còn in dấu trong suốt tiến trình lịch sử của dân tộc, trong tâm thức nhân dân với lòng tri ân sâu nặng. Lễ hội Hoa Lư được tổ chức hằng năm là một hoạt động văn hóa lâu đời, trở thành nét sinh hoạt văn hóa tinh thần của người dân, nhằm tôn vinh các giá trị văn hóa tốt đẹp, thể hiện lòng thành kính, sự tri ân sâu sắc với các bậc tiên đế, tiền nhân.

Tỉnh Ninh Bình luôn xác định, di sản không chỉ là niềm tự hào mà còn là nguồn lực; văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là sức mạnh nội sinh. Bảo tồn và phát huy giá trị của Cố đô Hoa Lư, Quần thể Danh thắng Tràng An và hệ giá trị văn hóa đặc sắc của tỉnh chính là một nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, lâu dài.

Trong chặng đường phát triển mới, Ninh Bình kiên định mục tiêu phát triển theo hướng xanh, bền vững và hài hòa; lấy di sản làm nền tảng, văn hóa làm nguồn lực, con người làm trung tâm, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực phát triển mới. Tỉnh quyết tâm phấn đấu xây dựng Ninh Bình đến năm 2030 trở thành thành phố trực thuộc Trung ương với đặc trưng Đô thị Di sản thiên niên kỷ, cùng cả nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, thịnh vượng của dân tộc Việt Nam.

Chuyển mình thành sản phẩm văn hóa đa giá trị

Trải qua thời gian, Lễ hội Hoa Lư được chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư bảo tồn và phát huy nhiều giá trị văn hóa, văn nghệ dân gian đặc sắc, góp phần tô thắm bản sắc văn hóa của vùng đất, con người Cố đô. Đặc biệt, năm 2026 là năm đầu tiên lễ hội được tổ chức sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và chính quyền địa phương 2 cấp, vì vậy có nhiều điểm mới theo hướng quy mô, đồng bộ và chuyên nghiệp hơn. Lễ hội đang được định hướng phát triển theo hướng kết hợp hài hòa giữa bảo tồn các giá trị truyền thống và tăng cường yếu tố hiện đại, đặc biệt chú trọng truyền thông, quảng bá. Việc đẩy mạnh truyền thông số theo hướng đa nền tảng không chỉ góp phần lan tỏa sâu rộng hình ảnh lễ hội mà còn mở rộng khả năng tiếp cận tới du khách quốc tế.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình Ngô Thanh Tuân thông tin, Lễ hội Hoa Lư giữ vai trò trung tâm trong hệ thống lễ hội của tỉnh và gắn liền với Di tích quốc gia đặc biệt Cố đô Hoa Lư cùng không gian Di sản thế giới Tràng An. Lễ hội được hình thành từ trong lịch sử, được cộng đồng lưu giữ, bảo tồn từ lúc hình thành cho tới tận ngày nay. Lễ hội ngày nay vừa đóng vai trò tôn vinh các giá trị lịch sử, văn hóa ngoài ra còn phát huy vai trò thúc đẩy hoạt động kinh tế du lịch của địa phương phát triển, đóng góp vào đời sống của cộng đồng cư dân chính nơi sở hữu di sản. Việc hội tụ đồng thời các giá trị lịch sử, văn hóa và cảnh quan đã tạo nên một "không gian di sản sống", giúp Ninh Bình khẳng định bản sắc riêng biệt trong hệ thống các điểm đến văn hóa toàn cầu.

Thông qua các nghi lễ trang nghiêm, lễ hội góp phần tạo nên một sản phẩm du lịch văn hóa đặc thù, có chiều sâu, khác biệt so với nhiều lễ hội khác trong khu vực. Trong bối cảnh hội nhập, lễ hội còn là kênh quảng bá hiệu quả hình ảnh Ninh Bình ra thế giới. Có thể khẳng định, Lễ hội Hoa Lư không chỉ đơn thuần là một hoạt động văn hóa truyền thống mà còn là biểu tượng văn hóa tiêu biểu, là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa giá trị bản địa và hội nhập quốc tế, giữ vai trò nòng cốt trong việc định vị và nâng tầm thương hiệu du lịch.

Chương trình nghệ thuật đặc sắc tại lễ khai mạc Lễ hội Hoa Lư 2026. Ảnh: Thùy Dung/TTXVN

Tại lễ khai mạc Lễ hội Hoa Lư 2026, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc ghi nhận công tác tổ chức của tỉnh Ninh Bình. Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, việc Ninh Bình chủ động ứng dụng công nghệ số và sáng tạo để nâng cao trải nghiệm di sản, từ các hoạt động lễ hội đơn lẻ sang liên kết hệ sinh thái, di sản, du lịch, dịch vụ, siết chặt kỷ cương, đảm bảo lễ hội văn minh, an toàn, đúng giá trị truyền thống là hướng đi đúng, phù hợp với yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới. Ninh Bình cần phát triển văn hóa du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế động lực mũi nhọn, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữ gìn cảnh quan xanh và môi trường sinh thái, củng cố vững chắc quốc phòng - an ninh, giữ vững môi trường ổn định.

Hành trình đưa Lễ hội Hoa Lư vươn tầm, trở thành sản phẩm công nghiệp văn hóa tiêu biểu vẫn còn nhiều thách thức phía trước, đòi hỏi sự chung tay của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng. Tuy nhiên với nền tảng văn hóa và khát vọng vươn mình của vùng đất "địa linh nhân kiệt", tỉnh Ninh Bình hướng đến mục tiêu "tiếng vang của trống hội Hoa Lư sẽ không chỉ dừng lại ở không gian núi non Tràng An mà còn vang xa trên bản đồ văn hóa và du lịch thế giới".