Đưa điện ảnh Việt Nam ra quốc tế nhìn từ kinh nghiệm của Nhật Bản

Tiến sĩ Ngô Phương Lan - Chủ tịch VFDA và các vị khách mời trong nước, quốc tế tham dự hội thảo. (Ảnh: VFDA)

Diễn ra trong khuôn khổ các hoạt động tại Liên hoan Phim quốc tế Tokyo 2026 (TIFF 2026), do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản tổ chức, Hội thảo gồm hai phiên thảo luận.

Đây là dịp trao đổi về hướng phát triển điện ảnh Việt Nam trong bối cảnh hội nhập, từ việc phát huy bản sắc văn hóa và thúc đẩy sáng tạo đến tăng cường hợp tác sản xuất, quảng bá, lưu trữ và phát hành phim. Chương trình đồng thời hướng tới kết nối các cơ quan quản lý, tổ chức xúc tiến điện ảnh, nhà làm phim và đối tác quốc tế, tìm kiếm cơ hội hợp tác cụ thể giữa Việt Nam, Nhật Bản và các nước.

Đưa điện ảnh Việt ra quốc tế và giữ gìn bản sắc

Phát biểu tại hội thảo, Tiến sĩ Ngô Phương Lan, Chủ tịch VFDA, đặt vấn đề về mối quan hệ giữa bản sắc dân tộc và khả năng phát triển của điện ảnh Việt Nam trong môi trường quốc tế. Theo bà, câu hỏi đặt ra không chỉ là làm thế nào để điện ảnh Việt Nam theo kịp thế giới, mà còn là làm thế nào để giữ được bản sắc và tìm ra những câu chuyện có thể chia sẻ với khán giả quốc tế.

Tiến sĩ Ngô Phương Lan phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: VFDA)

Tiến sĩ Ngô Phương Lan nhấn mạnh: “20 năm trước, khi viết cuốn Tính hiện đại và tính dân tộc trong điện ảnh Việt Nam, tôi đã trăn trở với một câu hỏi: Làm thế nào để điện ảnh Việt Nam theo kịp bước phát triển của thế giới mà vẫn giữ được bản sắc của mình? Đến hôm nay, câu hỏi ấy vẫn còn nguyên ý nghĩa. Công nghệ đã thay đổi. Khán giả đã thay đổi. Cách làm phim cũng khác trước rất nhiều. Nhưng sâu xa hơn, điện ảnh vẫn phải trả lời: Chúng ta là ai, và chúng ta có điều gì để chia sẻ với thế giới?”

Tiến sĩ Ngô Phương Lan phân tích, bản sắc Việt Nam không chỉ nằm ở cảnh sắc, trang phục hay phong tục. Bản sắc còn ở cách con người yêu thương, đối diện với mất mát, lựa chọn giữa mong muốn của bản thân và bổn phận với gia đình; ở những điều đã qua mà lòng người vẫn day dứt trong cuộc sống hôm nay.

Tiến sĩ Ngô Phương Lan dẫn chứng bộ phim “Bao giờ cho đến tháng Mười”, người vợ giấu tin chồng hy sinh để cha chồng khỏi đau lòng lúc gần đất xa trời. Một câu chuyện gia đình mà chứa đựng cả nỗi đau chiến tranh, tình thương và sự chịu đựng. Càng đi sâu vào một số phận Việt Nam, bộ phim càng chạm đến những tình cảm chung của con người.

Nhưng bản sắc không đứng yên. Mỗi thế hệ có cách cảm nhận và thể hiện về cuộc sống của dân tộc, đất nước mình. Người làm phim trẻ cần được tìm tòi, được đặt lại những câu hỏi tưởng như đã có lời đáp, được kể những câu chuyện bằng cách riêng của mình. Qua tác phẩm của họ, chúng ta có thể hiểu thêm về một Việt Nam đang đổi thay.

“Vì thế, giữ gìn bản sắc cũng là tạo điều kiện cho sáng tạo. Văn hóa cho người nghệ sĩ gốc rễ; sáng tạo giúp những gốc rễ ấy tiếp tục sinh sôi. Hợp tác quốc tế cần góp phần vào quá trình đó. Giá trị của đồng sản xuất không chỉ ở kinh phí hay kỹ thuật, mà còn ở sự tin cậy và tôn trọng cách nhìn của nhau. Cùng làm một bộ phim cũng là cùng học cách hiểu một nền văn hóa khác” - Tiến sĩ Ngô Phương Lan khẳng định.

Theo Chủ tịch VFDA, Việt Nam, Nhật Bản và các nước châu Á có nhiều trải nghiệm có thể chia sẻ: gìn giữ ký ức giữa những đổi thay, gắn bó với gia đình mà vẫn tìm kiếm con đường riêng. Từ những điều gần gũi ấy, chúng ta có thể tìm thấy những câu chuyện để cùng kể.

“Thông qua các hoạt động của Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam và Liên hoan Phim châu Á Đà Nẵng, chúng tôi mong góp phần đưa những cuộc gặp gỡ thành sự hợp tác lâu dài: nâng đỡ tài năng mới, cùng phát triển dự án và đưa tác phẩm đến với khán giả nhiều nước. Tôi mong rằng, từ cuộc hội thảo hôm nay, chúng ta sẽ hiểu nhau hơn, tìm thấy những ý tưởng đáng theo đuổi và cùng nhau đưa những ý tưởng ấy lên màn ảnh” - Tiến sĩ Ngô Phương Lan nói.

Kết nối và lan tỏa bản sắc thông qua giao lưu văn hóa

Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu khẳng định điện ảnh có thể bổ sung chiều kích văn hóa, nhân văn cho quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Nhật Bản. Bên cạnh thương mại, đầu tư, giáo dục và công nghệ, điện ảnh tạo sự kết nối giữa hai dân tộc thông qua câu chuyện và cảm xúc, giúp công chúng hiểu nhau vượt ra ngoài những khuôn khổ giao tiếp chính thức.

Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu. (Ảnh: VFDA)

Đại sứ nhấn mạnh ba hướng hợp tác cần được quan tâm: đầu tư vào con người và sáng tạo thông qua các chương trình trao đổi, cố vấn và đào tạo thực hành; mở rộng con đường tiếp cận khán giả thông qua liên hoan phim, kho lưu trữ, cơ sở văn hóa và các chương trình chiếu phim có tuyển chọn; đồng thời kết nối nhà làm phim, doanh nghiệp và chính quyền địa phương nhằm hỗ trợ sản xuất, nâng cao kỹ năng, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và thúc đẩy đồng sản xuất.

Ông Kuroiwa Yuji, Thống đốc tỉnh Kanagawa. (Ảnh: VFDA)

Từ góc độ giao lưu văn hóa, ông Kuroiwa Yuji, Thống đốc tỉnh Kanagawa, cho biết quan hệ giữa tỉnh Kanagawa và Việt Nam đã được củng cố qua nhiều hoạt động trong những năm qua. Sự kiện Vietnam Fest in Kanagawa được tổ chức lần đầu năm 2015 và duy trì hằng năm; tháng 9/2026, chương trình đã diễn ra lần thứ mười. Từ năm 2018, Kanagawa Festival in Vietnam cũng trở thành hoạt động giao lưu thường niên, với kỳ thứ bảy đang được chuẩn bị.

Nghệ sĩ Đào Tố Loan trình diễn trong vở opera "Công nữ Anio". (Ảnh: Báo Nhân Dân)

Ông Kuroiwa Yuji nhắc đến vở opera “Công nữ Anio”, kể câu chuyện tình yêu cách đây khoảng 400 năm giữa Công nữ Anio và thương nhân Nhật Bản Araki Sōtarō tại thương cảng Hội An. Tác phẩm được giới thiệu nhân dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản, cho thấy những câu chuyện lịch sử và giao lưu giữa hai dân tộc có thể trở thành chất liệu sáng tạo nghệ thuật.

Theo Thống đốc tỉnh Kanagawa, những dự án kết hợp nhiều hình thức nghệ thuật, trong đó có phiên bản phim nhạc kịch, cũng mở ra khả năng tiếp tục thúc đẩy giao lưu văn hóa. Ông bày tỏ kỳ vọng các hoạt động tương tự sẽ được mở rộng, góp phần tăng cường hiểu biết giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Hành trình đưa điện ảnh Việt Nam ra nước ngoài không chỉ là giới thiệu những nét đẹp, đặc sắc của văn hóa Việt, mà còn là tìm ra những câu chuyện mang đến cảm xúc chung, rung động chung với khán giả quốc tế, để từ đó truyền tải những thông điệp tích cực về hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra quốc tế. Đó cũng là những kinh nghiệm được rút ra từ những cuộc giao lưu, trao đổi về điện ảnh ở những sự kiện điện ảnh hàng đầu thế giới như Liên hoan Phim quốc tế Tokyo.