'Đưa đường, dẫn lối' cho trái phiếu doanh nghiệp

Không dễ giải bài toán vốn cho mục tiêu tăng trưởng cao

Để đạt và duy trì tốc độ tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026-2030, tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội cần đạt khoảng 38,5 triệu tỉ đồng. Tuy nhiên, tỷ lệ tín dụng/GDP toàn hệ thống ở mức 146% và áp lực thanh khoản gia tăng khiến ngành ngân hàng khó có thể cung ứng đủ vốn cho giai đoạn sắp tới.

Giá trị phát hành trên thị trường TPDN quí 1-2026 theo loại hình. Nguồn: FiinProX.

Trong bối cảnh đó, kênh trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) riêng lẻ trở thành lựa chọn huy động vốn của nhiều đơn vị. Cụ thể, giá trị phát hành toàn thị trường đạt 40.300 tỉ đồng trong quí 1-2026 với trái phiếu phát hành riêng lẻ chiếm tỷ trọng 64,5% - cao hơn 12 lần so với cùng kỳ năm 2025.

Về cơ cấu, nhóm phi ngân hàng chiếm 70,4% tổng giá trị phát hành tại kênh TPDN riêng lẻ với 28.400 tỉ đồng trong quí 1-2026, cao hơn 3,9 lần so với cùng giai đoạn năm 2025. Ngoài ra, kênh phát hành đại chúng cũng ghi nhận một số đợt phát hành đến từ doanh nghiệp phi tài chính như Transimex, Coteccons, Nông nghiệp BAF.

Từ phía nhà phát hành, bà Hoàng Thị Hằng, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Nhựa Bình Thuận, cho biết việc đa dạng hóa nguồn vốn để mở rộng thị trường ra toàn cầu là nhu cầu cấp thiết với doanh nghiệp trong bối cảnh tệp khách hàng trải rộng từ nội địa đến doanh nghiệp FDI lớn như Tetra Pak, SCG, Central Retail. Theo đó, doanh nghiệp chọn từng bước tiếp cận thị trường vốn thông qua đại chúng hóa đơn vị thành viên và chuẩn bị nền tảng cho mục tiêu huy động vốn dài hạn từ kênh trái phiếu gồm nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính và gia tăng khả năng tuân thủ các quy định của thị trường

Thực tế, không chỉ các thành viên thị trường mà cơ quan quản lý cũng đặc biệt quan tâm tới việc phát triển thị trường TPDN và các công cụ nợ nhằm mở rộng kênh tài trợ vốn cho sản xuất – kinh doanh những năm tới. Theo quy định tại Luật Chứng khoán sửa đổi năm 2024 và dự thảo nghị định mới về chào bán, giao dịch TPDN riêng lẻ, nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp là cá nhân được phép giao dịch sản phẩm TPDN riêng lẻ có xếp hạng tín nhiệm, tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh thanh toán.

Còn nhà đầu tư nước ngoài là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp được phép đầu tư không hạn chế vào các công cụ nợ, góp phần thu hút dòng vốn ngoại và nâng cao tiêu chuẩn quản trị, minh bạch thông tin của nhà phát hành.

Nền kinh tế cần 38,5 triệu tỉ đồng vốn cho mục tiêu tăng trưởng hai con số trong 5 năm tới. Ảnh minh họa: Lê Vũ

Tuy nhiên, những vi phạm của một số doanh nghiệp lớn về công bố thông tin trước và sau phát hành, sử dụng vốn huy động không đúng phương án được phê duyệt đã tác động không nhỏ tới niềm tin của giới đầu tư những năm qua.

Bà Lương Thúy Ngân, Giám đốc Khối ngân hàng đầu tư của Công ty chứng khoán Vietcombank (VCBS), cho biết nhiều nhà phát hành thường tích cực phối hợp cung cấp tài liệu và kế hoạch kinh doanh nhằm làm rõ các thông tin công bố trước và trong quá trình phát hành. Thế nhưng, việc cập nhật và xác nhận lại các thông tin đã công bố ban đầu không phải lúc nào cũng được thực hiện đầy đủ sau khi quá trình phát hành hoàn tất.

Với việc niềm tin giới đầu tư chưa phục hồi hoàn toàn và mặt bằng lãi suất năm 2026 duy trì ở mức cao, không ít chuyên gia bày tỏ ý kiến lo ngại hoạt động phát hành TPDN sẽ trầm lắng hơn ở khối doanh nghiệp sản xuất và ngân hàng trong thời gian tới.

“Lãi suất tăng khiến doanh nghiệp có tâm lý chờ đợi tín hiệu rõ ràng hơn từ hoạt động điều hành lãi suất và tình hình vĩ mô trước khi triển khai kế hoạch huy động”, chuyên gia của FiinGroup nói và cho biết nhiều tổ chức phát hành phải chấp nhận mức lãi suất cam kết (coupon rate) cao hơn khi phát hành trong quí 1-2026.

Bù đắp khuyết điểm trong cấu trúc thị trường trái phiếu

Trước những khó khăn về vốn của doanh nghiệp và nền kinh tế, các ngành quản lý cần giải quyết một số vấn đề mang tính cấu trúc nhằm phát triển của thị trường vốn, nhất là thị trường TPDN.

Ông Trần Phú Việt, Giám đốc sản phẩm và định giá trái phiếu của FiinGroup, cho rằng định hướng phát triển thị trường thời gian tới cần tập trung vào việc chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng cơ chế định giá nhất quán, tích hợp các lớp phân tích và giám sát rủi ro nhằm nâng cao chất lượng vận hành. Tất cả hướng tới một quá trình chuyển đổi toàn diện sang mô hình vận hành tích hợp, trong đó hệ thống định giá và đường cong lợi suất đóng vai trò nền tảng.

Với một hệ một hệ quy chiếu định giá chuẩn, chuyên gia này kỳ vọng có thể tách bạch rõ ràng giữa lãi suất nền và phần bù rủi ro tín dụng tại mỗi sản phẩm trái phiếu. Điều này giúp hạn chế rủi ro sai lệch giá trị tài sản ròng, dẫn tới suy giảm niềm tin và hiệu quả phân bổ vốn trên thị trường.

“Việc hình thành một hệ thống như vậy sẽ giúp thị trường dịch chuyển từ giao dịch mang tính ngắn hạn sang phân bổ vốn trung và dài hạn hiệu quả. Đây cũng là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng thị trường và tạo nền tảng cho sự tham gia sâu hơn của các nhà đầu tư tổ chức”, ông Việt cho biết.

Nhiều trái phiếu phát hành có lãi suất thả nổi hoặc kết hợp giữa thả nổi và cố định, nên cấu trúc dòng tiền rất phức tạp, khó theo dõi và định giá. Nguồn: FiinProX.

Việc minh bạch thông tin suốt vòng đời của trái phiếu cũng là yếu tố được lãnh đạo Nhựa Bình Thuận nhấn mạnh. Bà Hoàng Thị Hằng cho biết, quá trình phát hành trái phiếu tương tự xây dựng hồ sơ doanh nghiệp (track record) với các cấu phần như lịch sử hoạt động, uy tín và mức độ tuân thủ khi tham gia thị trường vốn.

Thậm chí, doanh nghiệp phải chấp nhận phát sinh chi phí tuân thủ, kiểm toán, thẩm định, giám sát mục đích sử dụng vốn trong và sau phát hành khi phát hành trái phiếu xanh. Thế nhưng, đây là khoản đầu tư mang lại giá trị dài hạn khi giúp doanh nghiệp tiếp cận nhiều nhà đầu tư chất lượng cao, đặc biệt là quỹ và định chế tài chính có tiêu chí khắt khe.

“Những nhà đầu tư này có xu hướng đồng hành dài hạn, góp phần ổn định nguồn vốn và tối ưu chi phí sử dụng vốn cho doanh nghiệp”, bà Hằng nói.

Với vai trò là đơn vị ‘cầu nối’ giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư, bà Lương Thúy Ngân cho biết kênh TPDN thường được lựa chọn khi các sản phẩm tín dụng truyền thống không còn phù hợp. Bởi những doanh nghiệp có nền tảng tài chính tốt cũng có thể đối mặt với rủi ro chi phí vốn trong dài hạn khi ngân hàng cung cấp khoản vay với kỳ hạn dài với lãi suất được cố định trong thời gian ngắn, sau đó chuyển sang thả nổi.

Ngoài ra, quy định hiện hành khiến doanh nghiệp không thể tiếp cận tín dụng ngân hàng trong một số giai đoạn của dự án như giải phóng mặt bằng hoặc thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai.

Do đó, các đơn vị tư vấn có thể thiết kế cấu trúc trái phiếu phù hợp. Chẳng hạn, trái phiếu có bảo lãnh thanh toán nhằm giúp doanh nghiệp cố định lãi suất trong toàn bộ kỳ hạn kéo dài khoảng 10-15 năm, qua đó nâng cao khả năng dự báo dòng tiền.

“Khi các điều kiện pháp lý hoàn thiện, tín dụng ngân hàng có thể được bổ sung, tạo sự kết hợp linh hoạt giữa hai kênh vốn, giúp doanh nghiệp duy trì tiến độ triển khai dự án”, bà Ngân lưu ý.