Đưa kiến thức pháp luật về vùng cao Lào Cai: Từ 'bám bản' lắng nghe đến đột phá chuyển đổi số
Vượt qua những rào cản về địa hình chia cắt và bất đồng ngôn ngữ, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật tại tỉnh Lào Cai đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Sự kết hợp giữa phương châm chủ động đưa cán bộ về tận thôn, bản với việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đã giúp các quy định pháp luật trở nên gần gũi, tạo điểm tựa vững chắc để đồng bào dân tộc thiểu số bảo vệ quyền lợi chính đáng.

Thay vì ngồi chờ người dân tìm đến, các đơn vị chức năng đã chủ động mang kiến thức pháp lý đến từng thôn, bản - Ảnh: Ngân Hà
Tại nhiều địa bàn vùng sâu, vùng xa của tỉnh Lào Cai, thói quen giải quyết các mâu thuẫn dân sự, tranh chấp đất đai hay vướng mắc hôn nhân dựa trên tập quán và kinh nghiệm lâu đời từng khiến không ít người dân rơi vào thế bị động. Chỉ đến khi sự việc trở nên phức tạp, quyền lợi hợp pháp bị xâm hại, bà con mới tìm đến cơ quan chức năng. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy làm công tác pháp luật: thay vì ngồi chờ người dân tìm đến, các đơn vị chức năng đã chủ động mang kiến thức pháp lý đến tận từng nếp nhà.
Chủ động "bám bản", tháo gỡ từng nút thắt từ cơ sở
Với đặc thù địa bàn miền núi rộng lớn, đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Lào Cai đã lựa chọn cách tiếp cận trực diện thông qua các buổi sinh hoạt tại nhà văn hóa thôn, trường học và điểm sinh hoạt cộng đồng. Theo bà Trần Thị Chinh, Giám đốc Trung tâm, chỉ tính từ đầu năm đến hết tháng 10/2026, đơn vị đã lồng ghép hiệu quả các Chương trình mục tiêu quốc gia để tổ chức hàng chục hội nghị tập huấn và đợt truyền thông lưu động tại nhiều địa phương như Bảo Yên, Mậu A, Si Ma Cai, Pha Long... Qua đó, Trung tâm đã trực tiếp tư vấn pháp luật miễn phí cho gần 5.200 trường hợp (trong đó có 4.932 trường hợp thuộc Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, 230 trường hợp thuộc Chương trình giảm nghèo bền vững và 16 trường hợp thuộc Chương trình xây dựng nông thôn mới).
Điểm mấu chốt tạo nên hiệu quả của các buổi truyền thông là sự linh hoạt trong cách truyền đạt. Thay vì đọc các văn bản khô khan, cán bộ trợ giúp pháp lý sử dụng ngôn ngữ giản dị, kết hợp tiếng dân tộc để giải đáp cặn kẽ từng tình huống sát sườn với đời sống như phân chia thừa kế, thủ tục đất đai hay chế độ an sinh xã hội. Ông Sùng A Sử (xã Pha Long) chia sẻ, nhờ được cán bộ giải thích thấu đáo, người dân không còn lúng túng khi phát sinh thủ tục hành chính hay mâu thuẫn gia đình, đồng thời nắm rõ quyền và nghĩa vụ của mình. Chung mong muốn ấy, bà Giàng Thị Tủa (xã Si Ma Cai) kỳ vọng các buổi tuyên truyền tại bản sẽ được duy trì thường xuyên hơn để mỗi gia đình biết cách tự bảo vệ quyền lợi và cùng nhau giữ gìn an ninh trật tự địa phương.
Tại xã Mù Cang Chải, công tác tuyên truyền được gắn chặt với mục tiêu đẩy lùi hủ tục. Trong 9 tháng năm 2026, địa phương đã tổ chức 44 đợt phổ biến pháp luật, thu hút hơn 3.000 lượt người tham gia, tập trung vào bình đẳng giới, phòng chống bạo lực gia đình và ngăn chặn nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Ông Giàng A Tạng, Phó Chủ tịch UBND xã Mù Cang Chải cho biết, nhận thức của người dân về trách nhiệm nuôi dạy con em và bảo vệ quyền học tập của trẻ em đã có chuyển biến rõ rệt. Đáng chú ý, phụ nữ vùng cao đang trở thành những "tuyên truyền viên" tích cực nhất. Như chia sẻ của chị Sùng Thị Mú (thôn Háng Đăng Dê), những kiến thức tiếp thu từ hội nghị giúp chị em hiểu rõ hệ lụy của việc kết hôn sớm đối với sức khỏe và tương lai con trẻ, từ đó chủ động lan tỏa, vận động người thân trong gia đình cùng xóa bỏ tập quán lạc hậu.
Đổi mới truyền thông bằng điện thoại thông minh và trí tuệ nhân tạo

Những bước chân bền bỉ của cán bộ cơ sở và sức mạnh lan tỏa của công nghệ số đang từng ngày thu hẹp khoảng cách tiếp cận thông tin ở vùng cao Lào Cai - Ảnh: Ngân Hà
Song song với phương thức đối thoại trực tiếp, các cơ quan tư pháp và chính quyền cơ sở tại Lào Cai đang đẩy mạnh chuyển đổi số nhằm giúp đồng bào tiếp cận các quy định pháp luật mới một cách trực quan, sinh động. Đơn cử tại hội nghị tuyên truyền chiều 12/11 ở thôn Ngòi A2 (xã Mậu A) thuộc Tiểu dự án 1, Dự án 10, bên cạnh việc phổ biến những điểm mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2026 giúp hơn 80 người dân nắm rõ quyền được hưởng dịch vụ pháp lý miễn phí, báo cáo viên còn trực tiếp "cầm tay chỉ việc", hướng dẫn bà con sử dụng điện thoại thông minh để tra cứu thông tin từ các nguồn chính thống trên môi trường mạng.
Đặc biệt, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Lào Cai đã tạo dấu ấn đột phá khi ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) vào công tác tuyên truyền pháp luật tại các xã Yên Bình, Thác Bà và phường Văn Phú, thu hút hơn 370 người dân tham dự. Thực hiện Đề án số 07-ĐA/TU của Tỉnh ủy Lào Cai và Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội, đơn vị đã xây dựng hệ thống slide và video có giọng đọc, thuyết trình bằng AI để minh họa trực quan ba chuyên đề trọng tâm: nhận diện hành vi tảo hôn, xâm hại trẻ em theo Bộ luật Hình sự và Luật Hôn nhân và gia đình; quy định xử lý theo Luật Tư pháp người chưa thành niên; cùng quy trình Viện Kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự công ích nhằm bảo vệ nhóm người yếu thế.
Không dừng lại ở phạm vi hội trường, toàn bộ các video và bài giảng ứng dụng AI này còn được đăng tải rộng rãi trên trang fanpage của Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh, giúp thông tin pháp luật lan tỏa liên tục đến đông đảo đồng bào các dân tộc trên toàn địa bàn.
Sự cộng hưởng giữa những bước chân bền bỉ của cán bộ cơ sở và sức mạnh lan tỏa của công nghệ số đang từng ngày thu hẹp khoảng cách tiếp cận thông tin ở vùng cao Lào Cai. Khi mỗi người dân hiểu luật, biết cách tự bảo vệ mình và tôn trọng lợi ích cộng đồng, tinh thần thượng tôn pháp luật sẽ thực sự trở thành nền tảng vững chắc cho sự bình yên và phát triển bền vững nơi phên giậu Tổ quốc.

