Đưa mỹ thuật đến gần hơn với công chúng

Nội dung này được ông chia sẻ nhân dịp về tham dự Triển lãm mỹ thuật “Giao hòa 2” năm 2026 tổ chức từ ngày 26-5 đến 6-6 tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Gia Lai (phường Quy Nhơn).

Văn hóa dân tộc đa dạng, hòa chung nhịp đập

Triển lãm mỹ thuật “Giao hòa 2” năm 2026 do Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Gia Lai phối hợp với Hội Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh tổ chức, quy tụ 62 tác phẩm của 56 tác giả đến từ TP. Hồ Chí Minh và Gia Lai.

Trong không gian triển lãm, tác phẩm Bài ca thống nhất Bắc - Trung - Nam thể hiện bằng chất liệu gò nhôm trên vóc sơn mài của Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Ưu tú, nhà điêu khắc Nguyễn Xuân Tiên gây chú ý khi kể câu chuyện về văn hóa vùng miền và tinh thần thống nhất dân tộc sau nửa thế kỷ non sông liền một dải.

* Ông có thể giới thiệu về tác phẩm mà mình mang đến triển lãm lần này?

- Đây là tác phẩm tôi thực hiện nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2025).

Bộ tác phẩm gồm 3 phần, có thể đứng độc lập nhưng khi đặt cạnh nhau sẽ tạo thành một chỉnh thể mang tinh thần giao hòa văn hóa 3 miền.

Tác phẩm bên trái là hình ảnh đặc trưng của miền Bắc với ca trù Bắc Bộ, có đàn đáy, trống bỏi, nón quai thao, áo tứ thân… Những chi tiết ấy gợi nhắc không gian văn hóa Kinh Bắc.

Tác phẩm ở giữa mang dấu ấn miền Trung - Tây Nguyên với hình tượng cồng chiêng và văn hóa Tây Nguyên, trong đó có những chất liệu gợi liên tưởng đến vùng đất Gia Lai.

Tác phẩm cuối cùng đại diện cho Nam Bộ với đờn ca tài tử, đàn guitar phím lõm, đàn nguyệt, sáo… Tôi muốn nói rằng sau 50 năm thống nhất, đất nước mình tuy đa dạng văn hóa nhưng vẫn cùng chung một nhịp đập, có sự hội tụ và đoàn kết.

Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Ưu tú, nhà điêu khắc Nguyễn Xuân Tiên (bìa trái) trao đổi với họa sĩ Đinh Việt Thanh - hội viên Chi hội Mỹ thuật Gia Lai (thuộc Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh). Ảnh: N.N

* Dường như trong các sáng tác của ông, yếu tố văn hóa dân tộc luôn hiện diện rất rõ?

- Đúng vậy. Tôi nghĩ nghệ thuật nếu tách khỏi văn hóa dân tộc thì sẽ mất đi gốc rễ. Người nghệ sĩ phải tìm được bản sắc riêng trong chính nền văn hóa của mình. Khi đi nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều vùng đất, tôi càng thấy mỗi miền đều có vẻ đẹp riêng và đó là nguồn cảm hứng rất lớn cho sáng tạo.

Gia Lai nói riêng, Tây Nguyên nói chung có chiều sâu văn hóa rất đặc biệt. Không gian cồng chiêng, đời sống cộng đồng, sắc màu địa phương… đều là những chất liệu giàu cảm xúc đối với nghệ sĩ tạo hình.

“Giao hòa” là sự gặp gỡ của tình cảm nghệ sĩ

Ba năm liên tiếp (2024 - 2026), Hội Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh tổ chức hoạt động thực tế sáng tác, giao lưu và triển lãm tại Gia Lai. Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Tiên, sự gắn bó ấy xuất phát từ một “cơ duyên” đặc biệt giữa nghệ sĩ của hai địa phương.

* Theo ông, điều gì tạo nên mối duyên gắn kết giữa Hội Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh với Gia Lai?

- Mỗi năm, Hội Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh đều tổ chức các đoàn đi thực tế sáng tác ở nhiều vùng miền để anh em nghệ sĩ tìm hiểu đời sống, con người và lấy chất liệu sáng tác. Nhưng hiếm có địa phương nào mà chúng tôi quay lại liên tục trong 3 năm như Gia Lai.

Từ lần đầu tiên đến đây, chúng tôi cảm nhận được sự cởi mở, chân tình và tinh thần đồng hành rất lớn từ Hội Văn học Nghệ thuật Gia Lai, ngành văn hóa cũng như bạn bè nghệ sĩ địa phương. Chính điều đó tạo nên sự gắn kết.

Đặc biệt, năm 2025 là dịp kỷ niệm 100 năm Ngày sinh họa sĩ Xu Man - người được xem như “cánh chim đầu đàn” của mỹ thuật Tây Nguyên.

Khi ấy, Hội Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh đã trao tặng cho Bảo tàng Pleiku 42 tác phẩm của họa sĩ Xu Man mà Hội lưu giữ nhiều năm. Từ dấu mốc ấy, triển lãm mỹ thuật “Giao hòa” ra đời.

* “Giao hòa” hướng tới những giá trị gì, thưa ông?

- Có 2 mục tiêu chính. Thứ nhất là tạo sự giao lưu giữa nghệ sĩ 2 địa phương, không chỉ trong nghề nghiệp mà còn trong tình cảm. Qua đó, mọi người hiểu nhau hơn, học hỏi lẫn nhau nhiều hơn.

Thứ hai là đưa tác phẩm đến với công chúng. Ngành nghệ thuật nào cũng vậy, muốn có cảm hứng sáng tạo, người nghệ sĩ phải tiếp cận, lội vào cuộc sống, tác phẩm tạo ra phải có sợi dây kết nối với cuộc sống và được công chúng tiếp nhận. Sự gắn kết máu thịt ấy tác động trở lại với đời sống, làm cuộc sống tốt đẹp hơn.

Tôi rất thích cách tổ chức Triển lãm mỹ thuật “Giao hòa 2” tại phố biển Quy Nhơn, vì không gian mở, tạo cảm giác gần gũi. Người xem có thể dễ dàng tiếp cận, đặc biệt là học sinh, sinh viên và giới trẻ.

Không gian trưng bày mở giúp công chúng dễ dàng tiếp cận nghệ thuật thị giác tại Triển lãm mỹ thuật “Giao hòa 2”. Ảnh: N.N

Đưa nghệ thuật vào không gian công cộng

Không chỉ dừng ở một triển lãm, theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Tiên, sự kết nối giữa giới mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh và Gia Lai sẽ còn tiếp tục bằng nhiều hoạt động, hướng đến xây dựng các không gian nghệ thuật cộng đồng.

* Sau Triển lãm mỹ thuật “Giao hòa 2”, Hội Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh sẽ có những định hướng gì để tiếp tục đồng hành cùng mỹ thuật Gia Lai?

- Chúng tôi đã làm việc với Hội Văn học Nghệ thuật Gia Lai và dự kiến năm tới sẽ mời một số họa sĩ, nhà điêu khắc của Gia Lai vào triển lãm tại TP. Hồ Chí Minh. Sau 2 lần là nghệ sĩ TP. Hồ Chí Minh mang tác phẩm ra Gia Lai thì lần thứ ba sẽ là chiều ngược lại.

Ngoài ra, tôi rất mong Gia Lai có thể tổ chức các trại sáng tác điêu khắc ven biển, mời nghệ sĩ nhiều nơi cùng tham gia. Nếu làm được, các tác phẩm sẽ hiện diện ngay trong không gian công cộng, tiếp cận trực tiếp với cộng đồng. Điêu khắc công cộng không chỉ làm đẹp cảnh quan mà còn có tác động giáo dục thẩm mỹ, nâng cao đời sống văn hóa cho người dân.

Lợi thế rất lớn của Gia Lai là nghệ sĩ ở đây rất tâm huyết và nhiệt tình. Đáng quý hơn nữa là họ có phong cách riêng, chỉ nhìn tác phẩm đã nhận ra màu sắc văn hóa Gia Lai rất rõ.

Tuy nhiên, lực lượng hiện nay còn khá mỏng. Để tổ chức một triển lãm quy mô lớn thì cần có một tập thể đủ mạnh. Vì vậy, việc kết nối với các địa phương khác là rất cần thiết.

Tôi nghĩ điều quan trọng là phải tạo thêm môi trường sáng tạo, tạo cơ hội giao lưu và đưa nghệ thuật đến gần công chúng hơn. Khi công chúng yêu nghệ thuật thì sẽ có thêm nhiều người trẻ theo đuổi con đường này.

Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Ưu tú, nhà điêu khắc Nguyễn Xuân Tiên (thứ 4 từ trái sang) cùng các đại biểu thực hiện nghi thức khai mạc Triển lãm mỹ thuật “Giao hòa 2” năm 2026. Ảnh: N.N

* Ông muốn gửi gắm điều gì đến công chúng thông qua Triển lãm mỹ thuật “Giao hòa 2” năm 2026?

- Tôi nghĩ việc đưa triển lãm mỹ thuật vào không gian công cộng là cách tiếp cận rất hiệu quả để quảng bá văn hóa nghệ thuật đến mọi tầng lớp nhân dân.

Khi người dân được trực tiếp nhìn thấy, cảm nhận và tiếp xúc với tác phẩm, họ sẽ hiểu hơn ngôn ngữ của nghệ thuật thị giác. Từ đó, tình yêu nghệ thuật sẽ lớn dần lên.

Đồng thời, điều đó cũng góp phần nâng cao thẩm mỹ cộng đồng, xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh và phát triển con người toàn diện. Trong quá trình hội nhập hôm nay, nghệ thuật có vai trò rất quan trọng trong việc nuôi dưỡng bản sắc văn hóa dân tộc và tạo nên sức mạnh tinh thần cho xã hội.