Đưa nghệ thuật chất lượng cao xuống phố: Hà Nội 'đánh thức' di sản, nâng tầm văn hóa công chúng

Bước chuyển mình từ “phong trào” sang “chất lượng cao”

Kể từ khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam được ban hành ngày 7/01/2026, Hà Nội đã có những bước tiến đột phá trong tư duy quản lý và phát triển văn hóa. Một trong những trọng tâm của Nghị quyết là bảo đảm quyền thụ hưởng và sáng tạo văn hóa bình đẳng cho mọi tầng lớp nhân dân.

Chương trình “Âm nhạc cuối tuần” được tổ chức tại Nhà Bát Giác (Vườn hoa Lý Thái Tổ) trở thành điểm hẹn văn hóa không thể bỏ lỡ với người dân và du khách khi đến Hà Nội

Thực tế, Thủ đô hiện sở hữu một hệ thống thiết chế văn hóa đồ sộ với 4.374 nhà văn hóa cấp thôn, tổ dân phố, phủ sóng hầu khắp các khu dân cư. Tuy nhiên, sự thay đổi lớn nhất trong thời gian gần đây không nằm ở số lượng, mà nằm ở chất lượng. Nếu như trước đây, các hoạt động tại không gian công cộng thường gắn liền với văn nghệ phong trào, thì nay, thành phố chủ trương đưa các chương trình nghệ thuật chuyên nghiệp, chất lượng cao đến biểu diễn miễn phí phục vụ người dân.

Tiếp nối thành công của những chương trình quy mô lớn trong năm 2025 như “Hà Nội - Sáng mãi khát vọng Việt Nam” hay “Tổ quốc trong tim”, Hà Nội đang đẩy mạnh việc đưa nghệ thuật biểu diễn và các triển lãm mỹ thuật thoát khỏi “khung kính” bảo tàng, vươn ra các công viên, vườn hoa, tiếp cận trực tiếp với công chúng và du khách.

Tư duy khai thác “kép”: Biến di sản thành sân khấu sống động

Điểm sáng nổi bật trong bức tranh văn hóa Thủ đô những tháng đầu năm 2026 là việc chuyển đổi công năng của các di sản kiến trúc, lịch sử. Đây là tư duy khai thác "kép": vừa phát huy giá trị của không gian công cộng, vừa biến các công trình cổ kính thành phông nền nghệ thuật đặc sắc.

Nhiều cuộc triển lãm được tổ chức ở không gian công cộng để tiếp cận trực tiếp với người dân và du khách

Tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, chương trình “Âm nhạc cuối tuần” được tổ chức tại đây đang trở thành điểm hẹn văn hóa không thể bỏ lỡ. Bước sang tháng 3 và tháng 4/2026, chất lượng chương trình được nâng tầm mạnh mẽ với sự đan xen của cải lương, xiếc và âm nhạc học đường. Đặc biệt, đêm nhạc “Hà Nội bình yên” diễn ra hồi tháng 3/2026 đã để lại dấu ấn đậm nét khi Diva Mỹ Linh hòa giọng cùng khán giả giữa không gian đậm chất lịch sử.

Hồ Văn thuộc khu di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, từ nơi bình thơ của nho sĩ xưa, Hồ Văn nay lột xác thành một “sân khấu mở” cho nghệ thuật truyền thống. Vào dịp cuối tuần, công chúng được thưởng thức các làn điệu Quan họ, hát văn, múa rối... do chính các nghệ nhân, nghệ sĩ nổi tiếng trình diễn. Sự kết hợp giữa không gian di tích và nghệ thuật dân gian đỉnh cao không chỉ bảo tồn di sản mà còn giúp định hướng thị hiếu thẩm mỹ, lấy cái đẹp đẩy lùi những luồng văn hóa lai căng.

Cùng với đó, các di sản kiến trúc Pháp cổ, với nhiều tòa nhà từng bị lãng quên nay đã “sống lại” cùng nghệ thuật. Điển hình là biệt thự số 49 Trần Hưng Đạo, vừa qua đã gây tiếng vang với buổi hòa nhạc “Tháng Tư về” có sự góp mặt của nhạc sĩ Dương Thụ. Cùng với đó, tòa nhà số 47 Hàng Dầu cũng đang từng bước trở thành không gian trưng bày, triển lãm ứng dụng công nghệ đầy mới mẻ.

Từ người thụ hưởng đến “đồng sáng tạo”

Những nỗ lực này gắn liền với định hướng phát triển của Hà Nội kể từ khi gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO (năm 2019). Từ những kỳ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo biến di sản công nghiệp (Tháp nước Hàng Đậu, Nhà máy Xe lửa Gia Lâm) thành không gian nghệ thuật, thành phố đang tiếp tục khai thác những góc phố, công trình thân quen thành “nơi kể chuyện”.

Hồ Văn thuộc khu di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám lột xác thành “sân khấu mở” cho nghệ thuật truyền thống

Theo đại diện Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, việc nâng cao chất lượng hưởng thụ văn hóa không nhất thiết phải luôn là những dự án khổng lồ mà gắn với những ý tưởng thiết thực, để tiếp cận đến công chúng gần nhất. Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đang triển khai các hoạt động ở nhiều cấp độ, đưa những sự kiện nghệ thuật dẫu “siêu nhỏ” nhưng chất lượng cao đến từng ngóc ngách của đời sống cộng đồng.

Mục tiêu cuối cùng của hành trình đưa nghệ thuật xuống phố không chỉ dừng lại ở việc phục vụ nhu cầu giải trí, mà còn khơi dậy một tầm vóc công chúng mới, mở rộng khả năng cảm thụ, nuôi dưỡng thưởng thức văn hóa và hình thành những chuẩn mực văn hóa tiến bộ trong cộng đồng. Khi nghệ thuật chất lượng cao hiện diện trong đời sống thường nhật, công chúng không chỉ tiếp cận mà còn tham gia đối thoại.

Xa hơn thế, những nốt nhạc, những bức tranh, những vở diễn giữa không gian công cộng đang từng ngày đánh thức tiềm năng sáng tạo của mỗi người dân; từng bước biến công chúng Thủ đô từ những người thụ hưởng thụ động trở thành những người “đồng sáng tạo”, cùng nhau viết tiếp câu chuyện văn hóa rực rỡ của Thăng Long - Hà Nội trong kỷ nguyên mới.