Đưa nghệ thuật tuồng đến gần khán giả trẻ từ cách tiếp cận mới

Trong đời sống văn hóa hiện nay, tuồng vẫn là loại hình nghệ thuật chưa có nhiều cơ hội tiếp cận với một bộ phận khán giả trẻ. Đặc trưng về lối hát, diễn xuất ước lệ, hóa trang và hệ thống biểu tượng trên sân khấu đôi khi tạo ra khoảng cách với những người chưa từng thưởng thức loại hình nghệ thuật này.

Tuy nhiên, khi trực tiếp xem biểu diễn, khán giả có thể nhận ra sức hấp dẫn của tuồng không chỉ nằm ở hình thức thể hiện độc đáo, mà còn ở những câu chuyện về con người, lịch sử và các giá trị nhân văn được chuyển tải qua từng nhân vật, lớp diễn.

Qua câu chuyện lịch sử trên sân khấu, khán giả trẻ có thêm cơ hội tìm hiểu truyền thống dân tộc và suy ngẫm về trách nhiệm của mỗi người với đất nước

Tại Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng năm 2026, vở tuồng Dấu thiêng Hà Nội - Cho những gì còn mãi (tác giả: Lê Công Phượng; đạo diễn: NSND Lê Tiến Thọ) khai thác đề tài cách mạng, tái hiện tinh thần đoàn kết của quân dân Thủ đô trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến năm 1946.

Không đặt trọng tâm vào việc tái hiện các trận chiến, tác phẩm khắc họa lòng yêu nước, sự dũng cảm và tinh thần hy sinh của các tầng lớp nhân dân Hà Nội trong cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc, với quyết tâm “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”.

Thông qua ngôn ngữ sân khấu tuồng, câu chuyện lịch sử được chuyển tải bằng hình tượng nhân vật, diễn xuất và những xung đột kịch. Đây cũng là cách để khán giả trẻ tiếp cận quá khứ qua một hình thức nghệ thuật giàu bản sắc, đồng thời cảm nhận những giá trị lịch sử, văn hóa được gửi gắm trong tác phẩm.

Bạn Trần Ngọc Long (sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết, ấn tượng ban đầu về tuồng chủ yếu đến từ âm nhạc, phục trang và hình thức biểu diễn rực rỡ trên sân khấu. Sau khi xem xong vở tuồng, Ngọc Long nhận ra đằng sau những yếu tố thị giác, thính giác đặc trưng còn là những câu chuyện giàu ý nghĩa về lịch sử, văn học và con người.

Trong đó, nhân vật Phú, một người Việt đi theo giặc, để lại cho Long ấn tượng đặc biệt. Theo Long, diễn xuất và ánh mắt của nghệ sĩ đã thể hiện rõ những toan tính danh lợi của nhân vật. Từ lựa chọn của Phú, câu chuyện trên sân khấu mở ra những suy ngẫm về lòng yêu nước, trách nhiệm và cách mỗi người lựa chọn trước những biến động của thời cuộc.

Cũng lần đầu thưởng thức tuồng, bạn Hoàng Thị Yến Phương (18 tuổi, sinh viên Trường Đại học Văn hóa Hà Nội) ấn tượng với khả năng nhập vai của các nghệ sĩ.

Theo Phương, tuồng không quá khó tiếp cận, nhất là với những người trẻ yêu thích lịch sử. Qua câu chuyện về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Phương hiểu thêm về tinh thần yêu nước, lòng trung thành và sự sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc. Những giá trị ấy, theo Phương, vẫn có ý nghĩa đối với thế hệ trẻ hôm nay.

Những trải nghiệm của các khán giả trẻ cho thấy sức hấp dẫn của tuồng có thể được mở ra từ chính nội dung tác phẩm, khi những câu chuyện lịch sử được chuyển tải bằng ngôn ngữ sân khấu đặc trưng. Tuy nhiên, để sự quan tâm ấy trở thành mối gắn bó lâu dài, bên cạnh chất lượng nghệ thuật, việc mở rộng cơ hội tiếp xúc và tạo dựng thói quen thưởng thức cũng là vấn đề cần được quan tâm.

Nghệ sĩ Nguyễn Thị Thanh Phương (Đoàn nghệ thuật Tuồng, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam), đảm nhận vai nữ chính Hoàng Lan trong Dấu thiêng Hà Nội - Cho những gì còn mãi, cho biết, những năm gần đây, nhà hát ghi nhận sự quan tâm của khán giả trẻ thông qua các hoạt động tham quan, quay phim, phỏng vấn nghệ sĩ và ghi lại các suất diễn để chia sẻ trên mạng xã hội.

Theo nữ nghệ sĩ, việc hình ảnh sân khấu truyền thống xuất hiện rộng rãi hơn trên các nền tảng số góp phần giúp công chúng có thêm cơ hội biết đến và tìm hiểu về loại hình nghệ thuật này.

Với 12 năm gắn bó với nhà hát, sự quan tâm của khán giả trẻ mang đến cho nghệ sĩ Thanh Phương niềm vui và động lực tiếp tục theo đuổi nghề. Nữ nghệ sĩ mong muốn nghệ thuật tuồng có thể tìm lại vị thế và sức lan tỏa trong đời sống văn hóa, đồng thời hy vọng những khán giả trẻ sau khi trực tiếp xem biểu diễn sẽ tiếp tục giới thiệu loại hình nghệ thuật này đến bạn bè, qua đó mở rộng cộng đồng công chúng.

Rạp Hồng Hà kín khán giả theo dõi vở tuồng “Dấu thiêng Hà Nội - Cho những gì còn mãi” tại Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng năm 2026

Dẫu vậy, quảng bá trên mạng xã hội mới là một trong những phương thức đưa tuồng đến gần hơn với công chúng. Sức lan tỏa trên môi trường số chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi khơi gợi nhu cầu tìm hiểu, thưởng thức trực tiếp và giúp khán giả nhận diện được giá trị nghệ thuật của loại hình truyền thống.

Bởi vậy, đổi mới cách tiếp cận cần song hành với việc nâng cao chất lượng tác phẩm và tạo thêm những không gian để công chúng tiếp xúc với sân khấu.

Ở góc độ bảo tồn và mở rộng biên độ sáng tạo, đạo diễn, NSND Lê Tiến Thọ cho rằng việc khai thác những đề tài mới trong nghệ thuật tuồng đòi hỏi sự tính toán chặt chẽ về cấu trúc kịch bản. Theo ông, tác phẩm cần kết hợp hài hòa tính kịch, tính tự sự và tính trữ tình, đồng thời xây dựng hệ thống sự kiện tạo nên trò diễn phù hợp với đặc trưng của nghệ thuật truyền thống.

Đây cũng là vấn đề đặt ra đối với quá trình đổi mới sân khấu tuồng: Làm thế nào để những câu chuyện và hình thức biểu đạt có thể tạo sự đồng cảm với khán giả hôm nay mà vẫn giữ được bản sắc của loại hình nghệ thuật? Đổi mới không đồng nghĩa với việc đơn giản hóa hay loại bỏ những đặc trưng vốn có, mà đòi hỏi người sáng tạo tìm được cách tổ chức câu chuyện, xây dựng nhân vật và xử lý ngôn ngữ sân khấu phù hợp với khả năng tiếp nhận của công chúng đương đại.

NSND Lê Tiến Thọ cho biết, qua những buổi biểu diễn tại các trường đại học, đông đảo sinh viên bày tỏ sự yêu thích đối với khả năng biểu diễn của các nghệ sĩ trẻ. Bên cạnh đó, các bạn cũng mong muốn sân khấu truyền thống có thêm những tác phẩm khai thác đề tài hiện đại, gần gũi với đời sống.

Theo ông, việc tạo điều kiện để người trẻ trực tiếp thưởng thức và tìm hiểu nghệ thuật, từ nội dung tác phẩm đến làn điệu, lời thoại, kỹ thuật biểu diễn, sẽ giúp họ hiểu sâu hơn về giá trị và sức hấp dẫn của tuồng, chèo, cải lương.