Khánh Hoà nỗ lực bảo vệ di sản Nghệ thuật làm gốm của người Chăm

Năm 2022, nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. (Nguồn: Báo Văn hoá)

Tăng cường bảo vệ Di sản

UBND tỉnh Khánh Hòa yêu cầu các cơ quan, đơn vị, địa phương tiếp tục rà soát, triển khai các nhiệm vụ được giao tại Đề án Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Nghệ thuật làm gốm của người Chăm giai đoạn 2025 - 2028 và các năm tiếp theo.

Năm 2022, Nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Thực hiện chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, tỉnh Khánh Hoà đã triển khai Chương trình hành động quốc gia bảo vệ và phát huy giá trị Nghệ thuật làm gốm của người Chăm.

Từ năm 2023 đến nay, công tác triển khai tập trung vào các nhóm nhiệm vụ: Duy trì thực hành và truyền dạy nghề; phát huy vai trò nghệ nhân, người thực hành; bảo đảm nguồn nguyên liệu và điều kiện thực hành; phát triển sản phẩm; quảng bá di sản; gắn bảo tồn với du lịch và sinh kế cộng đồng; nghiên cứu, tư liệu hóa.

Đặc biệt, cuối năm 2025, UBND tỉnh phê duyệt Đề án Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Nghệ thuật làm gốm của người Chăm giai đoạn 2025 - 2028 và những năm tiếp theo với tổng kinh phí thực hiện hơn 205 tỷ đồng.

Hội thảo khoa học “Bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật làm gốm của người Chăm, di sản được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp” diễn ra tháng 10/2026 tại Khánh Hoà. (Ảnh: Xuân Hướng)

Mục tiêu của đề án là đưa di sản văn hóa phi vật thể Nghệ thuật làm gốm của người Chăm ra khỏi nguy cơ cần bảo vệ khẩn cấp; xây dựng tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm và đăng ký nhãn hiệu Gốm Chăm cho sản phẩm gốm Chăm Bàu Trúc; hoàn thành quy hoạch bảo vệ không gian văn hóa làng gốm Bàu Trúc và quy hoạch mô hình du lịch phát triển cộng đồng làng nghề gốm Bàu Trúc; tiến tới ghi danh Nghệ thuật làm gốm của người Chăm là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

UBND tỉnh Khánh Hoà giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh này làm cơ quan đầu mối theo dõi, đôn đốc, hướng dẫn triển khai chương trình hành động quốc gia về Nghệ thuật làm gốm của người Chăm; hằng tháng tổng hợp, báo cáo UBND tỉnh.

Đối với làng nghề gốm Bàu Trúc, UBND xã Ninh Phước chủ động phối hợp với các sở, ngành rà soát, xử lý các vấn đề về đất đai, nguồn nguyên liệu, môi trường, cơ sở hạ tầng và các điều kiện cần thiết nhằm duy trì, phát triển ổn định làng nghề gốm Bàu Trúc.

Lễ hội Gốm Chăm Bàu Trúc lần thứ I năm 2026. (Ảnh: X.H)

Bảo vệ di sản không chỉ là giữ lại kỹ thuật hay sản phẩm

Nghệ thuật làm gốm của người Chăm là di sản có giá trị đặc biệt, kết tinh tri thức dân gian, kỹ năng, thẩm mỹ và đời sống văn hóa cộng đồng.

Qua nhiều thế hệ, người dân ở Bàu Trúc vẫn giữ phương thức làm gốm thủ công: Tạo hình bằng đôi bàn tay và kỹ thuật xoay thân người, không dùng bàn xoay, sản phẩm được phơi và nung lộ thiên. Việc UNESCO ghi danh di sản năm 2022 là niềm tự hào, đồng thời đặt ra trách nhiệm rất lớn trong việc bảo vệ, truyền bá và phát huy các giá trị di sản.

Tỉnh Khánh Hòa xác định, bảo vệ di sản không chỉ là giữ lại kỹ thuật hay sản phẩm, mà trước hết là giữ được cộng đồng, nghệ nhân, tri thức và tạo điều kiện để nghề tiếp tục được thực hành trong đời sống. Bảo tồn phải gắn với sinh kế, nếu người làm nghề không có thu nhập ổn định, sản phẩm không có thị trường, thế hệ trẻ không nhìn thấy tương lai từ nghề truyền thống thì việc trao truyền và duy trì di sản sẽ gặp nhiều khó khăn.

Du khách trải nghiệm làm gốm cùng nghệ nhân. (Ảnh: X.H)

Tỉnh mong muốn cùng người dân nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường, kết nối với du lịch và các ngành công nghiệp văn hóa, để người làm gốm sống được bằng chính nghề truyền thống.

Sau 4 năm kể từ khi Nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh, công tác bảo vệ di sản đã đạt được nhiều kết quả. Tỉnh đã quy hoạch 5ha mỏ đất sét sông Quao và 1ha khu vực khai thác cát, bãi nung để bảo đảm nguồn nguyên liệu nguyên bản.

Các lớp dạy nghề, hội thi tay nghề được mở; câu lạc bộ thực hành di sản và câu lạc bộ phụ nữ làm gốm được thành lập; 7 hồ sơ phong tặng nghệ nhân được lập. Hợp tác xã gốm Bàu Trúc ra đời, áp dụng thương mại điện tử, gắn chip NFC, công nghệ thực tế ảo. Lượng du khách đến làng gốm Bàu Trúc tăng từ hơn 11.000 lượt năm 2023 lên hơn 17.000 lượt năm 2025.

Sau 4 năm kể từ khi Nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh, công tác bảo vệ di sản đã đạt nhiều kết quả. (Nguồn: Báo Văn Hóa)

Theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa, từ năm 2022 đến 2025, thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh Khánh Hòa, Sở đã phối hợp với xã Ninh Phước tổ chức 5 lớp truyền dạy nghề gốm tại làng Bàu Trúc với hơn 150 học viên. Hai bên cũng tổ chức hội thi kỹ năng nghề gốm với sự tham gia của 30 nghệ nhân.

Hồ sơ đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú của 7 nghệ nhân làng gốm Bàu Trúc đã được Hội đồng chuyên ngành cấp Bộ thông qua và đang được trình lên Hội đồng cấp Nhà nước.

Năm 2026, xã Ninh Phước thành lập Câu lạc bộ thực hành di sản tại thôn Bàu Trúc với 12 thành viên và tổ chức Lễ hội Gốm Chăm Bàu Trúc lần thứ I. Tỉnh đang triển khai Cuộc thi thiết kế sản phẩm gốm của người Chăm năm 2026.