Đưa ốc hương lên bể, mở hướng nuôi hiệu quả kinh tế cao

Ông Phạm Văn Phương (xã Hải Xuân, tỉnh Ninh Bình) giới thiệu ốc hương thương phẩm từ mô hình nuôi trong bể có mái che.

Mạnh dạn đầu tư, thử nghiệm cách nuôi mới

Năm 2025, nhận thấy tiềm năng của ốc hương thương phẩm và những yêu cầu ngày càng cao đối với việc kiểm soát điều kiện nuôi, ông Phạm Văn Phương quyết định đầu tư khoảng 3 tỷ đồng xây dựng hệ thống bể nuôi ốc hương có mái che trên diện tích khoảng 3.500m². Gần 50 bể nuôi được thiết kế, xây dựng đồng bộ, tạo điều kiện để gia đình chủ động trong từng khâu từ ương dưỡng con giống đến nuôi thương phẩm.

Sau khi hệ thống bể hoàn thiện, gia đình ông Phương lựa chọn nguồn ốc hương giống từ các cơ sở sản xuất uy tín tại tỉnh Khánh Hòa để đưa về ương dưỡng. Việc lựa chọn con giống được xác định là một trong những yếu tố quan trọng quyết định tỷ lệ sống, tốc độ sinh trưởng và chất lượng ốc hương thương phẩm.

Hệ thống bể nuôi ốc hương có mái che được đầu tư đồng bộ, giúp thuận lợi trong quản lý, chăm sóc.

Ông Phạm Văn Phương, xã Hải Xuân, chia sẻ: Ưu thế rõ nét của mô hình nằm ở khả năng kiểm soát môi trường nuôi. Với ao lót bạt không có mái che, nước trong ao chịu tác động trực tiếp của ánh sáng và thời tiết, dễ phát sinh rong, tảo phát triển, che phủ bề mặt, ảnh hưởng đến chất lượng nước và gây khó khăn cho việc quan sát, theo dõi đàn ốc. Trong khi đó, hệ thống bể có mái che giúp hạn chế ánh sáng trực tiếp, giảm sự phát triển của rong, tảo; bề mặt và cột nước được kiểm soát tốt hơn, thuận lợi cho người nuôi quan sát màu nước, theo dõi hoạt động, sức ăn và quá trình sinh trưởng của ốc hương để kịp thời điều chỉnh các yếu tố môi trường.

Cũng theo ông Phương, việc kiểm soát tốt môi trường cũng góp phần hạn chế những rủi ro trong quá trình nuôi. Đàn ốc sinh trưởng tương đối đồng đều, tỷ lệ hao hụt được kiểm soát, ít phát sinh các vấn đề về bệnh so với những bất lợi thường gặp khi điều kiện môi trường biến động. Khi thu hoạch, ốc hương đạt kích cỡ thương phẩm đồng đều, vỏ sạch, màu sắc và chất lượng bảo đảm, đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Ông Phương kiểm tra, theo dõi độ mặn trong bể, bảo đảm môi trường phù hợp cho ốc hương sinh trưởng.

Việc nuôi trong bể cũng giúp gia đình tiết kiệm lượng nước sử dụng, thuận lợi trong vệ sinh, thay nước và kiểm soát chất lượng nước. Diện tích mỗi bể được bố trí phù hợp, giúp người nuôi dễ theo dõi tình trạng của ốc, phát hiện sớm những biểu hiện bất thường để có biện pháp xử lý.

Sau giai đoạn ương dưỡng, ốc hương được nuôi gối theo từng giai đoạn. Thức ăn chủ yếu là cá tạp, tôm, ngao… được lựa chọn và cung cấp phù hợp với từng thời kỳ sinh trưởng. Trong suốt quá trình nuôi, gia đình thường xuyên theo dõi môi trường nước, sức ăn và tốc độ phát triển của ốc hương để điều chỉnh cách chăm sóc.

Cán bộ Chi cục Thủy sản - Kiểm ngư, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình và chuyên viên Phòng Nông nghiệp và Môi trường xã Hải Xuân, kiểm tra, đánh giá mô hình nuôi ốc hương trong bể có mái che.

Sau khoảng 10 tháng, ốc hương đạt kích cỡ thương phẩm và được thu hoạch, xuất bán. Ngay trong vụ nuôi đầu tiên, gia đình ông Phương thu hoạch khoảng 5 tấn ốc hương. Với giá bán bình quân khoảng 220 nghìn đồng/kg, sau khi trừ các khoản chi phí, lợi nhuận đạt gần 1 tỷ đồng. Kết quả từ vụ nuôi đầu tiên là cơ sở để gia đình ông Phương tiếp tục duy trì, hoàn thiện quy trình sản xuất.

Mở hướng phát triển mới cho nghề nuôi ốc hương vùng ven biển

Hải Xuân là địa phương có thế mạnh về nuôi trồng thủy sản. Hiện toàn xã có khoảng 450ha nuôi trồng thủy sản, trong đó gần 200ha nuôi các đối tượng mặn, lợ như: hàu Thái Bình Dương, ốc hương, cá mú, cá vược, tôm thẻ chân trắng… Riêng đối với ốc hương, hiện trên địa bàn xã có gần 70 hộ nuôi theo hình thức ao lót bạt, với tổng diện tích khoảng 10ha. Đây là hình thức nuôi đã được người dân áp dụng trong thời gian qua, phù hợp với điều kiện sản xuất của vùng ven biển.

Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả sản xuất trên cùng diện tích, việc tìm kiếm, áp dụng những phương thức nuôi mới, phù hợp với điều kiện thực tế đang được người nuôi quan tâm. Mô hình nuôi ốc hương trong bể có mái che của ông Phạm Văn Phương là một cách làm mới tại Hải Xuân, bước đầu cho thấy hiệu quả kinh tế tích cực.

Cán bộ Chi cục Thủy sản - Kiểm ngư kiểm tra nguồn nước đầu vào của mô hình nuôi ốc hương trong bể có mái che.

Ông Phạm Văn Tình, chuyên viên Phòng Nông nghiệp và Môi trường xã Hải Xuân, tỉnh Ninh Bình, cho biết: Địa phương đã nắm tình hình và trao đổi với gia đình ông Phạm Văn Phương trong quá trình triển khai mô hình. Đồng thời phối hợp với cơ quan chuyên môn đánh giá những ưu điểm, hạn chế trong thực tế sản xuất. Trên cơ sở kết quả bước đầu, địa phương sẽ tiếp tục theo dõi, tuyên truyền, giới thiệu mô hình và phối hợp hướng dẫn kỹ thuật để các hộ có nhu cầu có thêm thông tin tham khảo, lựa chọn phương thức nuôi phù hợp với điều kiện sản xuất.

Có thể thấy, tuy mang lại nhiều hiệu quả cao nhưng đây cũng là mô hình có mức đầu tư ban đầu tương đối lớn. Bên cạnh đó, hiệu quả nuôi còn phụ thuộc nhiều vào trình độ kỹ thuật và khả năng kiểm soát các yếu tố môi trường. Người nuôi phải thường xuyên theo dõi độ mặn, nhiệt độ, chất lượng nước, sức ăn và tốc độ sinh trưởng của ốc để kịp thời điều chỉnh trong từng giai đoạn.

Nguồn con giống và thức ăn cũng là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất. Việc lựa chọn con giống không bảo đảm chất lượng hoặc quản lý môi trường không tốt có thể làm gia tăng rủi ro trong quá trình nuôi. Trong khi đó, chi phí vận hành hệ thống bể, thay nước, thức ăn và các yếu tố đầu vào khác cũng cần được tính toán phù hợp với quy mô sản xuất.

Chủ động kiểm soát độ mặn giúp người nuôi kịp thời điều chỉnh môi trường nước trong bể.

Do đó, từ hiệu quả bước đầu của mô hình, việc nhân rộng cần có quá trình theo dõi, đánh giá đầy đủ về năng suất, chi phí đầu tư, chi phí sản xuất và lợi nhuận qua nhiều vụ nuôi. Đây là cơ sở để xác định mức độ phù hợp của mô hình với điều kiện từng khu vực, khả năng đầu tư của người dân và thị trường tiêu thụ, qua đó lựa chọn hướng phát triển phù hợp, hạn chế rủi ro khi mở rộng sản xuất.

Ông Mai Đăng Nhân, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản - Kiểm ngư, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình, cho biết: Để hạn chế rủi ro, người nuôi cần thường xuyên kiểm tra ốc hương và các yếu tố môi trường nước, sử dụng các thiết bị đo thông dụng để theo dõi các chỉ tiêu như độ mặn, nhiệt độ, pH... qua đó, đánh giá tình trạng sinh trưởng, sức ăn của ốc hương và kịp thời phát hiện những biến động bất thường. Khi môi trường có biến động, người nuôi cần có biện pháp xử lý phù hợp, sử dụng các chế phẩm sinh học, thuốc, hóa chất được phép theo quy định của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhằm đưa các yếu tố môi trường về ngưỡng phù hợp. Thời gian tới, Chi cục Thủy sản - Kiểm ngư sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan theo dõi, đánh giá hiệu quả mô hình, hướng dẫn kỹ thuật và tham mưu các giải pháp phù hợp. Chi cục cũng khuyến cáo người dân không nên nuôi ồ ạt, nuôi tự phát, cần tuân thủ theo định hướng của địa phương nhằm phát triển nuôi ốc hương thương phẩm hiệu quả, bền vững.

Hệ thống bể có mái che tạo thuận lợi cho việc theo dõi quá trình sinh trưởng của ốc hương.

Đưa ốc hương vào hệ thống bể có mái che cho thấy khả năng chuyển từ phương thức sản xuất phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên sang cách nuôi có mức độ kiểm soát cao hơn. Vì vậy, nếu tiếp tục được hoàn thiện về kỹ thuật và tổ chức sản xuất, mô hình này có thêm cơ sở để trở thành một lựa chọn mới cho người nuôi ốc hương tại các vùng ven biển của tỉnh.