Đưa pháp luật đến gần người dân vùng cao

Báo cáo viên tuyên truyền tại thôn Làng Chùa, xã Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang. Ảnh: Thanh Trang

Tuyên truyền những điều người dân đang cần

Những ngày cuối tháng 9, Sở Tư pháp tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức tuyên truyền pháp luật lưu động gắn với thi tìm hiểu pháp luật tại 10 thôn của xã Lâm Bình, thu hút 655 lượt người dân tham gia. Hoạt động được triển khai trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số & miền núi (DTTS & MN) năm 2026.

Nội dung phổ biến được lựa chọn khá sát với những vấn đề người dân có thể gặp trong đời sống và sản xuất. Báo cáo viên tập trung giới thiệu các quy định về trật tự, an toàn giao thông; bảo vệ môi trường; an ninh mạng, an toàn thông tin mạng; bảo vệ dữ liệu cá nhân; phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao; nhận diện và phòng ngừa lừa đảo trên không gian mạng.

Cùng với đó, người dân được hướng dẫn thực hiện một số thủ tục hành chính trong lĩnh vực hộ tịch, đất đai theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp; được tuyên truyền, phổ biến một số chế độ, chính sách của Hội đồng nhân dân (HĐND), Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh có liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích và đời sống.

Điểm đáng chú ý là việc phổ biến pháp luật không dừng ở truyền đạt một chiều. Chương trình tại Lâm Bình được tổ chức gắn với thi tìm hiểu pháp luật, qua đó tạo điều kiện để người dân trực tiếp tương tác với nội dung được phổ biến. Những quy định vốn có thể khô khan được chuyển thành câu hỏi, tình huống gần gũi, giúp người dân dễ tiếp nhận và ghi nhớ hơn.

Tuy nhiên, thực tế ở vùng cao cũng cho thấy, hiệu quả PBGDPL không chỉ phụ thuộc vào nội dung tuyên truyền mà còn ở khả năng đưa thông tin đến đúng người, bằng cách thức phù hợp với đặc điểm địa bàn và thói quen tiếp nhận thông tin của người dân.

Từ thực tế tại Lũng Cú, ông Dương Ngọc Đức - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Lũng Cú - cho biết, một bộ phận người dân, nhất là người lớn tuổi, vẫn quen tiếp nhận thông tin trực tiếp qua cán bộ thôn, người có uy tín hoặc các buổi sinh hoạt cộng đồng. Vì vậy, bên cạnh ứng dụng công nghệ số, địa phương cần tiếp tục phát huy vai trò của đội ngũ ở cơ sở, tăng tài liệu ngắn gọn, trực quan, có thể sử dụng song ngữ và lựa chọn thời điểm, địa điểm tuyên truyền phù hợp với sinh hoạt của người dân.

Theo ông, khi thông tin pháp luật được chuyển tải bằng cách phù hợp với phong tục, tập quán địa phương, khả năng tiếp nhận và ghi nhớ của người dân sẽ cao hơn. Đây cũng là yếu tố quan trọng để pháp luật thực sự đi vào đời sống, thay vì chỉ dừng lại ở việc phổ biến văn bản.

Những vấn đề được đặt ra từ cơ sở cho thấy, PBGDPL chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi nội dung và phương thức tuyên truyền được thiết kế phù hợp với nhu cầu, điều kiện tiếp nhận của người dân, thay vì áp dụng một cách thức chung cho mọi địa bàn.

Đây cũng là định hướng mà tỉnh Tuyên Quang xác định trong Kế hoạch công tác PBGDPL, hòa giải ở cơ sở, chuẩn tiếp cận pháp luật năm 2026. Tỉnh yêu cầu công tác này phải được triển khai đồng bộ, thực chất, hiệu quả; chú trọng đổi mới nội dung, phương thức thực hiện, tăng cường ứng dụng chuyển đổi số và nhân rộng những mô hình, cách làm phù hợp.

Đáng chú ý, tỉnh đặt yêu cầu nghiên cứu hình thức tuyên truyền pháp luật song ngữ, phù hợp với vùng đồng bào DTTS và tính đến yếu tố truyền thống, văn hóa của từng địa phương. Đây là hướng tiếp cận cần thiết đối với địa bàn rộng, đông đồng bào DTTS và điều kiện tiếp cận thông tin pháp luật giữa các khu vực còn khác nhau.

Ở cấp cơ sở, các nội dung liên quan trực tiếp đến cuộc sống như đất đai, hôn nhân và gia đình, hộ tịch, khiếu nại, tố cáo, an ninh trật tự, phòng, chống tảo hôn... cũng được xác định là những nội dung trọng tâm cần tuyên truyền tới người dân.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Lũng Cú Dương Ngọc Đức:  Khi thông tin pháp luật được chuyển tải bằng cách phù hợp với phong tục, tập quán địa phương, khả năng tiếp nhận và ghi nhớ của người dân sẽ cao hơn. Ảnh: THANH TRANG

Từ thôn bản đến môi trường số

Bên cạnh hình thức tuyên truyền trực tiếp tại cơ sở, Tuyên Quang đang đẩy mạnh chuyển đổi số trong PBGDPL. Tháng 5/2026, tỉnh ban hành Kế hoạch triển khai Đề án “Chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật giai đoạn 2025-2030”, với mục tiêu đổi mới toàn diện hoạt động PBGDPL, nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật, tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin pháp luật thuận lợi, nhanh chóng, chính xác, dễ hiểu và dễ áp dụng.

Việc chuyển đổi số cũng được thể hiện qua những mô hình cụ thể. Trong tháng 4/2026, Sở Tư pháp chủ trì, phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức Cuộc thi tìm hiểu pháp luật trực tuyến cho học sinh, học viên tại 28 trường THPT và Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên thuộc vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn và khu vực biên giới.

Trải qua 3 tuần thi, cuộc thi thu hút 16.466 lượt người tham gia với 21.095 lượt thi. Kết thúc cuộc thi, Ban Tổ chức trao giải cho 33 cá nhân có số điểm cao nhất, thời gian thi ngắn nhất và 2 tập thể trường; tổng giá trị giải thưởng 34,5 triệu đồng.

Những con số này cho thấy, cùng với việc đưa báo cáo viên về tận thôn bản, hình thức trực tuyến đang mở thêm một kênh để pháp luật tiếp cận những nhóm đối tượng khác nhau. Hai phương thức không thay thế mà bổ trợ cho nhau: tuyên truyền trực tiếp phù hợp với những vấn đề cần trao đổi, hướng dẫn cụ thể; trong khi nền tảng số giúp mở rộng phạm vi tiếp cận và tạo điều kiện để người dân chủ động tìm hiểu pháp luật.

Yêu cầu đổi mới phương thức PBGDPL cũng được lãnh đạo ngành Tư pháp tỉnh Tuyên Quang nhấn mạnh trong quá trình triển khai các luật mới.

Theo đó, tại Hội nghị triển khai các luật được thông qua tại kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, bà Vũ Thị Như Trang  - Phó Giám đốc Sở Tư pháp, Phó Chủ tịch Hội đồng phối hợp PBGDPL tỉnh - đề nghị các báo cáo viên pháp luật tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật; trong đó tập trung ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác PBGDPL nhằm thu hút đông đảo cán bộ, công chức, viên chức và nhân dân ở cơ sở, góp phần đưa pháp luật vào đời sống.

Cùng với đổi mới nội dung và phương thức, Tuyên Quang cũng đã cụ thể hóa nguồn lực dành cho công tác PBGDPL và hòa giải ở cơ sở. HĐND tỉnh thông qua Nghị quyết số 09/2026/NQ-HĐND, quy định mức chi cụ thể cho công tác PBGDPL, chuẩn tiếp cận pháp luật và hòa giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh.

Đáng chú ý, Nghị quyết quy định báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật khi thực hiện PBGDPL cho các đối tượng đặc thù, trong đó có người DTTS và người khuyết tật, được hưởng thêm 20% mức thù lao. Quy định này góp phần tạo thêm điều kiện để hoạt động tuyên truyền pháp luật tới các nhóm đối tượng đặc thù được triển khai phù hợp và hiệu quả hơn.

Có thể  thấy, đổi mới nội dung, phương thức và tăng khả năng tiếp cận đang giúp công tác PBGDPL ở Tuyên Quang tiến gần hơn đến mục tiêu quan trọng: để người dân không chỉ được nghe pháp luật, mà còn hiểu, nhớ và biết vận dụng pháp luật trong đời sống./.