Phân luồng sau THCS từ lựa chọn học nghề

Lớp đào tạo nghề kỹ thuật chế biến món ăn tại Trung tâm GDNN-GDTX Hải Hậu (Ảnh: ITN).

Sau khi hoàn thành chương trình THCS, học sinh có nhiều lựa chọn cho chặng đường tiếp theo. Bên cạnh học THPT, học sinh có thể theo học chương trình giáo dục thường xuyên cấp THPT và đồng thời học nghề trình độ trung cấp tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Mở rộng mô hình học văn hóa kết hợp học nghề

Tại Ninh Bình, mô hình này đang được tổ chức thông qua hệ thống các trung tâm GDNN-GDTX. Năm học 2025 - 2026, toàn tỉnh có 23 trung tâm với 619 lớp và 25.838 học viên. Các trung tâm liên kết với 13 trường cao đẳng, trung cấp trong tỉnh và 18 trường ngoài tỉnh để tổ chức các chương trình giáo dục nghề nghiệp. Riêng năm học 2025 - 2026, tuyển sinh đào tạo liên kết đạt 10.513 học sinh ở 18 ngành nghề, chương trình đào tạo.

Đây là một trong những cách tổ chức nhằm thực hiện phân luồng học sinh sau THCS, đồng thời tạo điều kiện để người học không phải lựa chọn giữa việc tiếp tục học văn hóa và học nghề.

Tại Trung tâm GDNN-GDTX Hải Hậu, năm học 2025 - 2026 có 741 học sinh được tuyển sinh. Trong số này, 71 học sinh theo học chương trình văn hóa GDTX cấp THPT, còn 670 học sinh học văn hóa kết hợp trung cấp nghề. Trung tâm liên kết với 6 trường cao đẳng, trung cấp để tổ chức 17 lớp trung cấp nghề cho nhóm học sinh này.

Các ngành nghề khá đa dạng, từ công nghệ kỹ thuật nhiệt, may và thiết kế thời trang, điện công nghiệp, công nghệ ô tô đến công nghệ thông tin, chăm sóc sắc đẹp, hướng dẫn du lịch và thương mại điện tử. Cơ cấu đào tạo nghề không còn giới hạn ở những nghề kỹ thuật truyền thống mà đã mở rộng sang các nhóm nghề dịch vụ, công nghệ và kinh tế số.

Điểm quan trọng của mô hình là thời gian học được bố trí để học sinh có thể thực hiện song song hai chương trình. Theo thông tin của ngành giáo dục, thời gian đào tạo nghề được tổ chức linh hoạt, khoảng 3 buổi mỗi tuần trong năm học và tăng cường vào thời gian nghỉ hè, cho phép học sinh tiếp tục chương trình văn hóa trong khi hoàn thành chương trình trung cấp nghề.

Chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 GDTX cấp THPT năm học 2026 - 2027 của Trung tâm GDNN-GDTX Kim Bảng là 315 học sinh.

Ở Trung tâm GDNN-GDTX Kim Bảng, chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 GDTX cấp THPT năm học 2026 - 2027 là 315 học sinh. Học sinh theo học tại trung tâm được học chương trình GDTX cấp THPT, dự thi tốt nghiệp THPT và tham gia tuyển sinh đại học theo quy định; đồng thời có thể đăng ký học nghề trình độ trung cấp và được hỗ trợ 100% học phí theo quy định.

Hướng nghiệp để chọn đúng đường

Học nghề sau THCS không đồng nghĩa với việc người học phải chấm dứt con đường học tập văn hóa. Đây là điểm cần được làm rõ trong công tác tư vấn hướng nghiệp, bởi lựa chọn nghề nghiệp ở tuổi 15 - 16 thường chịu tác động lớn từ thông tin của gia đình, nhà trường và xã hội.

Thực tế tại các trường THCS cho thấy hoạt động hướng nghiệp đang được triển khai bằng nhiều hình thức như tư vấn tuyển sinh, trải nghiệm tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giới thiệu ngành nghề và thông tin về nhu cầu lao động. Việc học sinh được tiếp xúc trực tiếp với môi trường đào tạo nghề giúp các em có thêm thông tin trước khi lựa chọn.

Tuy nhiên, hướng nghiệp không nên chỉ dừng ở việc giới thiệu trường hay ngành nghề. Học sinh cần biết một nghề đòi hỏi những năng lực nào, thời gian đào tạo bao lâu, sau khi tốt nghiệp có những vị trí việc làm nào và có thể học tiếp lên trình độ cao hơn hay không.

Đối với phụ huynh, thông tin cũng cần được nhìn đầy đủ hơn. Một học sinh lựa chọn học nghề không có nghĩa là lựa chọn con đường học tập thấp hơn. Vấn đề quan trọng là chương trình đào tạo có phù hợp với năng lực, sở thích và điều kiện của người học hay không; ngành nghề có cơ hội việc làm hay không; chất lượng đào tạo và điều kiện thực hành có đáp ứng yêu cầu hay không.

Năm học 2026 - 2027, toàn tỉnh Ninh Bình được giao chỉ tiêu tuyển sinh 7.577 học viên lớp 10 GDTX cấp THPT.

Theo số liệu của Sở GD&ĐT tỉnh Ninh Bình, trong 3 năm học gần đây, tổng số học sinh tuyển sinh đào tạo liên kết đạt 29.572 người, riêng năm học 2025 - 2026 là 10.513 người. Tuy nhiên, quy mô tuyển sinh chỉ phản ánh một phần kết quả. Chất lượng của mô hình còn cần được đánh giá qua tỉ lệ học sinh hoàn thành chương trình, được cấp bằng, tiếp tục học lên hoặc tìm được việc làm phù hợp sau đào tạo.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra với các trung tâm GDNN-GDTX và cơ sở giáo dục nghề nghiệp liên kết. Ngành giáo dục yêu cầu lựa chọn đối tác phù hợp, bảo đảm đội ngũ nhà giáo, thiết bị thực hành, điều kiện đào tạo và quản lý người học theo quy định. Đồng thời, ngành nghề đào tạo cần được rà soát theo năng lực của học sinh và nhu cầu tuyển dụng.

Trong năm học 2026 - 2027, toàn tỉnh được giao chỉ tiêu tuyển sinh 7.577 học viên lớp 10 GDTX cấp THPT. Các trung tâm đang tiếp tục triển khai tư vấn tuyển sinh, trong đó có nội dung giới thiệu lựa chọn học văn hóa kết hợp học nghề.

Học văn hóa kết hợp học nghề chỉ thực sự hiệu quả khi học sinh được bảo đảm kiến thức phổ thông, đào tạo nghề bài bản và có thể vận dụng kỹ năng sau tốt nghiệp. Vì vậy, hướng nghiệp sau THCS cần giúp các em hiểu rõ năng lực, sở thích và cơ hội việc làm để lựa chọn con đường phù hợp.