Đưa thể chế trở thành 'đột phá của đột phá'

Toàn cảnh một phiên họp của Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV. Ảnh: quang vinh

Chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển

Đổi mới tư duy xây dựng pháp luật là việc chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, coi thể chế là động lực, không phải rào cản. Đột phá về thể chế được xác định là “chìa khóa” để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững và hội nhập quốc tế của Việt Nam trong giai đoạn mới. Tinh thần xuyên suốt của nhiệm kỳ Đại hội XIV là: Tự chủ chiến lược, nắm chắc thời cơ, chung sức đồng lòng, vượt qua mọi thách thức, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển; biến ý chí thành hành động, biến quyết sách thành kết quả cụ thể; nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm quyết liệt, làm đến cùng và làm hiệu quả. Trong đó tinh thần “đổi mới” là yêu cầu mang tính thời đại. Điều đó được Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh rằng: Không đổi mới, cải cách thì không thể bứt phá, không thể cạnh tranh, không thể phát triển. Phải tiếp tục đổi mới tư duy, đổi mới mô hình phát triển, mô hình tăng trưởng, đổi mới biện pháp tổ chức thực hiện, để đường lối đúng trở thành kết quả cụ thể trong cuộc sống.

Bởi thế trong 3 đột phá chiến lược thì việc đưa thể chế - đột phá đầu tiên trở thành “đột phá của đột phá” là chủ trương chiến lược; xem hoàn thiện thể chế, pháp luật là nền tảng, động lực khơi thông nguồn lực, dẫn dắt các đột phá về hạ tầng và nhân lực. Nếu không có thể chế dẫn dắt, kiến tạo mang tính mở đường thì 2 đột phá còn lại khó có thể khơi thông. Bởi lâu nay thể chế đang được coi là điểm nghẽn của điểm nghẽn. Nếu được khơi thông về thể chế, “luồng phát triển” sẽ được khơi thông, tạo nên sự bứt phá, bứt tốc của một đất nước với khát vọng phồn thịnh, hạnh phúc được Đại hội XIV đề ra.

Nghị quyết Đại hội XIV đã xác định rõ các định hướng chiến lược lớn. Đó là: tiếp tục xây dựng và hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững đất nước. Trong đó thể chế chính trị là then chốt, thể chế kinh tế là trọng tâm, các thể chế khác là rất quan trọng. Xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính; phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam; xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, ngang tầm khu vực và thế giới; đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; quản lý phát triển xã hội bền vững, bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, chăm lo đời sống nhân dân; quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu; tăng cường quốc phòng, an ninh, xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; đẩy mạnh triển khai đồng bộ, sáng tạo hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế sâu rộng, toàn diện, hiệu quả; phát huy mạnh mẽ vai trò chủ thể của nhân dân, dân chủ xã hội chủ nghĩa, sức mạnh của nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc; tiếp tục đẩy mạnh xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; tiếp tục đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong sạch, vững mạnh toàn diện, nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng.

Toàn bộ những định hướng đó phải được chuyển hóa thành hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi và ổn định. Vì thế quán triệt tinh thần Đại hội, để đưa Nghị quyết vào cuộc sống, trong bài viết với tiêu đề: “Quốc hội quyết tâm thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng - đưa chủ trương của Đảng nhanh chóng đi vào cuộc sống”, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh: Quốc hội xác định rõ chất lượng và tiến độ thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV chính là thước đo quan trọng nhất để đánh giá hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Quốc hội trong nhiệm kỳ tới. Mọi chương trình xây dựng luật, pháp lệnh, nghị quyết; mọi quyết định về phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước, đầu tư công, quốc phòng, an ninh, đối ngoại đều phải phục vụ trực tiếp cho việc thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ mà Đại hội XIV đã đề ra.

Biến chủ trương của Đảng thành pháp luật của Nhà nước

Ông Nguyễn Túc, Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam cho rằng, vấn đề đầu tiên trong 3 đột phá chiến lược cần giải quyết đó chính là vấn đề thể chế. Bởi chủ trương của Đảng muốn thực hiện được trong cuộc sống cần được Quốc hội thể chế thành pháp luật thì mới triển khai thực hiện được.

“Chúng ta đang ở thời kỳ phát triển, nhưng nhiều luật chưa phù hợp với tình hình hiện nay. Vậy làm sao để thể chế phù hợp với chủ trương đường lối của Đảng để có thể đưa Nghị quyết Đại hội XIV nhanh chóng đi vào cuộc sống, và thể chế phải tháo gỡ được các điểm nghẽn hiện nay” - ông Nguyễn Túc nhấn mạnh, đồng thời nêu ví dụ, trước đây chủ trương đào tạo cán bộ rất quan trọng nhưng chúng ta lại chưa khuyến khích được nhiều nhân tài. Còn hiện nay chủ trương của Đảng là khuyến khích nhân tài và có một loạt chủ trương. Hay các thành phố lớn với các cơ chế đặc thù như Hà Nội, TPHCM có chủ trương và ban hành chính sách người có thực tài được trả lương cao gấp nhiều lần mức lương cơ bản hiện nay. Trong khi đó đây là những vấn đề mà pháp luật chưa cho phép. Do đó, Quốc hội phải triển khai nhanh, biến các đường lối, chủ trương của Đảng, thể chế thành pháp luật để thực hiện. Có như vậy mới đưa nghị quyết Đại hội XIV đi vào trong thực tiễn cuộc sống.

Ông Lê Việt Trường, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, an ninh của Quốc hội (nay là Ủy ban Quốc phòng, an ninh và Đối ngoại) cho hay, Đảng lãnh đạo bằng đường lối. Đường lối chủ trương đã rõ, bây giờ Quốc hội phải có chương trình hành động, nhanh chóng xây dựng một chương trình xây dựng pháp luật cho toàn nhiệm kỳ trình Bộ Chính trị xem xét. Qua đó biến các chính sách lớn của Đảng trở thành pháp luật của Nhà nước.

Từ kinh nghiệm làm công tác xây dựng pháp luật trong nhiều năm, ông Lê Việt Trường phân tích: Chúng ta tập trung xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, quản lý Nhà nước và xã hội bằng pháp luật. Do đó pháp luật phải thể chế hóa chủ trương Nghị quyết của Đại hội thành pháp luật. Nếu không Nghị quyết chỉ…nằm trên giấy. Cho nên thể chế phải trở thành “đột phá của đột phá”, phải mở đường, khơi thông, tháo gỡ các hạn chế vướng mắc về thể chế hiện nay để đảm bảo guồng máy hoạt động.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ trong bài viết với tiêu đề: “Quốc hội quyết tâm thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng - đưa chủ trương của Đảng nhanh chóng đi vào cuộc sống”: Đảng bộ Quốc hội xác định một số nhiệm vụ trọng tâm cần tiếp tục thực hiện hiệu quả sau Đại hội XIV của Đảng như: bám sát định hướng, chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị và Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng để xây dựng và tổ chức thực hiện có hiệu quả Chương trình hành động của Đảng ủy Quốc hội, Chương trình lập pháp toàn khóa và Chương trình giám sát toàn khóa của Quốc hội khóa XVI; tăng cường giám sát, kiểm tra việc thể chế hóa và thực hiện các nghị quyết, chủ trương của Đảng; hoàn thiện thể chế phát triển và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa lấy thực thi làm thước đo”. Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy lập pháp, theo hướng kiến tạo và dẫn dắt phát triển; thúc đẩy đột phá chiến lược, kiến tạo hệ sinh thái phát triển mới; tập trung hoàn thiện, đồng bộ thể chế để phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Hoài Vũ