Đưa thương mại điện tử về xã, mở rộng thị trường cho hàng Việt

Chiều 11/11, tại Hà Nội, Bộ Công thương tổ chức Hội nghị trực tiếp và trực tuyến "Xã thương mại điện tử toàn quốc: Công thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số”.

Thu hẹp khoảng cách phát triển thương mại điện tử

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Việt Sơn cho biết, theo Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030 được phê duyệt tại Quyết định số 1568/QĐ-BCT ngày 3/6/2025, Bộ Công thương đặt mục tiêu đến năm 2030 có 60% doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trên nền tảng thương mại điện tử; 60% số xã và đơn vị hành chính tương đương có thương nhân bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trực tuyến.

Cùng với đó, phấn đấu đào tạo 1 triệu lượt doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, cá nhân, cán bộ quản lý nhà nước và sinh viên về kỹ năng ứng dụng thương mại điện tử. Các địa phương ngoài Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh được kỳ vọng chiếm 50% giá trị giao dịch thương mại điện tử B2C của cả nước.

Hành lang pháp lý cho lĩnh vực này cũng từng bước được hoàn thiện. Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Đáng chú ý, Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg đưa việc triển khai hiệu quả hoạt động thương mại điện tử thành một nội dung trong Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới. Theo Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, lần đầu tiên cấp xã có trách nhiệm gắn với việc đo lường hoạt động thương mại điện tử trên địa bàn.

Quang cảnh cuộc họp. Ảnh: Phúc Hậu

Thực tế, thị trường thương mại điện tử Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực. Theo Cục Thương mại điện tử, năm 2025, quy mô thị trường đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5%, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Trong 10 tháng năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 6.618,9 nghìn tỷ đồng, tăng 13,5%.

Tuy nhiên, sự phát triển giữa các địa phương còn chênh lệch đáng kể. Theo Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, đến năm 2025, tỷ lệ giữa Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh với các địa phương còn lại vẫn ở mức 70-30. Chỉ số Thương mại điện tử năm 2026 ghi nhận TP. Hồ Chí Minh đạt 91,1 điểm, Hà Nội đạt 87,5 điểm, trong khi mức trung bình cả nước là 15,8 điểm.

Khoảng cách này cũng thể hiện ở năng lực triển khai tại cấp cơ sở. Qua rà soát cổng thông tin chính quyền cấp xã, với dữ liệu chốt ngày 4/11/2026, trong 2.497 xã, phường đủ dữ liệu, có 587 xã tổ chức hoạt động về thương mại điện tử, nhưng chỉ 178 xã, tương đương 7,1%, công bố kết quả. Đáng chú ý, chỉ 18 xã nêu được các thông tin cụ thể như số đơn hàng, doanh thu hoặc số hộ kinh doanh tham gia.

Lấy đơn hàng, doanh thu làm thước đo

Một số mô hình thí điểm đã bước đầu ghi nhận kết quả tích cực. Theo số liệu TikTok Shop công bố đến ngày 31/10, tại xã Bình Lư (Lai Châu), có 20 nhà bán hàng được đào tạo, trong đó 8 người có khả năng kinh doanh độc lập, với 9.324 đơn hàng. Tại xã Phượng Dực (Hà Nội), 80 nhà bán hàng được đào tạo, 42 người có khả năng kinh doanh độc lập, ghi nhận 73.070 đơn hàng. Còn tại xã Chợ Lách (Vĩnh Long), có 66 nhà bán hàng được đào tạo, 50 người có khả năng kinh doanh độc lập, với 81.521 đơn hàng.

Theo đại diện TikTok Shop, mô hình “xã, phường thương mại điện tử” được triển khai thí điểm từ tháng 1/2026, hướng tới hỗ trợ người dân đưa sản phẩm lên các nền tảng trực tuyến, từng bước hình thành kỹ năng kinh doanh độc lập.

Ở phạm vi rộng hơn, bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử cho biết, Cục đang tập trung phát triển các ngành hàng chủ lực, kết nối vùng để quảng bá, tiêu thụ nông sản, sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương.

Thông qua chương trình liên kết vùng tại Đồng Tháp, gần 1.000 sản phẩm OCOP đã được tiêu thụ, ghi nhận gần 5 triệu lượt tiếp cận sản phẩm trong 3 ngày tổ chức sự kiện. Riêng sản phẩm dứa tiêu thụ hơn 3,5 tấn chỉ trong 90 phút bán hàng trực tuyến.

Trong năm 2026, gần 20 Sở Công thương đã ký kết hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ số, dịch vụ thương mại điện tử và tổ chức tài chính. Hơn 40 chương trình, lớp tập huấn được tổ chức, hỗ trợ gần 1.000 nhà bán hàng thực hành trên nền tảng số. Gần 100 phiên livestream có sự tham gia của Cục đã góp phần tạo thêm hơn 8.500 đơn hàng.

Mô hình xã thương mại điện tử tại Bình Lư, Lai Châu. Ảnh: VTV.vn

Dù vậy, quá trình triển khai tại cơ sở vẫn đối mặt với nhiều khó khăn: Kỹ năng kinh doanh trực tuyến của người dân còn hạn chế; hoạt động đào tạo ở một số nơi thiếu thực hành và theo dõi sau tập huấn. Nhiều sản phẩm địa phương chưa được chuẩn hóa thông tin, hình ảnh, nguồn gốc; nguồn cung thiếu ổn định, trong khi chi phí logistics, đặc biệt là giao nhận chặng đầu tại các xã vùng cao, còn là trở ngại...

Để khắc phục những hạn chế này, Bộ Công thương xác định bốn định hướng trọng tâm gồm: hoàn thiện hệ sinh thái thương mại điện tử đồng bộ, an toàn; tăng cường liên kết vùng, mở rộng thị trường tiêu thụ hàng Việt; đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số và thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới.

Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn đề nghị Cục Thương mại điện tử hướng dẫn chính sách, thống kê và khai thác dữ liệu; các Sở Công Thương xây dựng chỉ tiêu phù hợp với từng nhóm xã. Chính quyền cấp xã cần xác định đầu mối phụ trách, lựa chọn sản phẩm có lợi thế và đối tượng ưu tiên. Đồng thời, các nền tảng, doanh nghiệp, hiệp hội phối hợp đào tạo kỹ năng kinh doanh trực tuyến, kết nối tiêu thụ sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương, bảo đảm an toàn giao dịch và cải thiện dịch vụ vận chuyển.

Thứ trưởng nhấn mạnh, hiệu quả không chỉ được đánh giá qua số sự kiện hay lượt tập huấn, mà phải căn cứ vào số người bán duy trì hoạt động, doanh thu, đơn hàng thực tế và hiệu quả kinh tế mang lại cho địa phương./.