Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học: Thách thức từ thực tiễn vùng cao

Học sinh Trường PTDTBT THCS Huổi Luông trao đổi với giáo viên tiếng Anh.

Tuy nhiên, tại các tỉnh vùng cao như Lai Châu, quá trình này vẫn đối mặt nhiều khó khăn từ đặc thù học sinh, điều kiện dạy học đến nguồn nhân lực. Dẫu vậy, với nhiều nỗ lực chung việc dạy và học đã có nhiều tín hiệu tích cực.

Học sinh vùng cao và “ba lớp ngôn ngữ”

Lai Châu là tỉnh có tỷ lệ học sinh dân tộc thiểu số cao. Ở nhiều xã vùng sâu, xa, tiếng mẹ đẻ vẫn là ngôn ngữ giao tiếp chính trong gia đình và cộng đồng. Khi bước vào trường học, học sinh bắt đầu làm quen với tiếng Việt - ngôn ngữ chính của chương trình giáo dục phổ thông. Và giờ đây, các em tiếp tục học thêm tiếng Anh từ bậc tiểu học. Điều này khiến nhiều lớp học ở vùng cao trở thành nơi tồn tại song song nhiều ngôn ngữ.

Cô Lý Thị Mai Hương - giáo viên tiếng Anh, Trường PTDTBT Tiểu học Mù Sang, xã Dào San, tỉnh Lai Châu, cho biết việc dạy ngoại ngữ cho học sinh vùng cao cần có phương pháp đặc thù. “Nhà trường thực hiện giảng dạy tiếng Anh cho học sinh từ lớp 3 trở lên. Tuy nhiên, không ít học sinh khi vào lớp 3 vẫn hạn chế tiếng Việt. Vì vậy khi học tiếng Anh, giáo viên phải giải thích chậm, kết hợp hình ảnh, trò chơi, thậm chí minh họa trực quan để các em hiểu. Nếu dạy theo cách thông thường sẽ khó đạt hiệu quả”, cô Hương chia sẻ.

Theo cô Hương, học sinh vùng cao thường có sự hứng thú với các hoạt động học tập sinh động. Tuy nhiên, trở ngại lớn là các em ít có môi trường sử dụng tiếng Anh ngoài giờ học. “Ở nhiều bản làng, điều kiện tiếp cận Internet chưa ổn định, các em cũng ít có cơ hội tiếp xúc với tiếng Anh qua các hoạt động ngoại khóa hoặc môi trường giao tiếp. Vì vậy, việc tạo môi trường học tập trong trường học rất quan trọng”, cô nói.

Không chỉ giáo viên tiếng Anh, nhiều giáo viên tại các trường vùng cao cũng nhận thấy việc học ngoại ngữ hiệu quả cần được xây dựng trên nền tảng ngôn ngữ vững chắc.

Ông Mai Anh Thăng - Hiệu trưởng Trường PTDTBT Tiểu học Mù Sang, cho biết: “Học sinh dân tộc thiểu số thường sử dụng tiếng mẹ đẻ, sau đó học tiếng Việt rồi mới tiếp cận tiếng Anh. Việc chuyển đổi qua nhiều ngôn ngữ khiến các em gặp khó khăn trong hiểu bài và tiếp thu kiến thức. Bên cạnh rào cản ngôn ngữ, việc học tiếng Anh ở vùng cao còn chịu tác động của nhiều yếu tố khác như điều kiện học tập, tâm lý học sinh và sự quan tâm của phụ huynh”.

Còn thầy Lò Văn Dinh - giáo viên Trường PTDTBT Tiểu học và THCS Nậm Ban, xã Pa Tần, bày tỏ: “Chủ trương nâng cao năng lực ngoại ngữ rất cần thiết. Nhưng với học sinh dân tộc thiểu số, việc tăng cường tiếng Việt trước khi học sâu tiếng Anh là yếu tố quan trọng. Nếu nền tảng chưa vững, học sinh sẽ gặp khó trong quá trình tiếp thu”.

Theo thầy Dinh, nhiều giáo viên hiện nay phải linh hoạt trong phương pháp dạy học, kết hợp vừa củng cố tiếng Việt vừa giới thiệu kiến thức tiếng Anh cơ bản cho học sinh.

Tiết học tiếng Anh của thầy trò Trường PTDTBT THCS Huổi Luông, xã Phong Thổ.

Bài toán nhân lực và cơ sở vật chất

Bên cạnh đặc thù ngôn ngữ của học sinh, vấn đề nhân lực và cơ sở vật chất vẫn là thách thức lớn đối với việc nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Anh tại Lai Châu.

Ông Phạm Quốc Bảo - Hiệu trưởng Trường PTDTBT Tiểu học Nậm Chà, xã Mường Mô, cho biết: “Hiện, nhà trường thiếu giáo viên tiếng Anh so với nhu cầu giảng dạy. Năm học này chúng tôi hợp đồng được một giáo viên, trong khi cần 2 giáo viên mới đảm bảo định mức. Ngoài ra, cơ sở vật chất phục vụ việc học ngoại ngữ ở nhiều nơi còn hạn chế. Phòng học ngoại ngữ, thiết bị nghe, nói, học liệu số… chưa được đầu tư đồng bộ”.

Để khắc phục tình trạng thiếu giáo viên, nhiều trường học đã tổ chức kết nối với các trường có giáo viên hoặc tăng cường giáo viên từ các trường khác đến hỗ trợ. Tuy nhiên, việc giáo viên phải dạy nhiều lớp hoặc di chuyển giữa các điểm trường khiến tổ chức các hoạt động dạy học chuyên sâu gặp khó khăn.

Ông Bùi Văn Nhiệt - Hiệu trưởng Trường PTDTBT Tiểu học Nậm Pì, xã Lê Lợi, cho biết: “Nhà trường hiện được giáo viên trường khác đến để dạy tăng cường môn Tiếng Anh. Do số lượng tiết ít nên chúng tôi bố trí ghép các lớp lại với nhau, tận dụng nhà ăn để mở lớp cho học sinh học tập trung”.

Theo ông Mai Anh Thăng, dạy ngoại ngữ hiệu quả cần có môi trường tương tác. Nhưng thực tế hiện nay, nhiều lớp học vẫn chủ yếu học theo hình thức truyền thống, nhà trường chưa có phòng học tiếng Anh. “Nếu có phòng học bộ môn và thêm thiết bị hỗ trợ như bảng thông minh, phần mềm học ngoại ngữ, tài liệu số, việc tổ chức các hoạt động giao tiếp sẽ thuận lợi hơn”, ông Thăng chia sẻ.

Mới đây, Sở GD&ĐT tỉnh Lai Châu đã thông báo tuyển dụng viên chức cho các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập với tổng số 546 chỉ tiêu ở nhiều cấp học. Trong đó, nhu cầu tuyển dụng đối với môn Tiếng Anh là 88 giáo viên ở cả 3 cấp học.

Tuy nhiên, một vấn đề khác được đặt ra là thu hút giáo viên tiếng Anh về công tác lâu dài tại vùng cao còn gặp khó khăn. Điều kiện sinh hoạt, khoảng cách địa lý và môi trường làm việc là những yếu tố ảnh hưởng đến quyết định của giáo viên trẻ.

Ông Phạm Quốc Bảo bày tỏ: “Hiện nay, nhiều trường thiếu giáo viên tiếng Anh. Nếu không có cơ chế thu hút đặc thù, việc giáo viên vào vùng khó giảng dạy sẽ ngày càng ít đi. Trong trường hợp không tuyển dụng được và không có giáo viên hợp đồng thì việc dạy học, nâng cao năng lực và hướng tới đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ 2 trong trường học sẽ gặp nhiều khó khăn hơn”.

Nỗ lực tạo môi trường học ngoại ngữ theo lộ trình

Theo lãnh đạo ngành Giáo dục Lai Châu, việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là mục tiêu lâu dài, cần triển khai theo lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

Ông Mạc Quang Dũng - Giám đốc Sở GD&ĐT Lai Châu, cho biết ngành Giáo dục địa phương đang từng bước nâng cao chất lượng dạy học ngoại ngữ, trong đó chú trọng phát triển đội ngũ giáo viên và cải thiện điều kiện dạy học. Để triển khai hiệu quả mục tiêu này, cần nâng cao năng lực giáo viên, đầu tư cơ sở vật chất và tạo môi trường học tập phù hợp với học sinh vùng cao.

“Thời gian tới, ngành Giáo dục sẽ tiếp tục thực hiện nhiều giải pháp như tăng cường bồi dưỡng, tuyển dụng giáo viên tiếng Anh, khuyến khích các trường tổ chức hoạt động trải nghiệm bằng tiếng Anh, ứng dụng công nghệ trong dạy học”, ông Dũng chia sẻ.

Bên cạnh sự hỗ trợ từ ngành Giáo dục, nhiều trường học cũng chủ động đổi mới phương pháp dạy học. Tại Trường PTDTBT Tiểu học & THCS Trung Chải (xã Pa Tần), với những thay đổi trong cách tổ chức dạy học, môn Tiếng Anh đang dần có chuyển biến tích cực.

Ông Nguyễn Văn Minh - Hiệu trưởng Trường PTDTBT Tiểu học & THCS Trung Chải, cho biết học sinh của trường chủ yếu là con em đồng bào dân tộc Mảng, Mông nên việc phát âm tiếng Anh ban đầu còn nhiều hạn chế. Để khắc phục khó khăn, nhà trường chỉ đạo tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch bồi dưỡng nghiệp vụ, đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tăng cường hoạt động trải nghiệm. Các buổi sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường được duy trì thường xuyên, giúp giáo viên chia sẻ kinh nghiệm và tháo gỡ khó khăn trong giảng dạy.

Một bước chuyển quan trọng là nhà trường đã bố trí phòng học tiếng Anh với các thiết bị cơ bản phục vụ giảng dạy. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp học sinh tiếp cận môi trường học ngoại ngữ tốt hơn. Nhà trường cũng đa dạng hóa nội dung bài giảng bằng cách lồng ghép các hoạt động như đọc thơ, hát, trò chơi hoặc câu đố bằng tiếng Anh. Qua đó, tạo không khí học tập tích cực, giúp học sinh hứng thú hơn với môn học.

Em Lò Thị Thanh Thủy - học sinh lớp 8B của trường, cho biết: “Việc tham gia Câu lạc bộ tiếng Anh và các sân chơi học tập giúp em tự tin hơn khi sử dụng ngoại ngữ”.

Những nỗ lực này đã góp phần cải thiện dần chất lượng dạy và học tiếng Anh của Trường PTDTBT Tiểu học & THCS Trung Chải. Tỷ lệ học sinh đạt yêu cầu môn học tăng qua từng năm, số học sinh khá, giỏi cũng có xu hướng tăng lên. “Trước đây, nhiều học sinh ngại nói tiếng Anh. Nhưng khi tham gia các hoạt động nhóm hoặc trò chơi ngôn ngữ, các em tự tin hơn. Điều này cho thấy nếu có môi trường phù hợp, học sinh vùng cao hoàn toàn có thể học tốt ngoại ngữ”, ông Nguyễn Văn Minh nói.

Thực tế cho thấy, dù còn nhiều khó khăn, nhưng với sự nỗ lực của các nhà trường, giáo viên và ngành Giáo dục địa phương, việc dạy và học tiếng Anh ở vùng cao đang từng bước chuyển biến. Những thay đổi này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, mà còn mở ra cơ hội để học sinh vùng cao tiếp cận tốt hơn với tri thức và hội nhập.