Dạy học kết nối di sản hình thành văn hóa gìn giữ truyền thống cho thế hệ trẻ

Học sinh tìm hiểu tại Văn Miếu Mao Điền (thành phố Hải Phòng).

Đa dạng hình thức giáo dục

Thời gian qua, Trường trung học cơ sở Tiền An (tỉnh Bắc Ninh) chú trọng thực hiện mô hình “Dạy học kết nối di sản” thông qua các di tích lịch sử, thiết chế văn hóa; được ngành giáo dục lựa chọn dạy tiết học kiểu mẫu về di sản để các cơ sở giáo dục trên địa bàn cùng học tập, chia sẻ kinh nghiệm.

Tiết học được kết nối trực tuyến đến điểm cầu Nhà Chứa quan họ (tại làng Diềm) - một thiết chế văn hóa riêng có của người quan họ, nơi diễn ra các sinh hoạt văn hóa quan họ, giao lưu, truyền dạy, đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân ca quan họ Bắc Ninh.

Cô giáo Đào Thị Lan được phân công thực hiện tiết dạy cùng sự tham gia thuyết minh, thực hành của Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Thềm. Tiết dạy tập trung vào lối ứng xử trong bữa cơm đãi bạn tại ngày hội của người quan họ.

Cùng với giáo viên, nghệ nhân đã giúp học sinh thấy được bữa cơm hội ngộ của người quan họ là nét đẹp trong văn hóa ẩm thực xứ Bắc, đồng thời là một phần văn hóa hành vi quan họ, vừa thể hiện sự lịch thiệp, hào hoa, vừa cho thấy tài nghệ khéo léo, phong cách ứng xử lịch lãm, thái độ khiêm nhường, quý trọng của người quan họ đối với nhau.

Kế hoạch bài dạy của cô giáo chuẩn bị chu đáo, vận dụng các phương pháp kỹ thuật dạy học tích cực, nhất là sự kết nối trực tuyến đã tạo nên sự hứng thú, hấp dẫn cho bài học. Mô hình dạy học mới phát huy tối đa tính chủ động của học sinh trong lĩnh hội tri thức, góp phần đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, nâng cao hiệu quả triển khai nội dung Giáo dục địa phương trong Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018.

Tại tỉnh Phú Thọ, công tác dạy học kết nối di sản cũng được các cơ sở giáo dục chú trọng, gắn giáo dục di sản với chương trình chính khóa. Theo Phó Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở Gia Cẩm Phí Thị Phi Nga, nhà trường chú trọng trang trí, xây dựng các góc trưng bày hoặc không gian văn hóa trong khuôn viên trường để học sinh được tiếp xúc với di sản mỗi ngày. Di sản không chỉ nằm trong sách vở mà hiện hữu qua các bức tranh, hiện vật hoặc các bảng tin giới thiệu về lịch sử địa phương.

Nhà trường duy trì câu lạc bộ hát Xoan, các nghề truyền thống - nơi học sinh có năng khiếu và đam mê được đào tạo bài bản hơn. Đồng thời, tổ chức định kỳ cho học sinh tham quan học tập tại các khu di tích, giúp các em có cái nhìn trực quan và sinh động về những kiến thức lịch sử đã học.

Trong các giờ dạy, giáo viên chủ động tìm điểm giao thoa giữa kiến thức môn học (Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý) với các giá trị di sản địa phương để thiết kế bài giảng hấp dẫn hơn; học sinh được khuyến khích đóng vai người thuyết minh, hướng dẫn viên giới thiệu về di sản, qua đó rèn luyện kỹ năng giao tiếp và sự tự tin.

Em Nguyễn Phạm Bảo Trân, lớp 8 A12 chia sẻ: “Học di sản không khô khan mà là niềm vui, một cách để tìm về cội nguồn. Em luôn hào hứng với các tiết học ngoại khóa, được trực tiếp đến các di tích, nghe nghệ nhân truyền dạy và tự mình thực hành”. Là “Đại sứ nhỏ” của trường, Bảo Trân không ngần ngại biểu diễn, chia sẻ kiến thức về di sản trong các buổi giao lưu.

Tạo thêm không gian sinh hoạt văn hóa

Phó Hiệu trưởng Trường trung học phổ thông Việt Yên số 2 (tỉnh Bắc Ninh) Hoàng Danh Hợi cho rằng, di sản là sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, là bài học đạo đức và lịch sử sống động, giúp học sinh hình thành nhân cách qua trải nghiệm. Vì vậy, thay vì những bài giảng khô khan, học sinh cần được đến tận nơi, nhìn tận mắt và nghe những câu chuyện đằng sau mỗi di tích, hiện vật để cảm thấy tự hào và rung động trước vẻ đẹp quê hương.

Trưởng phòng Giáo dục trung học, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Như Học cho biết, mô hình “Dạy học kết nối di sản” đã khẳng định vai trò trong phát huy phẩm chất và năng lực học sinh, góp phần giáo dục truyền thống, lan tỏa và phát huy vẻ đẹp làn điệu dân ca của quê hương cho thế hệ trẻ. Bên cạnh kết quả đạt được, ngành giáo dục tiếp tục triển khai mô hình trong phạm vi toàn tỉnh ở cấp tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.

Theo Phó Giám đốc Bảo tàng Bắc Ninh số 2 (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh) Nguyễn Văn Luyện, mỗi năm Bảo tàng đón khoảng 100.000 lượt khách, trong đó, khoảng 80% là học sinh các trường trên địa bàn và các tỉnh. Đây không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật, mà còn là không gian học tập thực tế, giúp cụ thể hóa các kiến thức trong sách vở thông qua hoạt động trải nghiệm như: Làm tranh Đông Hồ, các trò chơi dân gian, quy trình đúc đồng, làm gốm đã góp phần hình thành ý thức trách nhiệm trong bảo vệ, phát huy những giá trị di sản.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh Đỗ Tuấn Khoa nêu ý kiến, giáo dục di sản không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục, mà còn là trách nhiệm trọng tâm của ngành văn hóa. Sở thường xuyên cung cấp dữ liệu, thẩm định nội dung để bảo đảm các kiến thức đưa vào trường học chính xác về lịch sử và văn hóa. Đồng thời, ngành văn hóa đang đẩy mạnh số hóa các di tích, hiện vật và tư liệu về dân ca quan họ để tạo các kho học liệu số sinh động, giúp học sinh dễ dàng tra cứu, tìm hiểu di sản thông qua các thiết bị thông minh, phù hợp xu hướng chuyển đổi số.

“Giáo dục di sản không chỉ gói gọn trong nhà trường, mà cần sự đồng hành của gia đình và các nghệ nhân. Trách nhiệm của chính quyền, các cơ quan là tạo ra nhiều hơn nữa các không gian sinh hoạt văn hóa tại địa phương để học sinh thực hành những gì đã học và trở thành những “đại sứ văn hóa…”, Phó Giám đốc Đỗ Tuấn Khoa chia sẻ.

Thứ trưởng Thường trực Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng cho biết, giáo dục di sản là yêu cầu trong tài liệu Giáo dục địa phương, thuộc Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018. Các trường thực hiện kế hoạch giáo dục bảo đảm phù hợp với đội ngũ giáo viên, điều kiện cơ sở vật chất nhằm phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực, thể chất, thẩm mỹ và kỹ năng sống cho học sinh. Đồng thời, tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong dạy học, kiểm tra, đánh giá để đáp ứng yêu cầu chương trình. Các trường cần chủ động lựa chọn các nội dung, chủ đề phù hợp trong tài liệu Giáo dục địa phương đã được phê duyệt, tổ chức điều chỉnh, tích hợp và sử dụng linh hoạt theo đặc điểm văn hóa-xã hội-địa lý của đơn vị hành chính mới sau sắp xếp...