Đưa Việt Nam thành quốc gia biển mạnh: Chuyển từ 'khai thác' sang 'làm chủ' không gian biển bằng công nghệ

​Sáng ngày 21/8, tại tỉnh Khánh Hòa, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tổ chức Hội thảo “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong triển khai Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh”.

Sự kiện nhấn mạnh thông điệp cốt lõi về việc Việt Nam cần một bước chuyển dịch tư duy mang tính lịch sử: từ khai thác biển đơn thuần sang quản trị đại dương hiện đại, từng bước làm chủ biển bằng tri thức, dữ liệu và công nghệ.

​Bước chuyển dịch tư duy chiến lược về không gian biển

​Phát biểu khai mạc hội thảo, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV đã đặt ra yêu cầu mới mang tính chiến lược.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ.

Theo đó, ngành khoa học và công nghệ không chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu hay đóng vai trò là công cụ hỗ trợ khai thác, mà phải trở thành nền tảng quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển quốc gia.

Không gian biển cần phải trở thành không gian phát triển dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo, hướng tới phát triển kinh tế biển xanh, hiện đại, số và bền vững.

​Năm định hướng lớn để "làm chủ" đại dương giai đoạn 2026 - 2030

​Để hiện thực hóa Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 20 của Chính phủ (Nghị quyết số 218/NQ-CP ban hành ngày 07/8/2026), ngành khoa học và công nghệ xác định năm định hướng lớn trong giai đoạn 2026–2030.

​Ưu tiên nền tảng là việc hình thành năng lực nghiên cứu biển mạnh, với chỉ tiêu thiết lập từ 2 đến 3 tổ chức nghiên cứu đạt trình độ dẫn đầu khu vực ASEAN. Gắn liền với mục tiêu này, dữ liệu biển phải được định vị như một loại hạ tầng chiến lược quốc gia, đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ cho hệ thống dữ liệu liên thông, phát triển bản đồ số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào công tác dự báo, cảnh báo.

​Bên cạnh đó, quá trình phát triển yêu cầu sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tâm thế "ứng dụng" sang "làm chủ công nghệ", đặc biệt tập trung vào các công nghệ chiến lược như quan trắc biển, khảo sát biển sâu, thiết bị ngầm, robot biển và nuôi biển công nghiệp.

Mắt xích quan trọng tiếp theo là đưa doanh nghiệp cùng các địa phương ven biển trở thành chủ thể trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trực tiếp tham gia từ khâu xác định bài toán, đồng tài trợ cho đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Hướng đi chốt chặn cho toàn bộ lộ trình này là việc đổi mới toàn diện phương thức tổ chức nhiệm vụ khoa học, tập trung giải quyết các bài toán lớn, mang tính liên ngành, liên vùng với thước đo là những sản phẩm đầu ra rõ ràng và thực chất.

​Khánh Hòa hội tụ nguồn lực trở thành trung tâm khoa học công nghệ biển

​Là địa phương đăng cai tổ chức hội thảo, tỉnh Khánh Hòa được đánh giá là nơi hội tụ đầy đủ các điều kiện thiên thời, địa lợi, nhân hòa để trở thành trung tâm kinh tế, khoa học - công nghệ biển của cả nước.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Thanh Hà cho biết Khánh Hòa sở hữu vị trí chiến lược với 490 km bờ biển, hơn 200 hòn đảo cùng các vịnh nước sâu nổi tiếng như Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh và đặc biệt là huyện đảo Trường Sa. Nơi đây tập trung mạng lưới nghiên cứu và nguồn nhân lực chất lượng cao với các đơn vị hàng đầu như Viện Hải dương học, Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản III và Đại học Nha Trang.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Thanh Hà phát biểu tại hội thảo.. Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ.

​Nền tảng tri thức và điều kiện tự nhiên thuận lợi đã góp phần tạo nên động lực tăng trưởng bứt phá cho địa phương. GRDP năm 2025 của Khánh Hòa đạt 209,3 nghìn tỷ đồng; riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 9,03%, xếp thứ 14 trên toàn quốc. Chỉ tính trong 7 tháng đầu năm 2026, tỉnh đã đón 15,1 triệu lượt khách du lịch, trong đó có 5,5 triệu khách quốc tế, mang lại doanh thu trên 52.000 tỷ đồng.

​Nhằm phát huy tối đa lợi thế tự nhiên và tri thức sẵn có để hiện thực hóa mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa đã đưa ra những đề xuất mang tính chiến lược gửi tới Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan Trung ương.

​Trước mắt, địa phương mong muốn Trung ương quan tâm đầu tư hệ thống hạ tầng nghiên cứu đại dương dùng chung cấp quốc gia đặt tại tỉnh. Hệ thống này bao gồm các thiết bị tối tân như tàu nghiên cứu biển sâu, các phòng thí nghiệm trọng điểm, cùng mạng lưới trạm quan trắc thông minh được tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và vạn vật kết nối (IoT).

TS. Trần Quốc Cường, Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên (Bộ Khoa học và Công nghệ) phát biểu tại hội thảo - Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ.

​Song song với việc phát triển hạ tầng, Khánh Hòa cũng kiến nghị Bộ Khoa học và Công nghệ xem xét đưa Trung tâm Nghiên cứu quốc gia về công nghệ đại dương tại địa phương vào quy hoạch hệ thống các trung tâm, phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về công nghệ chiến lược. Động thái này nhằm cụ thể hóa Quyết định số 1483/QĐ-TTg ngày 04/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho các định hướng phát triển dài hạn.

​Để đồng hành cùng các quyết sách từ Trung ương, tỉnh Khánh Hòa cam kết sẽ dành nguồn lực ưu tiên cao nhất, chuẩn bị sẵn sàng về mặt bằng, thể chế và hạ tầng. Địa phương sẽ chủ động phối hợp chặt chẽ với các Viện, Trường đóng trên địa bàn nhằm đón nhận, triển khai hiệu quả và thực chất các dự án nghiên cứu cũng như chuyển giao công nghệ trong thời gian tới.

Với định hướng chiến lược từ Bộ Khoa học và Công nghệ cùng quyết tâm bứt phá từ địa phương hạt nhân như Khánh Hòa, đây sẽ là bệ phóng vững chắc để hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam vươn lên thành quốc gia biển mạnh, phát triển xanh và bền vững bằng sức mạnh của tri thức.