Bước ngoặt thể chế trong quản lý tín chỉ carbon: Phân quyền và bài toán toàn vẹn thị trường

Đề xuất phân cấp toàn diện thẩm quyền cấp tín chỉ carbon cho chính quyền địa phương, gắn liền với tiến trình sửa đổi Nghị định 06/2022/NĐ-CP, không đơn thuần là động thái tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục, mà còn là lực đẩy chiến lược tối ưu hóa chi phí tuân thủ cho cộng đồng doanh nghiệp.

Giữa bối cảnh thị trường giao dịch chính thức đang rốt ráo chuẩn bị vận hành vào năm 2028, sự dịch chuyển này phản ánh một bước tiến lớn trong việc hài hòa giữa phát triển kinh tế và các cam kết môi trường quốc tế.

Giải tỏa điểm nghẽn bằng tư duy phân quyền

Việt Nam đã và đang thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong nỗ lực giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, từng bước nội luật hóa các cam kết quốc tế. Khởi nguồn từ Nghị định 06/2022/NĐ-CP, khung pháp lý về biến đổi khí hậu liên tục được đắp bồi qua các Nghị định 119/2025/NĐ-CP, 83/2026/NĐ-CP và gần đây nhất là 112/2026/NĐ-CP.

Tuy nhiên, thực tiễn vận hành thời gian qua đã bộc lộ rõ rào cản khi toàn bộ thẩm quyền từ phê duyệt đăng ký, điều chỉnh, cho đến hủy và cấp tín chỉ carbon đều quy tụ về cơ quan trung ương.

Với dự báo số lượng dự án tạo tín chỉ sẽ bùng nổ, sự tập trung này vô hình trung kéo dài thời gian phối hợp các bên, làm sụt giảm chi phí cơ hội của các nhà đầu tư và kìm hãm dòng vốn xanh chảy vào nền kinh tế.

Sàn giao dịch carbon chính thức vận hành từ năm 2029.

Để tháo gỡ rào cản này, việc chuyển giao thẩm quyền giải quyết các thủ tục hành chính sang Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được xem là một can thiệp chính sách sát với yêu cầu thực tiễn. Quyết định này được hậu thuẫn vững chắc bởi năng lực của hệ thống các tổ chức thẩm định độc lập; tính đến nay, cả nước đã có 28 tổ chức đủ điều kiện hoạt động, đảm bảo các yêu cầu khắt khe về chuyên môn.

Điều này cho phép chính quyền địa phương – lực lượng bám sát nhất với các nguồn phát thải cũng như diện tích hấp thụ khí nhà kính trên địa bàn – có thể chủ động kiểm tra, xác minh tính xác thực của dữ liệu và tổ chức hậu kiểm kịp thời.

Hơn thế nữa, khắc phục tình trạng nhân sự kiêm nhiệm mỏng manh và thiếu hụt nguồn lực trước đây, việc phân cấp sẽ tạo áp lực tích cực, buộc các địa phương phải nâng cao năng lực quản trị môi trường và hình thành một mạng lưới giám sát từ cấp cơ sở.

Số hóa để định hình tính toàn vẹn Carbon

Dù mang lại nhiều lợi ích, sự phân quyền luôn song hành với rủi ro phân mảnh dữ liệu – một yếu tố tối kỵ trong việc duy trì "tính toàn vẹn carbon" (Carbon Integrity). Nhận diện rõ thách thức này, trọng tâm của dự thảo sửa đổi là việc thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ dựa trên nền tảng công nghệ số. Theo đó, dù địa phương được phân quyền và tạo tài khoản tác nghiệp hành chính, toàn bộ kết quả sẽ được đồng bộ trực tiếp lên Hệ thống đăng ký quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản trị.

Hệ thống dữ liệu tập trung này đóng vai trò như một "mỏ neo" kỹ thuật, giúp cơ quan trung ương theo dõi thông suốt vòng đời của từng dòng luân chuyển tín chỉ, phục vụ mục tiêu giám sát tiến độ Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC).

Đồng thời, nó củng cố nền tảng pháp lý để Việt Nam sẵn sàng đáp ứng các đòi hỏi minh bạch từ cơ chế trao đổi bù trừ tín chỉ carbon song phương quốc tế theo Điều 6.2 của Thỏa thuận Paris.

Tư duy quản trị thận trọng này còn được minh chứng qua việc cơ quan chủ trì soạn thảo kiên quyết bác bỏ kiến nghị của Thành phố Hồ Chí Minh về việc áp dụng cơ chế chủ đầu tư tự thực hiện, tự chịu trách nhiệm và chỉ thông báo bằng văn bản đối với các dự án tín chỉ nội địa.

Việc kiên định giữ nguyên vai trò phê duyệt, cấp tín chỉ của cơ quan quản lý nhà nước khẳng định một thông điệp mạnh mẽ: Sự linh hoạt về thủ tục không đồng nghĩa với sự buông lỏng; mọi tín chỉ được cấp ra phải có giá trị thực, bảo vệ tuyệt đối niềm tin của thị trường.

Lực đẩy cho hệ sinh thái kinh tế xanh

Quá trình tái định hình cấu trúc quản trị tín chỉ carbon thông qua phân cấp, phân quyền và số hóa dữ liệu đang mở ra những kỳ vọng lớn lao. Khi các rào cản hành chính được gỡ bỏ, doanh nghiệp sẽ có thêm dư địa để bứt phá trong cuộc đua phát triển kinh tế tuần hoàn và cải thiện báo cáo theo tiêu chuẩn ESG.

Cơ chế này không chỉ là bước đệm thiết yếu chuẩn bị cho việc vận hành sàn giao dịch carbon chính thức vào năm 2028, mà còn góp phần củng cố định hướng phát triển bền vững, biến Việt Nam trở thành một điểm sáng năng động trong dòng chảy kinh tế xanh toàn cầu.