Đức Giáo hoàng Leo cảnh báo AI vượt khỏi kiểm soát con người

Giáo hoàng Leo kêu gọi siết quản lý AI toàn cầu

Đức Giáo hoàng Leo cảnh báo AI vượt khỏi kiểm soát con người

Đức Giáo hoàng Leo XIV vừa đưa ra một trong những tuyên bố mạnh mẽ nhất từ trước tới nay của Vatican về trí tuệ nhân tạo, khi kêu gọi các chính phủ toàn cầu siết chặt quản lý AI và cảnh báo một số hệ thống vũ khí tự động hiện đã tiến gần tới mức “vượt ngoài khả năng kiểm soát của con người”.

Thông điệp được Vatican công bố hôm 26/5 mang tên “Magnifica Humanitas” (Nhân loại vĩ đại), dài gần 43.000 từ. Đây là một trong những văn kiện giáo hoàng quan trọng nhất của triều đại Leo XIV cho tới nay, tập trung vào AI, chiến tranh, đạo đức công nghệ và trách nhiệm của các tập đoàn công nghệ toàn cầu.

Theo Đức Giáo hoàng, AI đang phát triển với tốc độ quá nhanh trong khi năng lực kiểm soát của các chính phủ, tổ chức quốc tế và xã hội lại chưa theo kịp. Ông cho rằng nếu không có khuôn khổ pháp lý đủ mạnh, công nghệ này có thể làm gia tăng thông tin sai lệch, xung đột xã hội và nguy cơ chiến tranh kéo dài.

“Điều cần thiết là sự can thiệp chính trị tích cực hơn, có khả năng làm chậm lại mọi thứ khi mọi việc đang tăng tốc”, Đức Giáo hoàng viết trong thông điệp.

Vatican lo ngại AI bị cuốn theo cạnh tranh thương mại

Một điểm đáng chú ý trong thông điệp lần này là Vatican không chỉ đề cập rủi ro công nghệ, mà còn nhấn mạnh yếu tố quyền lực kinh tế phía sau AI.

Đức Giáo hoàng Leo XIV cho rằng dữ liệu AI không nên nằm hoàn toàn trong tay khu vực tư nhân. Ông kêu gọi các chính phủ phải bảo vệ quyền lợi người lao động, trẻ em và những nhóm dễ bị tổn thương trước tác động của tự động hóa và thuật toán.

Thông điệp cũng kêu gọi xây dựng “các khuôn khổ pháp lý vững chắc, cơ chế giám sát độc lập và hệ thống chính trị không thoái thác trách nhiệm”. Đây được xem là lời thúc giục trực tiếp gửi tới Mỹ, Liên minh châu Âu, Trung Quốc và các quốc gia đang chạy đua phát triển AI tạo sinh.

Đáng chú ý, sự kiện công bố văn kiện có sự tham dự của Chris Olah, đồng sáng lập công ty AI Anthropic, đơn vị phát triển mô hình Claude. Olah thừa nhận các công ty AI hiện chịu áp lực thương mại rất lớn và đôi khi điều đó xung đột với việc “làm điều đúng đắn”.

Điều này phản ánh thực tế ngành AI toàn cầu đang bước vào cuộc cạnh tranh khốc liệt giữa các tập đoàn công nghệ lớn như OpenAI, Google, Microsoft, Anthropic hay Meta.

Các doanh nghiệp liên tục tăng tốc phát triển mô hình AI mạnh hơn, trong khi khung pháp lý toàn cầu vẫn chưa thống nhất.

Cảnh báo về vũ khí AI và chiến tranh tự động

Phần đáng chú ý nhất của thông điệp là cảnh báo về việc AI đang được tích hợp vào các hệ thống quân sự.

Đức Giáo hoàng cho rằng việc giao các quyết định gây chết người cho máy móc là điều “không thể chấp nhận về mặt đạo đức”. Ông nhấn mạnh mọi ứng dụng AI trong chiến tranh phải chịu “những ràng buộc đạo đức nghiêm ngặt nhất”.

Thông điệp được đưa ra trong bối cảnh nhiều quốc gia tăng tốc phát triển drone tự động, robot chiến đấu và hệ thống ra quyết định quân sự ứng dụng AI.

Liên Hợp Quốc nhiều năm qua cũng đã tranh cãi về việc có nên cấm hoàn toàn “vũ khí sát thương tự động” hay không. Tuy nhiên, cho tới nay, chưa có hiệp ước quốc tế ràng buộc đủ mạnh đối với lĩnh vực này.

Đức Giáo hoàng Leo XIV đồng thời bác bỏ học thuyết “chiến tranh chính nghĩa”, vốn từng được Giáo hội Công giáo sử dụng trong nhiều thế kỷ để đánh giá tính hợp pháp của chiến tranh. Ông cho rằng thế giới hiện đại đang trượt vào “nền văn hóa bạo lực”, nơi hòa bình chỉ còn là khoảng nghỉ mong manh giữa các cuộc xung đột.

AI không còn là câu chuyện công nghệ đơn thuần

Thông điệp lần này cho thấy Vatican đang nhìn AI như một vấn đề xã hội và địa chính trị toàn cầu, thay vì chỉ là đổi mới công nghệ.

Đức Giáo hoàng nhắc lại hình ảnh “Tháp Babel” trong Kinh Thánh để cảnh báo nhân loại về nguy cơ theo đuổi sức mạnh công nghệ mà thiếu giới hạn đạo đức.

Ông cũng đề cập tới các “hình thức nô lệ mới” trong chuỗi cung ứng công nghệ, từ lao động khai thác đất hiếm cho tới công nhân tham gia huấn luyện dữ liệu AI trong điều kiện khắc nghiệt.

Theo giới quan sát, đây là cách Vatican mở rộng cuộc tranh luận AI sang các vấn đề nhân quyền, môi trường và công bằng lao động, trong bối cảnh AI ngày càng tiêu tốn dữ liệu, điện năng và tài nguyên toàn cầu.

Đối với doanh nghiệp công nghệ, các phát biểu từ Vatican khó tạo ra tác động pháp lý trực tiếp, nhưng có thể gây thêm áp lực đạo đức và xã hội lên ngành AI toàn cầu, đặc biệt khi nhiều quốc gia đang xây dựng luật quản lý công nghệ mới.

Tại Việt Nam, câu chuyện quản trị AI cũng đang được đặt ra trong nhiều lĩnh vực như dữ liệu cá nhân, deepfake, thông tin sai lệch và tự động hóa lao động. Trong bối cảnh AI phát triển rất nhanh, cảnh báo từ Vatican cho thấy cuộc tranh luận về đạo đức và quyền kiểm soát công nghệ sẽ còn tiếp tục nóng lên trong thời gian tới.

AI toàn cầu đang đối mặt 3 áp lực lớn

Cuộc đua AI giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gay gắt

Lo ngại AI bị sử dụng cho chiến tranh và thao túng thông tin

Áp lực xây dựng luật quản lý AI trước tốc độ phát triển công nghệ