Đừng để những cú nhấp chuột làm tổn thương người khác

Ảnh minh họa

Những vết thương thật từ thế giới ảo

"Không gian mạng có thể là ảo, nhưng tổn thương mà nó để lại cho nạn nhân hoàn toàn là thật, thậm chí có những vết sẹo tâm lý còn nhức nhối hơn cả những tổn thương do bạo lực thể xác truyền thống"- bà Nguyễn Hiền Minh, Giảng viên Viện Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, đồng thời là Tổng đài trưởng Đường dây nóng 18001768 hỗ trợ phụ nữ và trẻ em gái bị bạo lực, chia sẻ sau nhiều năm tiếp nhận, tư vấn cho các trường hợp bị bạo lực trên môi trường số.

Bà Nguyễn Hiền Minh - Tổng đài trưởng Đường dây nóng 18001768 hỗ trợ phụ nữ và trẻ em gái bị bạo lực

Theo bà Minh, trong quá trình hỗ trợ nạn nhân, bà đã chứng kiến không ít những câu chuyện đau lòng mà điểm khởi đầu chỉ là một mối quan hệ quen biết hoặc một phút mất cảnh giác, nhưng hậu quả lại kéo dài nhiều năm.

Một trong những trường hợp khiến bà nhớ mãi là câu chuyện của một phụ nữ ngoài 40 tuổi. Chị vốn có gia đình hạnh phúc với chồng và 3 con. Trong một lần họp lớp, chị gặp lại người bạn học cũ từng có tình cảm với mình. Sau thời gian liên lạc, vì mềm lòng, chị đã có quan hệ ngoài luồng với người này và bị quay lại những hình ảnh nhạy cảm. Từ đó, người đàn ông liên tục dùng các hình ảnh riêng tư để ép buộc chị duy trì quan hệ, thực hiện những hành vi mà chị không mong muốn. Khi bị từ chối, người này đe dọa phát tán hình ảnh lên mạng xã hội, gửi cho chồng, con và đồng nghiệp của chị. Không dừng lại ở lời đe dọa, đối tượng còn lập các tài khoản ảo để gửi rải rác những hình ảnh nhạy cảm cho người thân của nạn nhân nhằm gây áp lực.

"Nỗi sợ hãi lớn nhất của người phụ nữ này không chỉ là việc hình ảnh cá nhân bị phát tán mà còn là cảm giác xấu hổ và tự trách bản thân. Chị ấy rơi vào trạng thái hoảng loạn, luôn sống trong cảnh phập phồng lo sợ, mỗi tiếng chuông điện thoại reo lên đều là một sự tra tấn", chuyên gia Nguyễn Hiền Minh chia sẻ.

Một trường hợp khác là người phụ nữ ngoài 50 tuổi, đã có con cháu đề huề. Trong quá trình làm ăn, chị quen biết một người đàn ông và thường giúp đỡ gia đình người này khi vợ anh ta ốm đau. Tuy nhiên, lòng tốt đã bị lợi dụng. Người đàn ông đã cưỡng ép quan hệ rồi ghi lại hình ảnh nhạy cảm để khống chế nạn nhân. Sau đó, hắn dùng những hình ảnh này buộc chị phải thường xuyên đến chăm sóc nhà cửa, hỗ trợ tài chính và đáp ứng nhiều yêu cầu vô lý khác. Nếu không làm theo, chị sẽ bị phát tán hình ảnh lên mạng xã hội hoặc gửi cho người thân.

"Đây là một biến tướng cực kỳ đáng sợ của bạo lực giới có sự hỗ trợ của công nghệ. Công nghệ đã bị biến thành chiếc xích để nô dịch hóa nạn nhân", bà Nguyễn Hiền Minh nhận định.

Theo chuyên gia, điểm đáng lo ngại là nhiều phụ nữ khi gặp phải những tình huống như vậy thường lựa chọn im lặng vì sợ bị phán xét, sợ ảnh hưởng đến gia đình, danh dự và các mối quan hệ xã hội. Chính sự sợ hãi, giấu giếm và tự trách mình đã vô tình tạo điều kiện để hành vi bạo lực tiếp tục leo thang.

Viện cớ "nói cho vui" để bình luận ác ý

Bạo lực mạng không chỉ xuất hiện dưới hình thức phát tán hình ảnh riêng tư hay tống tiền, tống tình. Một thực trạng đáng báo động khác hiện nay là những cuộc công kích, xúc phạm, "ném đá hội đồng" trên mạng xã hội.

Theo bà Nguyễn Hiền Minh, nhiều người thường viện dẫn lý do "chỉ nói cho vui" hoặc "bày tỏ quan điểm cá nhân" để biện minh cho những bình luận ác ý. Tuy nhiên, tự do ngôn luận chưa bao giờ đồng nghĩa với tự do xúc phạm người khác.

"Ranh giới giữa tự do ngôn luận và bạo lực mạng được phân định rất rõ. Tự do ngôn luận là khi chúng ta phản biện, thảo luận về một sự việc, hiện tượng. Còn bạo lực mạng là khi ngôn từ chuyển từ thảo luận sang công kích cá nhân, miệt thị ngoại hình, hạ nhục danh dự hoặc dùng thông tin riêng tư để đe dọa, khống chế người khác", Tổng đài trưởng Đường dây nóng 18001768 nhấn mạnh.

Theo chuyên gia, nhiều người không nhận thức được rằng một lời bình luận ác ý của mình khi cộng hưởng với hàng nghìn, hàng chục nghìn bình luận tương tự có thể tạo thành một "cơn bão" đẩy nạn nhân vào trạng thái hoảng loạn, trầm cảm hoặc khủng hoảng tinh thần nghiêm trọng.

Đáng nói, hệ lụy không chỉ dừng lại trên màn hình điện thoại. Nhiều nạn nhân bị cô lập ở nơi làm việc, bị tẩy chay trong trường học, gia đình bị quấy rối bởi những cuộc gọi, tin nhắn xúc phạm. Cuộc sống của họ bị đảo lộn hoàn toàn dù đôi khi sự việc chưa được kiểm chứng hoặc bản thân họ không làm gì sai.

Trước thực trạng đó, bà Nguyễn Hiền Minh cho rằng, xây dựng văn hóa ứng xử trên môi trường số cần bắt đầu từ trách nhiệm của mỗi công dân số. "Văn minh số bắt đầu từ việc biết cân nhắc trước khi gõ bàn phím và bấm nút đăng tải. Mỗi tài khoản cá nhân chính là tấm danh thiếp phản chiếu nhân cách của người sử dụng ngoài đời thực", bà nói.

Bên cạnh ý thức của mỗi cá nhân, gia đình và nhà trường cần đồng hành để giáo dục kỹ năng ứng xử trên môi trường mạng, kỹ năng bảo vệ thông tin cá nhân và tư duy phản biện cho trẻ em, thanh thiếu niên. Các nền tảng mạng xã hội cũng cần có trách nhiệm lớn hơn trong việc kiểm soát nội dung độc hại, hạn chế lan truyền những thông tin kích động thù ghét, xúc phạm danh dự người khác.

"Văn hóa ứng xử văn minh trên môi trường số được kiến tạo từ nhận thức của mỗi cá nhân, từ sự giáo dục của gia đình, nhà trường và trách nhiệm của các nền tảng công nghệ. Khi mỗi người coi sự tử tế trên bàn phím là một chuẩn mực đạo đức, không gian số mới thực sự trở thành nơi an toàn và tiến bộ", bà Nguyễn Hiền Minh.

"Văn hóa ứng xử văn minh trên môi trường số không tự nhiên mà có. Nó phải được kiến tạo từ nhận thức của mỗi cá nhân, từ sự giáo dục của gia đình, nhà trường và trách nhiệm của các nền tảng công nghệ. Khi mỗi người coi sự tử tế trên bàn phím là một chuẩn mực đạo đức, không gian số mới thực sự trở thành nơi an toàn và tiến bộ", bà Nguyễn Hiền Minh chia sẻ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng đã trở thành một phần không thể tách rời của đời sống xã hội. Đây không chỉ là nơi kết nối, chia sẻ thông tin mà còn là môi trường phản chiếu trình độ văn hóa, ý thức công dân của mỗi người. Khi một dòng bình luận thiếu kiểm chứng có thể hủy hoại danh dự của một cá nhân, khi một cú nhấp chuột chia sẻ có thể tiếp tay cho bạo lực mạng lan rộng, trách nhiệm của mỗi người dùng càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Xây dựng văn hóa ứng xử văn minh trên môi trường số đòi hỏi sự chung tay của gia đình, nhà trường, các nền tảng công nghệ và toàn xã hội. Chỉ khi sự tử tế trở thành chuẩn mực trong từng phát ngôn, từng hành động trên mạng, không gian số mới thực sự là nơi an toàn, nhân văn và đáng sống.