Dùng quả quất thế nào để phát huy lợi ích đối với cơ thể?

1. Tác dụng của quả quất

Từ lâu, quả quất đã được khoa học nghiên cứu nhờ hàm lượng các hợp chất sinh học phong phú. Khác với các loại cam chanh khác, quả quất thường được ăn cả vỏ, vỏ quất chính là nơi tập trung rất nhiều các hợp chất flavonoid, phenolic như fortunellin, hesperidin, narirutin, poncirin…

Các nghiên cứu đã chỉ ra vỏ quất là nơi tập trung hàm lượng tinh dầu rất cao, tạo nên mùi thơm và nhiều tác dụng trị liệu đặc trưng. Ngoài ra, trong quả quất cũng chứa rất nhiều vitamin cần thiết cho cơ thể như vitamin C, vitamin A, cùng các khoáng chất canxi, kali, magie…

Nhờ các hoạt chất này, quá quất có nhiều tác dụng sinh học nổi bật như khả năng chống oxy hóa mạnh mẽ, tác dụng tăng cường miễn dịch, hỗ trợ chuyển hóa và giảm cân, kháng khuẩn, kháng viêm, bảo vệ hệ thần kinh…

Nếu như các loại quả họ cam chanh khác Đông y thường chỉ dùng phần vỏ khô để làm thuốc thì quất là một loại quả đặc biệt, thường được dùng cả quả khô hoặc tươi. Theo Đông y, quả quất còn được gọi là Kim quất, Kim cát, có vị chua, ngọt, cay, tính ấm, đi vào các kinh phế, vị, can.

Quả quất có tác dụng lý khí giải uất, tuyên phế hóa đàm, tiêu thực và giải rượu, thường được ứng dụng trong điều trị các chứng:

Khí trệ, uất kết: Với tác dụng lý khí mà không làm tổn thương chính khí, quất thường được dùng cho các chứng đầy chướng, tâm trạng uất ức.
Bệnh lý hô hấp: Chữa ho do phong hàn, đờm nhiều, viêm họng mạn tính.
Bệnh lý hệ tiêu hóa: Chữa ăn uống không tiêu, đầy bụng, nôn mửa hoặc nấc cụt do vị khí nghịch.
Giải rượu: Giúp tỉnh táo và giảm bớt tác động tiêu cực của rượu bia lên dạ dày.

Ngoài ra, hạt quất cũng là một vị thuốc có tác dụng sơ can lý khí, tán kết chỉ thống, thường được dùng trong điều trị các chứng sa tinh hoàn, tinh hoàn sưng đau, viêm tuyến vú, u lành tính ở vú…

Biết cách tận dụng quả quất sẽ mang lại nhiều lợi ích sức khỏe.

2. Cách dùng quả quất tốt cho sức khỏe

Quất là một vị thuốc thông dụng, có giá rẻ nhưng rất hiệu quả nếu biết cách chế biến đúng. Dưới đây là 3 cách sử dụng quất đơn giản mà tốt cho sức khỏe.

2.1 Quất chưng mật ong

Đây là bài thuốc kinh điển để trị các bệnh đường hô hấp, có tác dụng giảm ho, long đờm, làm dịu niêm mạc họng bị sưng viêm, hỗ trợ trị khản tiếng.

Nguyên liệu: 5 - 10 quả quất chín cây, 2 - 3 thìa cà phê mật ong nguyên chất.

Cách làm:

Rửa sạch quất, để ráo, cắt đôi hoặc thái lát mỏng, giữ nguyên hạt.
Cho quất vào bát sứ, đổ mật ong lên trên sao cho ngập mặt quất.
Hấp cách thủy khoảng 15 - 20 phút cho đến khi vỏ quất mềm và nước tiết ra hòa quyện.

Lưu ý: Không dùng mật ong cho trẻ em dưới 1 tuổi vì nguy cơ ngộ độc botulism. Với trẻ nhỏ, có thể thay thế mật ong bằng đường phèn.

2.2 Quất muối

Phương pháp này giúp bảo quản quất lâu dài và chuyển hóa các hợp chất thành dạng dễ hấp thụ hơn, có tác dụng giải nhiệt và hỗ trợ tiêu hóa khi bị đầy bụng, khó tiêu hoặc đau họng mạn tính.

Nguyên liệu: 1 kg quả quất, 200g muối, hũ thủy tinh sạch.

Cách làm:

Quất rửa sạch, chần sơ qua nước sôi khoảng nửa phút để giảm bớt vị đắng gắt của tinh dầu vỏ.
Xếp lần lượt một lớp muối, một lớp quất vào hũ.
Đậy kín, để nơi có ánh nắng khoảng 1–2 tuần cho đến khi vỏ quất ngả màu vàng sậm và tiết ra nước cốt mặn ngọt.

2.3 Trà quất gừng mật ong

Trà quất gừng mật ong là loại nước uống phù hợp để uống vào buổi sáng hoặc khi trời lạnh để phòng ngừa cảm mạo, có tác dụng làm ấm cơ thể, tăng cường sức đề kháng, giúp hỗ trợ điều trị các bệnh hệ tiêu hóa và hô hấp.

Nguyên liệu: 3 quả quất, 3 lát gừng tươi, 1 thìa mật ong, 150ml nước ấm khoảng 60°C.

Cách làm:

Vắt lấy nước cốt quất.
Phần vỏ thái sợi.
Cho gừng và vỏ quất vào nước ấm, hãm trong 5 phút để tinh dầu tiết ra.
Hòa nước cốt quất và mật ong vào, khuấy đều và uống khi còn ấm.

Trà quất gừng mật ong phòng ngừa cảm mạo, tăng cường đề kháng cho cơ thể.

3. Một số lưu ý khi dùng quả quất

- Sử dụng quất sạch, không dùng loại quất trồng có sử dụng thuốc kích thích tăng trưởng, thuốc trừ sâu.

- Không dùng quất khi đói, thận trọng khi dùng cho người đang bị viêm loét dạ dày, tá tràng.

- Súc miệng bằng nước lọc ngay sau khi ăn quất, tráng tình trạng răng bị ê buốt, xỉn màu.

- Không kết hợp với sữa, dùng quất cách thời gian uống các loại thuốc ít nhất 2 giờ.

BS. Nguyễn Huy Hoàng