Đừng vội bán tháo tài sản, tự tin ứng phó trước 'cơn gió ngược'

Sự leo thang của giá dầu đang thẩm thấu vào cấu trúc chi phí, tỉ giá và lãi suất. Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đây không còn là những dự báo xa vời mà đã trở thành những bài toán sinh tồn sát sườn về dòng tiền và biên lợi nhuận.

Sức ép

Trong bối cảnh địa chính trị tại Trung Đông leo thang thúc đẩy giá xăng dầu tăng cao, các doanh nghiệp Việt Nam đang phải đối diện với một chuỗi bài toán kinh tế nan giải.

Điển hình trường hợp của ông Nguyễn Anh Tú, Giám đốc Công ty Gốm Xinh, người đang trực tiếp chịu áp lực từ hiệu ứng của các biến số vĩ mô. Sự biến động của tỉ giá và lãi suất không chỉ làm chi phí nhập khẩu nguyên liệu trở nên đắt đỏ mà còn khiến gánh nặng lãi vay tăng lên gây áp lực lên dòng tiền sản xuất.

Doanh nghiệp rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan khi tăng giá bán sẽ vấp phải sự phản kháng từ người tiêu dùng đang thắt chặt chi tiêu, dẫn đến vòng lặp giữa sụt giảm doanh thu và bào mòn biên lợi nhuận.

Thực tế, tỉ giá trên thị trường tự do đã vượt 27.000 đồng/USD, trong khi tỉ giá liên ngân hàng cũng đã gần sát 26.400 đồng.

Nhận định từ VNDirect cũng đồng thuận rằng các đợt tăng giá dầu đột biến thường tạo ra tác động tiêu cực ngắn hạn, làm gia tăng lo ngại lạm phát và làm lu mờ triển vọng tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp.

Ông Michael Kokalari, Giám đốc Phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và nghiên cứu thị trường Tập đoàn VinaCapital nhận định đồng USD mạnh lên do nhu cầu trú ẩn có thể gây áp lực lên tiền đồng, kết hợp với chỉ số gia tiêu dùng (CPI) cao hơn sẽ khiến lãi suất huy động 12 tháng tại Việt Nam có thể tăng thêm 50–100 điểm cơ bản trong năm nay.

Các chuyên gia phân tích Công ty chứng khoán KBSV đánh giá bất ổn địa chính trị có thể thúc đẩy các nhà đầu tư tìm đến các tài sản trú ẩn an toàn như đồng USD, và vì chỉ số DXY tăng trở lại, đang gây áp lực lên tỉ giá. Đồng thời, áp lực tăng lãi suất gia tăng vốn đang diễn ra từ đầu quý IV-2025 là rủi ro đáng chú ý.

Với giá xăng dầu không còn rẻ như trước khiến chi phí nguyên liệu đầu vào tăng mạnh sẽ trực tiếp làm giảm biên lợi nhuận gộp của các doanh nghiệp như hàng không, nhựa hay cao su nếu không thể chuyển giao chi phí cho khách hàng.

Mỏ neo niềm tin từ chính sách điều hành khéo léo

Tuy nhiên, nhìn sâu vào bức tranh tổng thể, nền kinh tế vẫn đang sở hữu những xung lực chống chịu và các điểm tựa điều tiết vững chắc từ cơ quan quản lý.

Mặc dù chỉ số sức mạnh đồng USD phục hồi mạnh mẽ gây áp lực lên các đồng tiền mới nổi, nhưng đồng Việt Nam vẫn thể hiện sức chống chịu đáng kinh ngạc nhờ năng lực điều tiết của Ngân hàng Nhà nước (NHNN).

Theo Tiến sĩ Quách Mạnh Hào, Giảng viên Đại học Lincoln (Anh), việc tỉ giá liên ngân hàng vẫn giữ vững khoảng đệm an toàn trong vùng 26.000 đồng/USD là minh chứng cho một chiến lược điều hành đầy khéo léo của NHNN.

Ngân hàng Nhà nước đang duy trì một trạng thái mà các chuyên gia gọi là vừa đủ lỏng, một mặt vẫn đảm bảo thanh khoản và chi phí vốn hợp lý để hỗ trợ quá trình phục hồi sản xuất kinh doanh của nền kinh tế thực, mặt khác lại kiểm soát chặt chẽ để không tạo ra tình trạng dư thừa tiền rẻ quá mức.

Việc thắt chặt dòng tiền chảy vào các kênh đầu cơ tài sản hay các tài sản có tính rủi ro cao giúp ngăn chặn sự hình thành của các bong bóng tài chính, đồng thời giữ cho tỉ giá không bị biến động theo các làn sóng đầu cơ chênh lệch lãi suất (carry trade).

"Trong bối cảnh chi phí năng lượng toàn cầu và những bất ổn địa chính trị tại Trung Đông vẫn đang diễn biến phức tạp, sự chủ động này của NHNN chính là mỏ neo niềm tin cho các nhà đầu tư dài hạn. Nó giúp nền kinh tế Việt Nam tránh được những cú sốc nhập khẩu lạm phát, đồng thời bảo vệ sức mua của đồng nội tệ trong một giai đoạn mà đồng tiền của nhiều quốc gia khác đang phải chịu sự mất giá nặng nề", Tiến sĩ Quách Mạnh Hào nhận định.

Ông Trần Ngọc Báu, CEO Công ty Dữ liệu kinh tế tài chính WiGroup cũng chỉ ra rằng bối cảnh hiện tại nhìn qua có vẻ tiêu cực với áp lực tỉ giá và giá dầu nhưng NHNN đã chủ động sử dụng kênh OMO đảm bảo lãi suất hợp lý để ổn định thị trường.

Điều này tạo ra một niềm tin, giúp kinh tế Việt Nam tránh được các cú sốc nhập khẩu lạm phát và bảo vệ sức mua đồng nội tệ trong khi nhiều quốc gia khác đang phải chịu sự mất giá nặng nề. Đối với thị trường tài sản, sự dịch chuyển của giới đầu tư từ các kênh đầu cơ rủi ro sang tài sản thực hoặc các doanh nghiệp có nền tảng giá trị thấp được xem là một hệ quả tất yếu khi dòng tiền không còn quá rẻ và nhiều như trước.

Giải pháp thích ứng bằng quản trị rủi ro đa tầng

Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh, Đại học RMIT nhấn mạnh rằng sự nhích lên của lãi suất hiện nay chỉ mang tính phòng thủ ngắn hạn.

Dữ liệu thực tế cho thấy, ngay cả trong những giai đoạn thị trường biến động, trần lãi suất cho vay ngắn hạn đối với 5 lĩnh vực ưu tiên (phát triển nông nghiệp, xuất khẩu, doanh nghiệp nhỏ và vừa, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao) vẫn luôn được NHNN can thiệp neo giữ ở mức thấp, thường dao động quanh ngưỡng 4% - 4,5%/năm.

Điều này có nghĩa là chi phí vốn không hề tạo ra cú sốc đối với những doanh nghiệp có năng lực sản xuất cốt lõi và hồ sơ tài chính minh bạch. Sự chọn lọc của mặt bằng lãi suất lúc này thực chất là một cơ chế cần thiết để nắn dòng vốn chảy rốt ráo vào khu vực sản xuất tạo ra thặng dư thực, thay vì mắc kẹt trong các kênh đầu cơ tài sản.

Ở góc độ quản trị, ông Trần Phương, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng BIDV khuyến nghị trong bối cảnh biến động địa chính trị ngày càng gia tăng, việc các doanh nghiệp chủ động sắp xếp lại và đa dạng hóa chuỗi cung ứng sẽ đem lại sự phát triển bền vững.

Để đảm bảo khả năng chống chịu, sự kết hợp chặt chẽ giữa hệ thống quản trị vận hành bài bản và năng lực chuyên môn của đội ngũ nhân sự trong việc thích ứng với các biến số thị trường sẽ tiếp tục đóng vai trò then chốt.

Thực tế cho thấy việc xác định rủi ro sẽ không mang lại giá trị thực tiễn nếu thiếu đi bước triển khai quyết liệt và đồng bộ. Do đó việc phân định rõ ràng trách nhiệm, thiết lập cơ chế báo cáo kịp thời và thúc đẩy sự hợp tác liên phòng ban có tầm quan trọng tương đương với các phân tích chuyên sâu trong quá trình xây dựng hệ thống phòng thủ doanh nghiệp. Mọi rủi ro cần được đánh giá trong một chỉnh thể hệ thống nhất quán thay vì xem xét các mắt xích riêng lẻ để có cái nhìn toàn diện về các mối đe dọa tiềm ẩn.

Đối với đội ngũ lãnh đạo đang nỗ lực xây dựng khả năng chống chịu cho tương lai, vấn đề trọng tâm không phải là liệu những gián đoạn mới có xuất hiện hay không mà là liệu các quy trình ra quyết định hiện tại có đủ vững vàng để vượt qua các biến động đó và linh hoạt điều chỉnh khi các giả định kinh doanh cốt lõi không còn phù hợp với thực tế.

"Tầm nhìn, sự kết nối và hành động sẽ ngày càng tạo nên sự khác biệt giữa những tổ chức chỉ đơn thuần đối phó với tình hình bất định và những tổ chức tự tin tìm cách vượt qua những bất định đó", ông Phương nhấn mạnh.

PHƯƠNG MINH