Dưới áp lực từ Mỹ, Mexico tiêu diệt trùm ma túy khét tiếng El Mencho như thế nào?

Mexico đã hạ được trùm ma túy bị truy nã gắt gao nhất nước này, Nemesio “El Mencho” Oseguera Cervantes, trong một chiến dịch đầy rủi ro hôm 22/2/2026, với vòng xoáy bạo lực và hỗn loạn đẫm máu sau đó. Chiến dịch tấn công diễn ra vào thời điểm then chốt đối với Mexico, khi Tổng thống Claudia Sheinbaum đang đối mặt với áp lực ngày càng tăng từ người đồng cấp Mỹ, Donald Trump, trong việc trấn áp nạn buôn bán ma túy.

Binh lính Mexico ngay sau ngày tiêu diệt trùm ma túy El Mencho. Ảnh: AP.

Theo CNN, Oseguera là thủ lĩnh và đồng sáng lập của băng đảng Jalisco New Generation Cartel sừng sỏ - một nhóm tội phạm đã nhanh chóng mở rộng ảnh hưởng trong những năm gần đây, trở thành một trong những tổ chức chính buôn ma túy đá và fentanyl vào Mỹ.

Chiến dịch cũng diễn ra chỉ vài tháng trước khi thành phố Guadalajara của Mexico - nơi bị rung chuyển vì bạo lực sau khi trùm ma túy bị bắt - chuẩn bị đăng cai 4 trận đấu vòng bảng của World Cup FIFA 2026.

Diễn biến vụ tấn công

Sau nhiều năm truy đuổi Oseguera, vào ngày 20/2, các lực lượng Mexico nhận được một thông tin cụ thể về nơi ẩn náu của trùm ma túy khét tiếng này.

Theo Bộ trưởng Quốc phòng Mexico Ricardo Trevilla Trejo, cuộc điều tra mạng lưới của Oseguera đã dẫn họ đến một nhân vật chủ chốt có thể giúp tiếp cận nơi ẩn náu của hắn - một “người đáng tin cậy” của một trong những người tình của Oseguera.

Ngày hôm sau, người tình này rời khỏi khu nhà ở của Oseguera ở ngoại ô Tapalpa, nhưng trùm ma túy vẫn ở lại nơi ẩn náu cùng đội bảo vệ của mình.

Các binh sĩ thuộc lực lượng đặc nhiệm Mexico và Lực lượng Phản ứng nhanh đặc biệt của Vệ binh quốc gia sau đó đã nhập cuộc, lập kế hoạch và tiến hành một cuộc đột kích trong vòng 24 giờ tiếp theo.

Để tránh gây nghi ngờ, nhiệm vụ chủ yếu do lực lượng mặt đất thực hiện với sự hỗ trợ hạn chế từ trực thăng, ông Trevilla cho biết.

Theo phân tích video trên mạng xã hội của CNN, một số đơn vị quân đội Mexico đã có mặt ở trung tâm Tapalpa vào sáng Chủ nhật (22/2).

Bộ trưởng Quốc phòng Sheinbaum cho biết Mỹ chia sẻ thông tin tình báo hỗ trợ chiến dịch nhưng không cung cấp lực lượng mặt đất. Quân đội Mexico đã thiết lập một vành đai xung quanh khu phức hợp và sau đó tiến vào. Trong quá trình đó, họ đã bị các thuộc hạ của Oseguera bắn trả.

Sử dụng video của nhân chứng được ghi lại trong chiến dịch, CNN đã xác định được vị trí có khả năng của El Mencho trong một khu rừng rậm rạp, nơi có một số khu nhà nhỏ có cổng ra vào, cách Tapalpa khoảng 5km về phía tây nam. Địa điểm này, một khu nhà nghỉ cho thuê có tên Cabanãs La Loma, nằm gần Câu lạc bộ Đồng quê Tapalpa, men theo một con đường dài và hẻo lánh.

Cabanãs La Loma đã bị Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt vào năm 2015 và một lần nữa vào năm 2017 vì đã cung cấp “sự hỗ trợ vật chất cho các hoạt động buôn bán ma túy (của băng đảng Jalisco)”.

Đoạn phim của nhân chứng, lần đầu tiên được định vị địa lý bởi nhà nghiên cứu trực tuyến Halipon và được CNN xác minh, cho thấy hàng chục người mặc quân phục và xe bọc thép đang tiến lên một con dốc về phía địa điểm này. Trong đoạn phim khác, được quay xa hơn trên đường lái xe, có thể nghe thấy tiếng súng tự động, trong khi video thứ ba được quay cùng lúc cho thấy khói đen dày đặc bốc lên từ hiện trường.

Bộ trưởng quốc phòng Trevilla cho biết, cuộc đấu súng đã khiến 8 thành viên băng đảng ma túy tử vong và 2 binh sĩ chính phủ bị thương.

Oseguera và một số thuộc hạ của y sau đó bỏ chạy vào một khu rừng gần đó, bỏ lại một nhóm tay chân “với một lượng lớn vũ khí” tiếp tục chiến đấu.

Trong khi một số binh sĩ Mexico ở lại để giao chiến với nhóm này tại căn nhà gỗ, một đội đặc nhiệm đã tách ra để truy đuổi Oseguera, người mà họ tìm thấy đang lẩn trốn trong một khu vực cây bụi rậm rạp.

Sau một cuộc đấu súng nữa, đội đặc nhiệm đã tóm được thủ lĩnh băng đảng và hai vệ sĩ của y. Cả ba kẻ này đều bị thương nặng.

Cùng với một binh sĩ bị thương, ba thành viên mafia nói trên được đưa lên một chiếc trực thăng dự định đưa họ đến bệnh viện ở thành phố Guadalajara gần đó. Tuy nhiên, khi cả ba người đều tử vong trong lúc bay, chính quyền quyết định chuyển hướng do lo sợ phản ứng bạo lực ở Guadalajara - nơi băng đảng Jalisco có ảnh hưởng lớn. Chiếc trực thăng sau đó được chuyển hướng đến Sân bay quốc tế Morelia, nơi một máy bay của không quân đang chờ sẵn để đưa họ đến thành phố Mexico.

Sự trả thù tàn khốc của mafia

Tin tức về cái chết của Oseguera đã đẩy nhiều vùng rộng lớn của Mexico vào tình trạng hỗn loạn khi lực lượng băng đảng ma túy tiến hành một loạt các hành động trả thù bạo lực.

Các băng đảng dựng lên các rào chắn bằng lửa trên đường phố và tham gia vào các cuộc đấu súng với quân đội.

Các hãng hàng không đã tạm ngừng các chuyến bay đến khu vực này, và Mỹ kêu gọi công dân của mình trú ẩn tại chỗ trong thời gian hỗn loạn. Trong bối cảnh hỗn loạn, 25 thành viên của lực lượng quân cảnh Vệ binh quốc gia Mexico đã thiệt mạng.

Hôm 23/2, Tổng thống Sheinbaum đã kêu gọi hòa bình và cố gắng trấn an người dân.

“Điều quan trọng nhất lúc này là đảm bảo hòa bình và an ninh cho toàn thể người dân Mexico. Và đó là những gì đang được thực hiện… Người dân có thể yên tâm rằng hòa bình, an ninh và trật tự bình thường đang được duy trì trong nước”, bà nói.

Tại sao bà Sheinbaum ra tay ngay bây giờ?

Chiến dịch trấn áp này diễn ra vào thời điểm quan trọng đối với Mexico. Với việc Tổng thống Mỹ Trump đe dọa can thiệp xuyên biên giới, bà Sheinbaum chắc chắn rất muốn thể hiện rằng bà đang mạnh tay với các băng đảng ma túy.

Tuy nhiên, nó cũng tiềm ẩn rủi ro, xét đến thời điểm diễn ra World Cup gần với lúc xảy ra bạo lực do các băng đảng ma túy gây ra sau cái chết của trùm ma túy.

Có lẽ cơ hội bắt giữ Oseguera - một người mà Mỹ đã xếp vào danh sách Khủng bố Toàn cầu được chỉ định đặc biệt với khoản tiền thưởng 15 triệu USD - là quá hấp dẫn nên Mexico khó có thể bỏ qua. “Theo tôi, dường như nhà nước Mexico đã tính toán và kết quả nghiêng về phía họ; không có cơ hội nào tốt hơn để bắt giữ hắn ta” - Armando Vargas, điều phối viên chương trình an ninh tại viện nghiên cứu México Evalúa, nói với CNN.

Ý thức được rằng bạo lực trả thù có thể xảy ra, chính phủ Mexico xác định rằng họ có khả năng “kiềm chế sự hỗn loạn, duy trì và khôi phục quản trị trong thời gian ngắn”, ông Vargas nói.

Armando Vargas nói thêm rằng dường như không thể xảy ra khả năng băng đảng Jalisco hiện đang tan rã và rơi vào xung đột nội bộ. “Phần lớn các thủ lĩnh của nó vẫn tự do, hoạt động thông qua một loại hệ thống nhượng quyền, nơi các ông trùm địa phương có quyền tự chủ trong việc ra quyết định”, ông Vargas nói, nhưng “bất chấp bạo lực tiềm tàng, tôi không dự đoán được sự phân mảnh ngắn hạn của băng đảng này dẫn đến bạo lực quá mức”.

Thực tế, Oseguera đã phải nhường lại một số quyền kiểm soát tổ chức đối với nhóm vì hắn ta đang lẩn trốn chính quyền - giáo sư khoa học chính trị Gustavo López Montiel tại Viện Công nghệ và giáo dục đại học Monterrey, cho biết. Việc lựa chọn loại bỏ Oseguera trong khi một số thuộc hạ của hắn vẫn còn tại vị cho thấy “vụ bắt giữ này rõ ràng là quan trọng, nhưng nó cũng mang tính biểu tượng”, López Montiel nói thêm.

Trong khi đó, David Mora, nhà phân tích cấp cao tại Nhóm Khủng hoảng quốc tế, cho biết cái chết của trùm ma túy Oseguera có thể làm suy yếu băng đảng Jalisco và mở ra “khả năng xảy ra bạo lực hơn nữa trong nội bộ nhóm” - đồng thời tạo cơ hội cho các băng đảng khác thôn tính địa bàn của băng đảng Jalisco.

Tuy nhiên, như Mora đã chỉ ra, bất kể ảnh hưởng xảy đến băng đảng Jalisco như thế nào, Mexico vẫn hy vọng rằng cái chết của Oseguera sẽ được Tổng thống Mỹ Donald Trump coi là một diễn biến có ý nghĩa.

Trí Nhân/VOV.VN biên dịch