Elon Musk có thể sẽ tham gia sâu vào chính trường Mỹ

Tỷ phú Elon Musk - Ảnh: Getty Images

Khoản tài trợ gần 500 triệu USD cho cuộc bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ năm 2026 vẫn không đủ giúp các ứng viên được tỷ phú Elon Musk hậu thuẫn tại Texas giành chiến thắng. Tuy nhiên, với tương lai của SpaceX và Tesla có nhiều sự ràng buộc với chính trường, ông Musk được dự báo sẽ tiếp tục dấn sâu vào chính trị trước thềm bầu cử năm 2028.

Theo hãng tin Bloomberg, từng có một giai đoạn ngắn, ông Musk dường như đã sẵn sàng rời khỏi chính trường. Đó là thời điểm CEO của hãng xe điện Tesla và công ty công nghệ vũ trụ SpaceX vướng vào cuộc tranh cãi ồn ào nhưng ngắn ngủi trên mạng xã hội với Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Thời điểm đó, ông Musk cũng đang thuyết phục cổ đông Tesla thông qua gói thù lao lớn nhất lịch sử dành cho mình, trị giá tối đa 1 nghìn tỷ USD. Gói thù lao này đã được thông qua vào đầu tháng 11/2025. Theo tài liệu gửi cổ đông trước đó, một trong những lý do đưa ra khoản thưởng là nhằm “nhận được cam kết” từ ông Musk rằng ông sẽ sớm thu hẹp hoạt động chính trị.

Tuy nhiên, ông Musk không hề rút lui. Trong kỳ bầu cử năm nay, ông đã chi tài trợ gần 500 triệu USD, song con số thực tế có thể cao hơn đáng kể bởi hồ sơ nộp lên Ủy ban Bầu cử Liên bang Mỹ (FEC) chưa tính đến các khoản đóng góp kể từ giữa tháng 10.

Mức chi này đưa ông Musk trở thành nhà tài trợ bầu cử lớn nhất năm 2026, đồng thời là nhà tài trợ cá nhân lớn nhất trong lịch sử bầu cử Mỹ, không tính các ứng viên tự chi tiền tranh cử. Để so sánh, tỷ phú Michael Bloomberg, nhà sáng lập hãng tin Bloomberg, đã đóng góp khoảng 80 triệu USD để hỗ trợ Đảng Dân chủ trong tháng 9 và tháng 10.

KHOẢN CHI KỶ LỤC KHÔNG MANG LẠI CHIẾN THẮNG

Theo Bloomberg, kỳ bầu cử năm nay chứng kiến một chuyển biến lớn hiếm thấy khi tâm lý không hài lòng của cử tri hướng vào giới doanh nhân có quan hệ chính trị và bất kỳ ai gắn với trí tuệ nhân tạo (AI). Điều này đặt ra câu hỏi liệu ông Musk, người sở hữu khối tài sản khoảng 900 tỷ USD phần lớn gắn với AI, có nên đứng ngoài cuộc đua và liệu Đảng Cộng hòa có nên giữ khoảng cách với ông.

Trong cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ ngày 3/11, Đảng Dân chủ đã giành lại quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện. Đáng chú ý, ứng viên Đảng Dân chủ thắng tại 6 trong số 7 bang có cuộc cuộc đua vào Thượng viện được theo dõi sát sao nhất. Đây cũng là những nơi ông Musk dồn phần lớn tiền tài trợ. Tại bang còn lại là Alaska, kết quả vẫn chưa ngã ngũ do cách biệt quá sít sao.

Thất bại lớn nhất của ông Musk diễn ra tại Texas. Chỉ trong vài tháng, ông đã chi hơn 200 triệu USD để giúp ứng viên Cộng hòa Ken Paxton vượt qua đối thủ Dân chủ James Talarico trong cuộc đua vào Thượng viện.

Số tiền này được chuyển qua America PAC và một ủy ban hành động chính trị thân Đảng Cộng hòa. America PAC là ủy ban hành động chính trị do ông Musk sáng lập trong kỳ bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2024. Các ủy ban kiểu này, gọi tắt là PAC, là tổ chức gây quỹ và chi tiền để ủng hộ hoặc phản đối ứng viên trong các cuộc bầu cử tại Mỹ.

Ông Musk còn chi 5 triệu USD ủng hộ Thống đốc Texas Greg Abbott, một thành viên Đảng Cộng hòa công khai hậu thuẫn các doanh nghiệp của ông. Tuy nhiên, sau 3 nhiệm kỳ giữ chức thống đốc, ông Abbott vẫn thất bại trước ứng viên Dân chủ Gina Hinojosa.

Theo ông Matt Angle, Giám đốc tổ chức chính trị thiên tả Lone Star Project, các khoản tài trợ của ông Musk vô tình tạo lợi thế cho Đảng Dân chủ giúp các ứng viên của đảng này dễ dàng gắn đối thủ với hình ảnh giới doanh nghiệp lấn át chính trường.

“Người dân không còn tin rằng doanh nghiệp nào cũng tốt chỉ vì tạo ra tăng trưởng, bởi điều đó không giúp họ có thêm tiền”, ông Angle nhận định với Bloomberg.

Dù vậy, hàng trăm triệu USD của ông Musk vẫn giúp ích cho Đảng Cộng hòa, trong bối cảnh đảng này đối mặt với môi trường chính trị đầy khó khăn. Đó là cuộc chiến tranh ở Trung Đông không được lòng dư luận, chính sách thuế quan thiếu sự ủng hộ của cử tri, cùng việc ông Trump chưa thực hiện được cam kết hạ giá cả.

KHOẢN ĐẦU TƯ CHÍNH TRỊ SINH LỜI LỚN

Dù sự hậu thuẫn của ông Musk trở thành điểm yếu để Đảng Dân chủ công kích các ứng viên Đảng Cộng hòa, các khoản tài trợ chính trị này vẫn mang lại kết quả khả quan cho chính vị tỷ phú, ít nhất là cho đến nay.

Kể từ năm 2024, SpaceX đã giành được các hợp đồng chính phủ trị giá hàng tỷ USD, đáng chú ý là hợp đồng cho hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Vàng (Golden Dome) của Tổng thống Trump.

Cơ hội để SpaceX giành thêm hợp đồng còn rộng mở hơn sau khi chính ông Musk được Lầu Năm Góc bổ nhiệm đồng dẫn dắt một dự án rà soát về công nghệ chiến tranh tương lai vào cuối tháng 9. Bên cạnh đó, chủ trương hạn chế can thiệp vào việc quản lý AI của ông Trump đã thúc đẩy giá cổ phiếu các công ty liên quan đến AI, trong đó có Tesla và SpaceX, tăng mạnh.

Ngoài ra, ông Musk còn nhận được nhiều ưu ái khác từ chính quyền ông Trump. Nhà Trắng từng tổ chức một sự kiện quảng bá và bán xe Tesla ngay tại bãi cỏ phía Nam. Bộ Tư pháp Mỹ cũng quyết định can thiệp vào vụ kiện mà các tổ chức dân quyền nhằm vào SpaceX. Gần đây nhất, ông Musk được trao Huân chương Khoa học Quốc gia, một trong những danh hiệu khoa học cao quý nhất của Mỹ.

Tài sản ròng của ông Musk cũng tăng vọt, từ mức 300 tỷ USD khi ông Trump đắc cử năm 2024 lên gần 1 nghìn tỷ USD hiện nay. Nếu xem các khoản tài trợ chính trị là một khoản đầu tư cho đế chế kinh doanh của ông Musk, thì khoản đầu tư này đã mang lại lợi nhuận khổng lồ.

Tuy nhiên, kết quả bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ vừa qua có thể đe dọa một phần thành quả đó. Thăm dò dư luận cho thấy cử tri Đảng Dân chủ muốn giám sát chặt chẽ các doanh nghiệp hưởng lợi từ quan hệ với chính quyền ông Trump, nên gần như chắc chắn Quốc hội mới sẽ điều tra một số mảng kinh doanh của ông Musk.

Hiện đã xuất hiện những lời kêu gọi cắt các khoản chi của chính phủ dành cho SpaceX, thậm chí quốc hữu hóa công ty này. Tại Texas, nơi đặt trụ sở các công ty của ông Musk, các nhà lập pháp bang đang muốn tăng một loại thuế nhắm riêng vào tỷ phú này.

Theo Bloomberg, bản thân ông Musk dường như đã nhận thấy những rủi ro đó. Tuần trước, trên mạng xã hội X, ông đã lên tiếng giải thích lý do mình tham gia chính trường.

“Mối lo ngại lớn nhất của tôi là việc Đảng Dân chủ giành trọn Hạ viện, Thượng viện và Nhà Trắng vào năm 2028”, ông Musk viết.

Một số nhà phân tích cho rằng việc nhắc đến năm 2028 cho thấy ông Musk chưa có ý định rút lui khỏi chính trường. Trong 2 năm qua, ông đã xây dựng một danh sách địa chỉ quy mô lớn để gửi thư vận động, cùng một mạng lưới tình nguyện viên đến tận nhà vận động cử tri. Với khối tài sản hiện có, ông thừa khả năng chi nhiều hơn mức 500 triệu USD nếu muốn.

Thậm chí, khi Quốc hội mới do Đảng Dân chủ kiểm soát và một số nghị sĩ muốn lấy ông làm điển hình để răn đe, ông Musk càng có thêm lý do để chi nhiều tiền hơn trong kỳ bầu cử tiếp theo.